Uriko ubona ku rubuga aherekana amakuru mu nyandiko gusa, hakoresha uburyo buke. Ja ku rubuga nyamukuru ubone amakuru mu nyandiko iherekejwe n'amasanamu.
Njana ku rubuga nyamukuru canke aho gusoma gusa
Ibindi vyerekeye ingene urwo rubuga rugutwara uburyo (ama mega) buke
Kenya: Bababajwe no kwirengagizwa ku mpozamarira ku gitero cya al-Qaeda kuri ambasade ya US
- Umwanditsi, Emmanuel Onyango
- Igikorwa, BBC News, Nairobi
Diana Mutisya, umukozi wa leta muri Kenya, ababajwe no kuba atazabona impozamarira nk'Abanyamerika bakomerekeye mu gitero cy'ibisasu cyakozwe n'umutwe wa al-Qaeda kuri ambasade y'Amerika i Nairobi mu myaka 22 ishize.
Yari mu kazi muri banki yegeranye n'iyo ambasade mu murwa mukuru wa Kenya, arimo gukora ku kibazo kijyanye no kwishyura imishahara, ubwo ibisasu bibiri byaturikaga.
Abandi bantu bane bari bari kumwe na we muri icyo cyumba icyo gihe, barapfuye. Yagize ikibazo cyo guta ubwenge (coma), ajyanwa kuvurirwa muri Afurika y'epfo, ahakoreshejwe ibyuma (metal plates) 15 ngo bafatanye uruti rwe rw'umugongo.
Mu kwezi gushize, hatangajwe ko Sudan yarishye miliyoni 335 z'amadolari y'Amerika z'impozamarira ku bagizweho ingaruka n'ibitero byo mu gihe cyashize byari bigambiriye Amerika.
Ariko ayo masezerano y'impozamarira - ikintu cy'ingenzi cyasabwe n'Amerika kugira ngo Sudan ikurwe ku rutonde rw'ibihugu bitera inkunga iterabwoba - arimo gusa ibihano ku byangijwe ku miryango y'abapfuye cyangwa abakomeretse b'Abanyamerika cyangwa abakozi bo kuri ambasade y'Amerika.
Benshi mu bantu 5,000 bagereranywa ko ari bo bakomerekeye mu bitero byibasiye ambasade y'Amerika i Nairobi n'iy'i Dar es Salaam muri Tanzania ku itariki ya 7 y'ukwezi kwa munani mu 1998, nta mafaranga na macye bazabona.
Cyo kimwe n'imiryango y'abantu barenga 200 b'aho baguye muri ibyo bitero, na bo nta mafaranga bazabona.
Madamu Mutisya yabwiye BBC ati: "Numvise mbabaye cyane [nyuma yo kumva ibijyanye n'ayo masezerano y'impozamarira]... Twagizweho ingaruka bivuye ku bushyamirane hagati y'Amerika n'abateye. Bari bakwiye kutuzirikana".
Ati: "Abanyamerika ntabwo bashobora gushyirwa hejuru, twese turi ikiremwamuntu... Turi inzirakarengane, iki kintu cyabaye kubera bo. Bari [abateye] bagambiriye ambasade y'Amerika aho bari bazi ko Abanyamerika bari".
Byafashe imyaka myinshi kugira ngo uwo mugore w'imyaka 60 yakire ibyamubayeho kuri uwo munsi, agashobora no gukomeza ubuzima bwe. Ariko, ntabwo azigera na rimwe akira ubusembwa (inenge) icyo gitero cyamusigiye.
Kimwe mu bihaha (cyangwa amahaha mu Kirundi) bye ntabwo kigikora. Uyu munsi ashobora kugenda n'amaguru, ariko bitari igihe kirekire ndetse agomba gukoresha intebe yabugenewe yicaraho ari ku kazi ishyigikira amagufa yo mu mugongo.
Yagize ati: "Buri kwezi nkoresha amashilingi arenga 80,000 [arenga 737,000 mu mafaranga y'u Rwanda] ku buvuzi bwo kunyorohereza gusa". Ayo ni igice kinini cy'umushahara we.
