Ni bande bamaze kwinjiza ibitsindo vyinshi muri kahise k'igikombe ca Africa (CAN) ?

    • Umwanditsi, Ousmane Badiane

Kuva mu 1957, ihiganwa ry'Igikombe ca Afrika (CAN) ryagiye ribona abasatirizi karuhariwe, binjije ibitsindo vyagize uruhara muri kahise k'umupira w'amaguru ku mugabane w'Afrika.

Kuva kuri Samuel Eto'o gushika kuri Laurent Pokou, Rashidi Yekini gushika kuri Sadio Mané, hamwe na Hossam Hassan na Kalusha Bwalya, buri runganwe rwagiye rutanga abakinyi b'ubuhinga budasanzwe bashoboye guhindura umukino maze bagira ikibanza kidasanzwe muri kahise k'iri higanwa.

imbere y'uko iri higanwa rya Coupe d'Afrique des Nations (CAN) ririko ribera mu gihugu ca Maroc rihera ku ncuro ya 35 ku wa 18 Nzero 2026, BBC iriko irasubira kuraba urutonde rw'abatsinze ibitsindo vyinshi cane, banditse amateka y'umupira w'amaguru wa Africa.

1. Samuel Eto'o (Cameroun) : Ibitsindo 18

Samuel Eto'o aguma ari we mukinyi yinjije ibitsindo vyinshi muri kahise ka CAN, ku bitsindo 18, ivyerekana uruhara rwiwe mu myaka mirongo ibiri yiwe mu mupira w'amaguru wa Africa.

Ku ncuro zibiri yatahukanye iri higanwa (2000, 2002), yaraserukiye Cameroun mu bihe bikomeye kandi aracari umwe mu bakinyi bagize uruhara rukomeye cane mu nkino z'igice ca nyuma.

2. Laurent Pokou (Côte d'Ivoire) : Ibitsindo 14

Laurent Pokou yamaze igihe kirekire ariwe wa mbere muri iri higanwa kubera ibitsindo 14 yinjije mu myaka ya 1970.

Igikorwa ciwe c'akataraboneka co gutsinda ibitsindo 5 mu rukino rumwe na Ethiopia mu 1970, hamwe n'ibitsindo 8 muri iryo higanwa nyene, biracari mu bikorwa vy'akaroruhore muri kahise ka CAN.

3. Rashidi Yekini (Nigeria) : Ibitsindo 13

Nk'umwe mu bakinyi bari bakomeye mu murwi nserukiragihugu wa Nigeria (Super Eagles), Rashidi Yekini yinjije ibitsindo 13 mu mahiganwa y'igikombe ca Afrika, ivyo bikaba vyatumye amenyekana ko ari umwe mu bakinyi bakomeye cane ku mugabane wa Afrika.

Nk'umukinyi mwiza w'umwaka akaba kandi n'umukinyi yinjije ibitsindo vyinshi kurusha abandi mu mwaka wa 1994, yarabaye inkingi y'uruhande rw'abasatirizi ba Nigeria kiringo c'imyaka irenga icumi, afatanya inkomezi, ukwihangana n'ukutadohoka.

4. Hassan El-Shazly (Misiri) : Ibitsindo 12

Hassan El-Shazly ari mubakinyi babasatirizi bamenyekanye cane muri CAN. Yinjije ibitsindo 12, kandi aca aguma ari umwe mu bakinyi bake bashoboye kwinjiza ibitsindo bitatu-bitatu mu nkino zibiri zitandukanye.

Ubuhinga bwiwe mu gukina no kumenya aho ahagarara vyatumye umupira wa Misiri umenyekana cane mu myaka ya 1960 na 1970.

5. Didier Drogba (Côte d'Ivoire), Hossam Hassan (Misiri), Patrick Mboma (Cameroun) : Ibitsindo 11

Hari abakinnyi batatu b'ivyamamare mu mupira w'amaguru muri Afrika banganya ibitsindo(11).

Didier Drogba yinjije ibitsindo 11 mu nkino za nyuma, ashikana Côte d'Ivoire mu rukino rwa nyuma incuro zibiri (2006, 2012). Uno mukinyi yabaye kizigenza w'umurwi nserukiragihugu wa Côte d'Ivoire (Eléphants), yamenyekanye cane muri iryo higanwa kubera ububasha bwiwe, uburyo akina imipira yo hejuru hamwe n'ugushira inguvu cane mu nkino zaba zikomakomeye.

