Pum munud gyda Bardd y Mis: Robin Farrar

Mae Robin Farrar newydd ddychwelyd i Gymru ar ôl cyfnod yn byw yng Ngwlad y Basg.

Fel cyn-gadeirydd ac ysgrifennydd Cymdeithas yr Iaith mae ganddo ddiddordeb yng ngwleidyddiaeth y wlad a'r iaith Fasgeg.

Bellach wedi ymgartrefu yn Nebo, Dyffryn Nantlle ac yn gweithio fel tiwtor Cymraeg yng nghanolfan Nant Gwrtheyrn, drwy gydol fis Chwefror, fo ydi Bardd y Mis ar BBC Radio Cymru.

Ro'n i wedi bod yn dysgu'r iaith ers dipyn o amser ac eisiau symud yno i ymarfer a gwella.

Mae'r chwilfrydedd am yr iaith yn mynd yn ôl i pan o'n i'n gweithio efo'r Gymdeithas, ac mae rhywun yn clywed am sut mae pethau yng Ngwlad y Basg efo'r iaith a'i statws.

Ro'n i'n byw yng ngogledd Gwlad y Basg i fyny yn y mynyddoedd ac yn gweithio fel tiwtor Cymraeg, ar-lein.

Mae sefyllfa'r ddwy iaith yn reit debyg, efo'r canrannau sy'n ei siarad - tua 19% yng Nghymru, a 'chydig mwy yng Ngwlad y Basg, ella o gyfrif bob man tua 30%. Hefyd mae'r ddwy iaith yn wahanol iawn i'r brif iaith sydd o'u cwmpas nhw.

Mae'r profiad o'i siarad yn debyg weithiau - fel pan mae pobl yng Nghymru yn troi i'r Saesneg mewn sefyllfaoedd gwahanol.

Ges i'r un profiad draw yno, yn enwedig yn y gogledd, y rhan sy'n dod o dan lywodraeth Ffrainc, lle mae 'na grŵp o bump neu chwech o bobl yn cael sgwrs Basgeg ac wedyn mae un dyn bach sydd ddim yn siarad yr iaith yn ymuno ac mae bob dim yn newid.

Ym mhob rhan o Wlad y Basg mae pobl yn dda iawn am gynnal gwyliau.

Mae pob tref a phentref efo gŵyl ac os mae'n digwydd mewn pentref lle mae hanner y bobl yn siarad Basgeg mae'r cyfan yn digwydd trwy'r iaith Fasgeg achos y bobl sy'n siarad yr iaith sy'n trefnu.

Sut yda ni'n cael yr lefel yna o fwrlwm yng Nghymru?

Baswn i wrth fy modd yn cael bod yn un o feirdd y bertso, traddodiad canu byrfyfyr Gwlad y Basg.

Tra bo beirdd Cymru'n gweithio am fisoedd i geisio ennill cadair, dim ond ychydig funudau mae'r bertsolari yn eu cael, a'r buddugol yn ennill het. Dach chi'n cael gweld y bertsolari yn chwysu ar lwyfan o'ch blaen wrth droi pwnc yn gerdd a dechrau canu.

Un o'r goreuon yw Maialen Lujanbio - nid yn unig ei bod hi'n fyw, dw i wedi cael y wefr o'i gweld hi'n perfformio, yn un o'r dorf o 13,000 wrth iddi ennill yr het genedlaethol yn 2022; ac eto mewn pentref bach ychydig filltiroedd o ble'r o'n i'n byw yng ngogledd y wlad.

Yn ogystal â themâu dwys, bydd y bertsolari yn cyfarch ac yn gwneud hwyl ar ben y gynulleidfa mewn digwyddiadau o'r fath, ac mi gafodd y Cymro barfog oedd yn eistedd ar lawr yn gwrando'n astud mensh yn un o'i phenillion!

Cwestiwn anodd, gan fod gymaint o gerddi yn troi yn fy mhen, ac mae'r rhai da i gyd yn cyffwrdd ar rywbeth gwleidyddol yn y pen draw. Gan fod rhaid dewis, pwy gwell na Gerallt Lloyd Owen.

Ond nid clasuron anfarwol fel Cilmeri neu Etifeddiaeth - mae rhywbeth digon dynol am hiwmor Trafferth Mewn Siop.

Er nad oes neb yn talu efo siec erbyn hyn, mae'r sefyllfa'n un boenus o gyfoes: pawb a phopeth yn ein gwthio tua'r Saesneg oni bai bod rhywun yn fodlon ystyfnigo a mynnu ei hawl i'r Gymraeg.

Mae diddordeb gen i mewn barddoniaeth erioed, ond dw i'n dal i deimlo fy mod i ar ddechrau'r daith o ran barddoni.

Mae cryn wahaniaeth rhwng mwynhau cerddi ar y naill law a chreu barddoniaeth eich hun ar y llall.

Er fy mod i wedi ysgrifennu ambell beth pan o'n i'n iau, ac wedi mynd ati i ddysgu cynganeddu yn fy ugeiniau, tua dwy flynedd yn ôl dechreuais i ysgrifennu cerddi'n amlach. Ers hynny dw i wedi bod ar y cwrs cynganeddu yn Nhŷ Newydd, ac wedi ymuno â chlwb cynganeddu Caernarfon.

Cerddi bardd y mis - roedd ambell beth yn barod gen i cyn i'r mis ddechrau, ond dw i dal wrthi'n ychwanegu a thwtio'r gwaith.

A hel syniadau newydd er mwyn peidio dod i stop pan ddaw'r mis i ben!

Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, dolen allanol, X, dolen allanol, Instagram, dolen allanol neu TikTok, dolen allanol.

Anfonwch unrhyw syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk, dolen allanol neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033.

Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.