Buri Munyamerika cyangwa umuryango wagizweho ingaruka n'ibyo bitero kuri ambasade z'Amerika, uzahabwa miliyoni 3 z'amadolari (agera kuri miliyari 3 mu mafaranga y'u Rwanda), naho abakozi bakoreraga ahabereye ibitero babone $400,000 (agera kuri miliyoni 400 mu mafaranga y'u Rwanda), nkuko ibitangazamakuru byo muri Amerika byabitangaje.
Bose hamwe, abarokotse 85 cyangwa imiryango y'abapfuye bazahabwa iyo mpozamarira.
Sudan yemeye uruhare muri ibyo bitero nyuma yo gushinjwa guha ubufasha bwa tekinike n'ubw'amafaranga umutwe wa al-Qaeda n'uwari umukuru wawo Osama Bin Laden mu myaka ya 1990.
Gukurwa kwa Sudan ku rutonde rw'Amerika rw'ibihugu bitera inkunga iterabwoba, bituma Sudan ishobora koroherezwa mu kuriha umwenda (ideni) - ibintu icyeneye cyane, kubona ishoramari riturutse mu mahanga ndetse ikabona n'inguzanyo y'ibigo mpuzamahanga by'imari.
Antony Blinken, ukuriye ububanyi n'amahanga bw'Amerika, yavuze ko iyo ndishyi igiye "gutangiza igice gishya" mu mubano hagati y'Amerika na Sudan.
'Amafaranga ntiyageze ku bagizweho ingaruka'
Ariko kuri benshi nta gice gishya gihari - nubwo Amerika ivuga ko yatanze za miliyoni z'amadolari mu bufasha ku bo muri Kenya bagizweho ingaruka n'icyo gitero cyahabereye.
Nkuko bivugwa na Douglas Sidialo, umuvugizi w'ishyirahamwe ry'abagizweho ingaruka n'icyo gitero bo muri Kenya, menshi muri ayo mafaranga ntiyabagezeho.
Bwana Sidialo, kuri ubu utakibona kubera ingaruka z'ibyo bisasu, yabwiye BBC ati: "Nagize uruhare mu guhatira inteko ishingamategeko y'Amerika gusohora miliyoni $47 ku Banya-Kenya".
"Twatekerezaga ko aya mafaranga aje gufasha abagizweho ingaruka, ariko nakubwira ko arenga 95% by'aya mafaranga yagiye mu gusana inyubako [zari zikikije ambasade]".
"Nta na rimwe yigeze ajya mu gusana ubuzima".
Yemera ko mbere abakomeretse bahawe ubufasha mu kwivuza kwabo ndetse no mu kugirwa inama ku ihungabana.
Ati: "Ariko ibi byabaye gusa mu myaka itatu guhera mu 1999 kugeza mu 2002. Nyuma yaho Abanyamerika bazinze ibyabo baragenda".
Akababaro karushaho kubashengura kubera ko ubu Joe Biden ari we Perezida w'Amerika.
Akiri Visi Perezida w'Amerika, yasuye Kenya mu 2010, ahura na bamwe mu bagizweho ingaruka n'icyo gitero bahurira mu busitani bw'urwibutso rw'i Nairobi rwubatswe aho ambasade yahoze iri - kandi ikibazo cy'impozamarira cyarabajijwe icyo gihe.
Bwana Sidialo yagize ati: "Namufashe ikiganza mu gihe kigera nko ku munota. Nabwiye Joe Biden kuri ibi bibazo, mureba neza mu maso. Yavuze ko baziga kuri iki kibazo. Ubu bimaze kudufata imyaka irenga 10, nta kintu na kimwe turumva atubwira".
"Turashaka kwitabwaho mu buryo bungana n'Abanyamerika. Ntabwo turi bato mu kuba abantu".
Ibiro by'ububanyi n'amahanga by'Amerika bishimangira ko byakoze icyo byari bishoboye. Byabwiye BBC biti:
"Mu myaka yahise ikurikira iturika [ry'igisasu], leta y'Amerika yatanze ubufasha n'inkunga yo gufasha Abanya-Kenya bagizweho ingaruka n'igisasu ngo boroherezwe mu kuva muri ibyo bitero basubire mu buzima bwabo".
"Ubu bufasha burimo gufashwa kuvuzwa, kugirwa inama ku ihungabana, amafaranga y'ishuri, ubuvuzi bwo koroherezwa ububabare, amahugurwa ku myuga n'inkunga yo kuzahura ubucuruzi".
