Tirffurfiau afonydd – CBACBeth sy'n effeithio ar gyfradd newid tirffurfiau?

Ffactorau sy’n effeithio ar gyfradd newid tirffurfiau mewn afonydd yw:

• Daeareg – megis creigiau caled a meddal wrth i raeadr gael ei ffurfio.
• Hinsawdd – yn y Deyrnas Unedig mae’r hinsawdd yn amrywio o’r naill dymor i’r llall, ac mae’n effeithio ar arllwysiad afon a faint o egni sydd ganddi i erydu a dyddodi.
• Gweithgaredd dynol – canlyniadau bwriadol ac anfwriadol, megis adeiladu argae sy’n dal gwaddod ac yn rheoli llif afon.

Afon Hafren

Mae tarddiad Afon Hafren ym Mynyddoedd Cambria yng Nghanolbarth Cymru ac mae’n llifo i gyfeiriad y dwyrain a’r de i’r aber lle mae’r afon yn ymuno â Môr Hafren (Sianel Bryste) dan Bontydd Hafren.

Mae’r ardal yn cael glawiad eithafol oherwydd diwasgedd o’r Iwerydd. Mae afon Hafren yn tyfu’n gyflym ac yn ffurfio dyffryn ffurf V. Mae’r afon yn cludo llwyth mawr, ac mae hynny’n golygu bod erydiad cyflym yn digwydd. Mae rhaeadrau a cheunentydd wedi eu ffurfio yn y cwrs uchaf. Wrth i’r graddiant leihau, mae ystumiau afon i’w gweld. Wrth i’r afon agosáu at y cwrs isaf, mae llifogydd yn fygythiad.

Cwrs uchaf

• Mae gan y cwrs uchaf greigiau caled, anathraidd. Yma, mae erydiad fertigol wedi ffurfio dyffryn ffurf V.
• Mae llawer o raeadrau yng nghwrs uchaf afon Hafren.

Cwrs canol

Wrth i afon Hafren ddechrau erydu i’r ochr (erydu ochrol), mae’n ffurfio ystumiau afon. Mae’r rhain i’w gweld yn y cwrs canol ger Yr Amwythig.

Cwrs isaf

Ger Tewkesbury yn sir Gaerloyw, mae’r ystumiau yn y cwrs isaf yn llawer mwy. Yn yr ardal hon mae yna hefyd lifgloddiau sydd wedi ffurfio wrth i’r afon orlifo.

Mae gan afon Hafren aber mawr iawn â fflatiau llaid a banciau tywod sy’n cynnal bywyd gwyllt yn yr ardal. Mae llawer o’r safleoedd yn ardaloedd gwarchodedig.