Patrick Mboma na we nyene yinjije ibitsindo 11, aba ikimenyetso c'ubukomezi bwa Cameroun mu myaka ya 2000. Yatsindiye agashimwe ka "Ballon d'Or Africain" mu 2000 yongera atahukana igikombe ca CAN incuro zibiri (2000, 2002), akaba yari azwi kubera inguvu ziwe n'ubushobozi bwo gutsinda imbere canke hanze ya ca kibanza ca mukorumbone (surface de réparation).

Hossam Hassan aguma ari umwe mu basatirizi karuhariwe ba Misiri mu kwinjiza ibitsindo 11 mu nkino za nyuma za CAN. Yaratsindiye igikombe ca Afrika mu 1986, 1998 na 2006, akaba ari we mukinyi wenyene yashoboye gutahukana igikombe ca CAN incuro zitatu mu biringo bitatu bitandukanye vy'imyaka cumi cumi (décennies), uburambe budasanzwe, bwo ku rwego rwo hejuru mu mupira w'amaguru.

6. Kalusha Bwalya (Zambia), Francileudo Santos (Tunisia), Joël Tiéhi (Côte d'Ivoire), André Ayew (Ghana), Pierre Ndaye Mulamba (Zaïre) : Ibitsindo 10

Kalusha Bwalya (Zambia)

Kalusha Bwalya afise ibitsindo 10 muri CAN, ibi bikaba bimushira mu bakinyi binjije ibitsindo vyinshi muri kahise k'iri higanwa. Yarigaragaje cane mw'ihiganwa rya 1996 aho yarangije ari mukinyi yinjije ibitsindo vyinshi (5) kandi aba umukinyi mwiza w'iryo higanwa.

Uno mukinyi yahoze ari kizigenza w'umurwi nserukiragihugu wa Zambia ari mu bakinyi bake cane bashoboye kwinjiza n'imiburiburi igitsindo kimwe mu mahiganwa atandatu ya CAN.

Francileudo Santos (Tunisia)

Imvukira ya Brezili yahawe ubwenegihugu bwa Tunisisa mu 2003, Francileudo Santos yagize uruhara rukomeye mu gutuma Tunisie itwara igikombe ca CAN yabereye iwabo mu 2004.

Yarangije ihiganwa ari we mukinyi yinjije ibitsindo vyinshi muri CAN 2004, akaba afise ibitsindo 10 muri iri higanwa, vyose akaba yavyinjije mu mahiganwa atatu (2004, 2006 na 2008).

Joël Tiéhi (Côte d'Ivoire)

Joël Tiéhi yinjije ibitsindo 10 muri CAN, akaba yaragize uruhara rukomeye mu gihe co kwiyubaka kwa Côte d'Ivoire mu myaka ya 1990. Nk'umukinyi yari afise inguvu kandi adahara mu murwi, yabaye umwe mu bakinyi b'abasatirizi bakomeye inyuma y'igihe ca Pokou.

André Ayew (Ghana)

André Ayew ari mu bakinyi bake ba none bashoboye gushitsa ibitsindo 10 muri CAN. Nk'umwe mubasatirizi bakomeye ba Ghana mu kiringo c'imyaka irenga cumi, akaba yarinjije ibitsindo mu mahiganwa atandatu atandukanye, mbere aracari umwe mu bakinyi bakomeye ku mugabane wa Afrika.

Pierre Ndaye Mulamba (Zaïre/RD Congo)

Naho yakinye mu mahiganwa abiri ya CAN yonyene, Pierre Ndaye Mulamba aguma ari umwe mu basatirizi bakomeye mu mupira w'amaguru wa Afrika.

Yinjije ibitsindo 10, kandi ni we agifise ikibanza ca mbere c'umukinyi yinjije ibitsindo vyinshi mw'ihiganwa rimwe (ibitsindo 9 mu mwaka 1974).