Ibitero bibiri
- Ambasade z'Amerika muri Afurika y'uburasirazuba zagabweho ibitero ku itariki ya 7 y'ukwezi kwa munani mu 1998 hakoreshejwe imodoka nini zirimo ibisasu by'ubwiyahuzi
- Igisasu cya mbere cyaturikiye i Dar es Salaam muri Tanzania nyuma gato ya saa yine n'igice z'amanywa (10h30) ku isaha yaho, naho icya kabiri, nyuma yaho ho iminota itanu, giturikira mu murwa mukuru Nairobi wa Kenya
- I Nairobi, inyubako nini ikorerwamo nk'ibiro yari hafi y'ambasade na yo yarasenyutse - byafashe ko hashira iminsi ibiri nyuma yaho ubwo hazaga itsinda ryo gushakisha no kurokora ry'Abanya-Israel, kugira ngo imirambo ya nyuma ikurwe aho ngaho
- Abantu 224 ni bo biciwe muri ibyo bitero byabaye hafi mu gihe kimwe, barimo Abanyamerika 12. Abantu barenga 5,000 barakomeretse - ababarirwa mu magana muri bo bahumwa amaso n'ibirahure byagurukaga.
- Abapererezi bagera kuri 900 bo mu biro by'ubutasi bw'imbere muri Amerika (FBI) baje kwemeza ko byakozwe na al-Qaeda
- Abantu barenga 20 barezwe kugira uruhare muri ibyo bitero. Bamwe ubu barimo gukora igihano cy'igifungo cya burundu muri Amerika; abandi batafunzwe barishwe, barimo nka Osama Bin Laden wari umukuru wa al-Qaeda
Ariko abarokotse, ingorane zabo zikaba zizwi henshi - ibyabo bivugwa buri mwaka mu bitangazamakuru iyo imiryango iteraniye ku rwibutso ihashyira indabo inavuga amasengesho - barashaka ubutabera.
Bamwe muri bo - bagera hafi kuri 500 ariko umubare wabo ukomeje kwiyongera - barashaka impozamarira kandi icyo bagambiriye cya mbere ni leta ya Kenya, bashinja kunanirwa gushakira ubutabera abaturage bayo.
Minisiteri y'ububanyi n'amahanga ya Kenya ntabwo yasubije ku busabe bwa BBC bwo kugira icyo ivuga ku birego byuko irimo kwanga guhura n'abo ibi byagizeho ingaruka ngo baganire kuri iki kibazo.
Iri tsinda ryanerecyeje amaso kuri Amerika, Sudan na Iran, iki gihugu abunganizi babo mu mategeko bavuga ko nacyo kivugwa muri za raporo nyinshi ko icyo gihe cyateraga inkunga al-Qaeda.
Stanley Mutuma, kuri ubu utakibona kubera icyo gitero, yagize ati: "Tuzakomeza gushakisha ubutabera hano no ku nzego mpuzamahanga kuko twumva twararenganyijwe".
Bifatanyije n'ikigo cy'ubujyanama mu by'amategeko cya 'Kituo Cha Sheria' kidaharanira inyungu, gifasha abantu mu manza ziri mu nyungu rusange.
Ushobora no gushima gusoma izi nkuru:
Icyo kigo kirashaka gutanga ikirego mu rukiko rukuru rwa Kenya ndetse harimo kuba ibiganiro ku kuba cyanageza ikirego mu nkiko zo muri Amerika
Bwana Mutuma yagize ati: "Kubera ko iyi [ambasade] yari umutungo wabo, bafite [Amerika] inshingano yo gutuma abagizweho ingaruka bose bazirikanwa ku bijyanye n'impozamarira".
Kuri Madamu Mutisya, ni ingenzi gukomeza urugamba mbere yuko abandi barokotse bapfa.
Ati: "Ibi bisa nkaho byabaye ejo hashize kuko tubana n'ububabare".
"Turimo kwita ku bikomere byinshi, rero twibanda ku gukora ibyo dushoboye [muri uru rugamba]. Ariko tuzakomeza guharanira ubutabera n'iyo twaba dusigaye turi bacye".