AFCON 2021: Kumva neza amazina y'ibisimba yitiriwe amakipe y'ibihugu

Ku makipe 24 ari muri CAN muri Cameroun arindwi gusa niyo adafite amazina y'inyamaswa.
Amazina yitirirwa aya makipe y'ibihugu cyane bya Africa kenshi aba afitanye isano n'ikirango cyangwa ikintu kizwi cyane 'neza' na benshi mu gihugu cyangwa mu muco wacyo.
Kenshi ayo mazina aganisha ku ishema, ubutwari, imbaraga, kunyaruka, ubuhangange cyangwa ubwenge.
Aya mazina ariko hamwe na hamwe atera impaka, cyane iyo amakipe aterekana ibijyane n'izina ry'icyo yitiriwe, nko mu Rwanda bamwe bati 'Amavubi ntakidwinga', abandi bati 'yagakwiye kwitwa ingagi'... ariko reka tugume muri CAN n'abayirimo ubu.
Izindi nkuru wasoma hano:
Intare

Ahavuye isanamu, DEA / F. GALARDI
Muri izo nyamaswa zose ziganje muri Africa, intare niyo ifatwa nk'umwami wazo mu ishyamba aho ziri.
Ku moko menshi y'abatuye uyu mugabane, intare isobanuye imbaraga. Ni aho Cameroun, Senegal na Maroc zavanye akabyiniriro kabo.
Muri Cameroun, ikipe y'igihugu yitwa les Lions Indomptables. Mu moko y'aba Fang, Bamiléké, Bassa, Bamoun n'andi moko yaho intare isobanuye ubutwari.
Mu gusobanura ubutwari bw'ikipe yabo bayise 'intare zitaneshwa', akazina gasa n'akazihamye kuko izo ntare zimaze gutwara CAN inshuro eshanu mu 1984, 1988, 2000, 2002 no mu 2017, ndetse zikagera ku mukino wa nyuma mu 1986 no mu 2008.
Muri Senegal, izina bahaye ikipe yabo ni les Lions de la Téranga (intare z'urugwiro) ikipe yamamaye rwose mu 2002 ubwo yageraga muri 1/4 cy'igikombe cy'isi ari ubwa mbere ihageze.
Ariko izi ntare za Senegal ntiziratwara CAN na rimwe, ku nshuro ebyiri zatsindiwe ku mukino wa nyuma, mu 2002 n'intare za Cameroun no mu 2019 na les Fennecs (imihari mito yo mu butayu) ya Algeria.
Abanenga umusaruro w'ikipe ya Senegal banavuga ko izina 'Téranga' (urugwiro) ritajyanye n'imiterere nyayo y'intare ubusanzwe irangwa no guhiga no kwagura ubwami bwayo. Ibyo kuri bo bakabihuza no kuba kugeza ubu izo ntare zabo nta mateka zifite muri CAN.
Muri Maroc, les Lions de l'Atlas ziserukira ubwami bwa Maroc abaho nabo bavuga ko izi ntare zitarahuza neza n'iryo zina kuko mu nshuro 18 zimaze kwitabira CAN zayitwaye inshuro imwe mu 1976. Zigera no ku mukino wa nyuma mu 2004.
Inzovu nyamunini

Ahavuye isanamu, Getty Images
Mu bihe bya cyera cyane (antiquité) inzovu yari inyamaswa ikoreshwa mu ntambara. Mu ishyamba, izwiho kugenza macye no gutuza, ariko ikamenya kwirinda rwose iyo isagariwe. Isanishwa kandi n'icyubahiro n'ubukire.
Muri Côte d'Ivoire inzovu ni ikirango mu gihugu. Ikipe y'igihugu yiswe inzovu imaze gutwara CAN ubugira kabiri, mu 1992 no mu 2015 hombi izi nzovu zatsindaga Black Stars ya Ghana kuri penaliti. Inzovu zatsindiwe ku mukino wa nyuma mu 2006 no mu 2012.
Muri Guinea, inzovu zitwa Syli mu rurimi rwaho rwa Soussou, ikipe y'igihugu Syli National yiswe ityo bashingiye ku buhangange baha inzovu. Izi nzovu zabo zimaze kugera muri CAN inshuro 11, no ku mukino wa nyuma rimwe mu 1976 aho zatsinzwe n'intare za Maroc.
Kagoma