Inyuma y'amazina akomeye mu mupira w'amaguru wa Afrika , hari abakinyi bamwe banditse izina ryabo n'bitsindo bike ariko bamenyekanye cane kubera ubukomezi n'igihagararo cabo.

7. Abdoulaye Traoré (Côte d'Ivoire), Vincent Aboubakar (Cameroun), Sadio Mané (Sénégal), Manucho (Angola) : Ibitsindo 9

Abdoulaye Traoré "Ben Badi" (Côte d'Ivoire)

Abdoulaye Traoré, azwi nka Ben Badi, yari umwe mu bakinyi b'abasatirizi bakomeye bo muri Côte d'Ivoire mu mpera z'imyaka ya 1980 no mu ntango z'imyaka ya 1990.

Ku bitsindo 9 muri CAN, yandikishije izina mu murwi nserukiragihugu wa Côte d'Ivoire mu gutahukana igikombe ca mbere ca Afrika mu 1992.

Vincent Aboubakar (Cameroun)

Kizigenza w'umurwi nserukiragihugu wa Cameroun, Lions Indomptables (Intare zidatsindwa), Vincent Aboubakar yinjije ibitsindo 9 muri CAN, harimwo urugendo rw'igitangaza mu 2022 iwabo muri Cameroun aho yahejeje ariwe afise ibitsindo vyinshi.

Nk'umukinyi afise inguvu kandi akunda kwnjiza mu gihe gikomeye, yarihaye ikibanza kidasanzwe nk'umwe mu basatirizi karuhariwe mu runganwe rwiwe ku mugabane wa Afrika.

Sadio Mané (Sénégal)

Sadio Mané yatanguye ihiganwa rya CAN 2025 afise ibitsindo 9 mu mahiganwa ya CAN y'imbere y'aha, kandi ni umwe mu bafashije Sénégal gutwara igikombe ca mbere mu 2022.

Ubukomezi bwiwe, ubuhinga bwo kwinjiza ibitsindo n'ukuguma ku rwego rwo hejuru bimugira umwe mu bakinyi karuhariwe muri kahise ka vuba ka CAN.

Manucho (Angola)

Manucho yarafashije cane Angola mu myaka ya 2000 ku bitsindo 9 vyiwe yinjije mu mahiganwa y'Africa. Nk'umusatirizi afise inguvu kandi atamenyerwa, yagize uruhara rukomeye mu kumenyekanisha Palancas Negras mu mahiganwa yabo meza cane muri Africa.

8. Ahmed Hassan (Misiri), Asamoah Gyan (Ghana), Wilberforce Mfum (Ghana), Pascal Feindouno (Guinne), Seydou Keita (Mali) : Ibitsindo 8

Ahmed Hassan (Misiri)

Ahmed Hassan, yatsindiye igikombe c'Afrika incuro 4, aguma ari umwe mu bakinyi bakomeye ba Misiri. Ku bitsindo 8 muri CAN hamwe no kuba amaze gukina incuro nyinshi, yarerekanye uburongozi, ukudahara n'igihagararo kidasanzwe mu nkino mu kiringo c'imyaka hafi 20.

Wilberforce Mfum (Ghana)

Wilberforce Mfum yari umwe mu bakinyi b'abasatirizi ba Ghana mu myaka ya 1960. Ibitsindo vyiwe 8 muri CAN, harimwo ivyo yinjije mu 1963 no mu 1965, vyafashije gushira Ghana mu kibanza c'igihugu gikomeye mu mupira 'wamaguru ku mugabane wa Africa .

Pascal Feindouno (Guinée)

Pascal Feindouno aguma ari umwe mu bakinyi b'imbere bafise ubuhinga buhanitse muri Guinée. Ibitsindo vyiwe 8 muri CAN vyerekanye ubuhinga bwiwe, uburyo budasanzwe mu gucenga n'ubushobozi bwo guhindura urukino, ivyamuhaye izina ridasanzwe muri kahise ka Syli National.

Seydou Keita (Mali)

Seydou Keita, umukinyi wo hagati kandi kizigenza wa Mali, yinjije ibitsindo 8 muri CAN, ibintu bidakunze gushika ku mukinyi akina hagati. Ubumenyi bwiwe, ubushobozi bwiwe bwo gukina mu bibanza vyinshi vyamugize igihangange mu murwi nserukiragihugu wa Mali, Aigles, (Inkona) mu kiringo kirenga imyaka cumi.

