IMF/FMI yahagaritse Afghanistan kugera ku mafaranga yayo

Ahavuye isanamu, Getty Images
- Umwanditsi, Na Beth Timmins
- Igikorwa, Umunyamakuru ku bushabitsi, BBC News
Ikigega cy'isi cy'imari (IMF/FMI) cyavuze ko Afghanistan itazongera kubona ku mafaranga y'inguzanyo yacyo.
Iki cyemezo gikurikiye gufata ubutegetsi kw'aba Taliban kwabaye mu mpera y'icyumweru gishize.
Umuvugizi wa IMF yavuze ko bitewe n'"ibura ry'umucyo mu mahanga" ku kwemera leta ya Afghanistan.
Byari bisanzwe biteganyijwe ko inguzanyo ya IMF irenga miliyoni 370 z'amadolari y'Amerika (arenga miliyari 373 mu mafaranga y'u Rwanda) igera muri Afghanistan ku itariki ya 23 y'uku kwezi kwa munani.
Iyi nguzanyo yari ikubiye muri gahunda ya IMF yo ku rwego rw'isi yo kugoboka ibihugu kubera ihungabana ry'ubukungu.
Kugera ku burenganzira bw'amadovize bwa IMF (Special Drawing Rights, SDR), na byo byahagaritswe kuri Afghanistan.
Ubwo burenganzira bukora mu mapawundi y'Ubwongereza, amadolari y'Amerika, ama-euro yo mu muryango w'Ubumwe bw'Uburayi (EU/UE), ama-yen y'Ubuyapani no mu ma-yuan y'Ubushinwa.
Umuvugizi wa IMF yongeyeho ati: "Nkuko bisanzwe bigenda, IMF igendera ku kuntu amahanga abibona".
Ibi bibaye nyuma yuko umuntu wo mu butegetsi bwa Perezida w'Amerika Joe Biden abwiye BBC ko imari iyo ari yo yose ya banki y'igihugu leta ya Afghanistan ifite muri Amerika ubutegetsi butazatuma igera ku ba Taliban.
Mu ibaruwa bandikiye Minisitiri w'imari w'Amerika Janet Yellen, bamwe mu bagize inteko ishingamategeko y'Amerika basabye kwizezwa ko aba Taliban batazabona imfashanyo iyo ari yo yose ishyigikiwe n'Amerika.
17 bashyize umukono kuri iyo baruwa bagize bati:
"Kuba bishoboka kugera kuri SDR yatuma hafi kimwe cya kabiri cya miliyari y'amadolari kigera nta kindi gisabwe ku butegetsi bufite amateka yo gushyigikira ibikorwa by'iterabwoba kuri Amerika no ku nshuti zayo biraduhangayikishije bikomeye".

Ahavuye isanamu, Getty Images
Mbere yaho, umukuru wa banki nkuru ya Afghanistan yavuze ko Amerika yayihagaritse kugera ku mari yayo - irenga miliyari 7 z'amadolari iri muri banki nkuru y'Amerika.
Ajmal Ahmady, byabaye ngombwa ko ahunga igihugu mu mpera y'icyumweru gishize.
Yanditse kuri Twitter ko banki nkuru ya Afghanistan kugeza mu cyumweru gishize yari ifite imari yose hamwe igera hafi kuri miliyari 9 z'amadolari.
Ariko yavuze ko bijyanye n'imikorere mpuzamahanga, menshi muri yo yari abitswe mu buryo butekanye, nk'impapuro mvunjwafaranga za minisiteri y'imari y'Amerika ndetse no buryo bwa zahabu ibitse mu mahanga.
Bwana Ahmady yanditse kuri Twitter ati: "Bitewe n'uko aba Taliban bakiri ku ntonde mpuzamahanga z'ibihano, biritezwe (byaremejwe?) ko imitungo nk'iyo izafatirwa ntibagereho".
"Dushobora kuvuga ko amafaranga azagera ku ba Taliban wenda ari hagati ya 0.1% na 0.2% by'umutungo wose wa Afghanistan wo mu mahanga. Ntabwo ari menshi".

Ahavuye isanamu, Getty Images
Mu kwezi kwa gatandatu ni bwo IMF yahaye Afghanistan igice cy'inguzanyo cya vuba aha giherutse cyari cyaremejwe mu kwezi kwa cumi na kumwe mu 2020.
Muri uko kwezi kwa gatandatu, umuryango w'abibumbye (ONU/UN) watangaje raporo uvuga ko "ahantu h'ibanze aba Taliban bakura amafaranga haracyari mu bikorwa by'ubugizi bwa nabi".
Iyo raporo ivuga ko aho harimo "ubucuruzi bw'ibiyobyabwenge... ubwambuzi, gushimuta abantu bakarekurwa hatanzwe ingwate, ubucukuzi bw'amabuye y'agaciro ndetse n'amafaranga ava mu misoro mu turere aba Taliban bagenzura cyangwa bafitemo ijambo".
Banki y'isi na yo itera inkunga imishinga myinshi y'iterambere muri Afghanistan. Kuva mu mwaka wa 2002 yahaye iki gihugu agera kuri miliyari 5.3 z'amadolari y'Amerika. Ntabwo banki y'isi yari yasubiza ku busabe bwa BBC bwo kugira icyo ivuga ku ho ihagaze ubu kuri iyi nkunga.
Ikigo mpuzamahanga cyigenga cyo kohererezanya amafaranga cya Western Union, na cyo cyahagaritse ibikorwa byo kohereza amafaranga muri Afghanistan "kugeza hatanzwe irindi tangazo".
IMF yigeze gufata ingamba nk'izi ku butegetsi butemewe na byinshi mu bihugu binyamuryango byayo.
Ibi byabaye mu kwezi kwa kane mu 2019 ubwo kugera ku burenganzira bwayo bw'amadovize (SDR) byahagarikwaga nyuma yuko ibihugu birenga 50 by'ibinyamuryango byanze kwemera Perezida Nicolas Maduro nk'umutegetsi wemewe n'amategeko wa Venezuela.
IMF yanahagaritse inguzanyo kuri Myanmar nyuma yuko agatsiko k'abasirikare gafashe ubutegetsi mu ntangiriro y'uyu mwaka.
Ku wa mbere, IMF izasoza gutanga agera kuri miliyari 650 z'amadolari yo mu buryo bwa SDR agenewe ibihugu binyamuryango byayo 190.