Ahavuye isanamu, Getty Images
Kuri benshi kagoma ishushanya ibitekerezo by'ingufu, ubukaka n'ubwiza. Umwami w'ikirere, igurukira hejuru cyane ikabasha kubona neza umuhigo wayo. Kagoma ni igisiga cy'imbaraga n'urwara rurerure, ntigirira impuhwe umuhigo wayo aka wa mugani wa 'Saruhara rwa Nkomokomo umwami w'ibishwi n'ibisiga'.
Muri Mali, mu kirango cya repubulika ubonamo kagoma yagabye amababa yayo, ikipe y'igihugu nayo bayise les Aigle du Mali. Ariko amateka y'aho izina ry'iyi kipe ryavuye yaba ari inkuru itandukanye.
Hari inkuru ivuga ko ubwo iyi kipe yageraga ku mukino wa nyuma wa CAN mu 1972, aho yatsinzwe na RDC, Zaïre icyo gihe, Mali yatozwaga n'umudage Karl-Heinz Weigang, uyu akabaha imyenda y'ikipe y'Ubudage yari iriho kagoma nayo yari ikirango cy'Ubwami bw'Abadage. Abonye ishusho iri ku myenda bakinana Salif Keïta umunyafrica wa mbere wabonye Ballon d'or, ngo yaba ari we wasabye bagenzi be ko ikipe yabo yitwa Les Aigles du Mali, izina rigafata.
Muri Tunisia, ikipe y'igihugu yitwa les Aigles de Carthage, ni ngombwa kwibutsa ko Carthage yari umurwa mukuru wa Africa ya ruguru mu gihe cy'Ubwami bw'Abaroma bwari bufite ikirango cya kagoma.
Kagoma za Tunisia zimaze gutwara CAN inshuro imwe mu 2004, ni nayo nshuro imwe Amavubi y'u Rwanda yageze muri CAN, abanenga umusaruro wayo bavuga ko 'atongeye kudwinga', naho kagoma za Tunisia zo zari zarageze kuri finale no mu 1965 zitsindwa na Ghana, zongera gutsindirwa nk'aho nanone mu 1996 na Bafana Bafana ya Africa y'Epfo.
Muri Nigeria naho kagoma ni ikirango cy'igihugu, ikipe yabo nayo bayise Super Eagles kandi ntiyabatengushye kuko mu nshuro 18 yagiye muri CAN yazitwaye gatatu, mu 1980, 1994 no mu 2013.
Kagoma za Nigeria zizwi kandi igihe zari zifite abakinnyi b'ibitangaza nka Jay Jay Okocha, Nwankwo Kano, Talibo West, Emmanuel Amunike cyangwa Rachidi Yekini batwaye umudari wa zahabu wa Olempike mu 1996.
Ifarashi zidakonnye

Muri Burkina Faso ifarashi ni igisobanuro cy'imbaraga n'itungo ridasanzwe. Amateka asubira mu kinyajana cya 14 na 15 aho umukobwa w'umwami yavuye mu bwami bwa Dagomba, bwahoze mu majyaruguru ya Ghana ya none, ari ku ifarashi yera, bivugwa ko uyu mukobwa wari umurwanyi ukomeye n'umuhanga mu gukabura ifarashi yayigenzeho akagera muri Burkina Faso ya none.
Nyuma ngo yaje guhura n'umuhigi nawe wari igikomangoma cy'ubwami bw'aho, babyaranye umwana w'umuhungu bise Ouédraogo, bisobanuye ifarashi idakonnye mu rurimi rwaho rwitwa Mooré. Uwo muhungu niwe washinze ubwami bwa Mossi bwari hagati muri Burkina Faso ya none.
Ndetse ifarashi ebyiri ziri mu birango by'ingabo za Burkina Faso, ikipe yabo nayo bayise Les Etalons, gusa muri CAN yabashije kugera ku mukino wa nyuma mu 2013, inafata umwanya wa kane muri CAN yari yakiriye mu 1998.
Urutonde rw'amakipe yitiriwe inyamaswa ni rurerure, ariko twafata ko guhatana kwazo muri iyi CAN ubu birimbanyije muri Cameroun kugeza ku mukino wa nyuma mu kwezi gutaha tariki 06 Gashyantare.
Ubu, Lycaons (Imihari) ya Guinée Bissau, Imihari mito yo mu butayu ya Algeria, Ingona za Soudan, Scorpions za Gambia, Leone Stars za Sierra Leone, Nzalang ya Guinée équatoriale, Black Stars ya Ghana, les Flammes ya Malawi, les Mourabitounes ya Mauritanie, Requins bleus (amafi y'inkazi) ya Cap-Vert, Abarwanyi ba Zimbabwe na Coelacanthes (amafi ya cyera cyane) ya Comores, biri kwesurana nta mpuhwe.