Asamoah Gyan (Ghana)

Asamoah Gyan, ku bitsindo 8 vyiwe muri CAN, yagize ikibanza kidasanzwe mu bihe bikomeye kandi agatinywa kubera ubuhinga bwiwe bwo kwinjiza ibitsindo. Yararongoye umurwi nserukiragihugu wa Ghana, Black Stars, mu mahiganwa akomeye, harimwo iryo mu 2015 aho Ghana yashitse mu rukino rwa nyuma ariko ikaza gutsindwa na Côte d'Ivoire ku ma penalties 9-8.

Umugwi w'abandi 7

Ntitworangiza uru rutonde tutavuze ivyamamare mu mupira w'amaguru nka Roger Milla (Cameroun), Frédéric Kanouté (Mali) naJay-Jay Okocha (Nigeria) bafise buri wese ibitsindo 7, co kimwe na Mohamed Salah (Misiri) imbere y'uko ihiganwa rya CAN 2025 ritangura.

Roger Milla (Cameroun)

Nk'icamamare kitazimangana mu mupira w'amaguru wa Afrika, Roger Milla yinjije ibitsindo 7 muri CAN yambaye umwambaro w'Intare Zidatsindwa, yandikisha izina ryiwe kubera impano mvukanwa ziwe zidasanzwe zo kwinjiza ibitsindo n'igihe kirekire yamaze akina umupira w'amaguru.

Ukugaragara kwiwe, ubukomezi bwiwe n'ubushobozi bwo gufata ingingo mu bihe bikomeye vyamugize umwe mu bakinyi badasanzwe muri kahise ka CAN n'icitegererezo mw'iterambere ry'umupira w'amaguru ku mugabane wa Afrika.

Frédéric Kanouté (Mali)

Nk'umusatirizi w'akarangamutima afise ubuhinga n'ubwenge bwo gukina, Frédéric Kanouté jinjije ibitsindo 7 muri CAN. Yabaye rurangiranwa muri Mali mu myaka ya 2000, aho yerekanye ubuhinga buhanitse, ubuyobozi n'ugukina ku rugero ruri hejuru, bituma Intare ziba mu mirwi yubashwe cane muri Africa.

Jay-Jay Okocha (Nigéria)

Jay-Jay Okocha yabaye inkingi y'umurwi nserukiragihugu wa Nigeria Super Eagles mu ruhande rwo hagati kuva mu myaka ya 90 gushika mu ntango z'imyaka ya 2000. Yinjije yinjije ibitsindo 7, ariko cane cane yarashoboye gutuma CAN iryoha biciye ku buhinga bwiwe bwo kwerekana ibintu bishasha. Amacenga yiwe aryoheye ijisho, ukungene yashobora gusoma urukino n'ubushobozi bwo kuruhindura vyamugize umwe mu bakinyi b'ivyamamare kandi bakundwa cane muri kahise k'iri higanwa.

Mohamed Salah (Misiri)

Nk'umukinyi yakinye urukino rwa nyuma rwa CAN incuro zibiri, Mohamed Salah yatanguye ihiganwa rya CAN 2025 afise ibitsindo 7. Ni icamamare mu gusatira mu murwi nserukiragihugu wa Misiri (Pharaons), akaba mbere ari rurangiranwa kw'isi yose, aracari mu rugendo rushobora kumushikana hejuru mu rutonde.

Ubushobozi bwiwe bwo kwinjiza hamwe n'igihagararo ciwe bimugira umwe mu basatirizi karuhariwe ba Misiri.

Kuva ku bushobozi bwo gutsinda bwa Drogba gushika ku buhinga bwa Okocha, kuva kurambira mu mwuga kwa Eto'o gushika ku bikorwa vy'igitangaza vya Mulamba, buri mukinyi yagize uruhara rwiwe muri kahise k'iri higanwa ryabaye umutima w'umupira w'amaguru wa Afrika.

Hanyuma, mu runganwe rushasha rurongowe na Salah, Mané canke Aboubakar, amazina arabandanya yigaragaza mu maso yacu.