Myanmar chìm trong nội chiến, dân thường hứng chịu không kích tàn bạo và một cuộc bầu cử giả tạo

Một đêm khuya hồi tháng trước, bà Iang Za Kim nghe thấy những tiếng nổ ở làng bên, sau đó là tiếng máy bay tiêm kích lượn trên không. Bà chạy ra khỏi nhà và thấy khói bốc lên từ xa.

"Chúng tôi vô cùng hoảng sợ. Chúng tôi nghĩ rằng máy bay của chính quyền quân sự cũng sẽ ném bom chúng tôi. Vì vậy, chúng tôi vội vàng vơ lấy những gì có thể - một ít thức ăn và quần áo - rồi chạy vào rừng rậm quanh làng."

Khuôn mặt của bà Iang run rẩy khi kể lại câu chuyện về những gì đã xảy ra vào ngày 26/11 tại ngôi làng K-Haimual của mình ở bang Chin phía tây Myanmar, rồi bà bật khóc.

Bà là một trong số hàng ngàn thường dân đã phải rời bỏ nhà cửa trong những tuần gần đây, sau khi quân đội Myanmar phát động một chiến dịch không kích dữ dội và một cuộc tấn công trên bộ vào các khu vực do phe nổi dậy kiểm soát trên khắp đất nước, để giành lại lãnh thổ trước cuộc bầu cử bắt đầu vào ngày 28/12.

Bốn người phụ nữ ngồi quanh Iang trên những tấm chiếu rơm cũng bắt đầu khóc. Những sang chấn mà họ đã trải qua để đến được nơi an toàn hiện rõ trên khuôn mặt.

Dù các cuộc không kích là nguyên nhân trực tiếp khiến Iang phải tháo chạy, bà cũng không muốn bị ép tham gia cuộc bầu cử.

"Nếu chúng tôi bị bắt và từ chối bỏ phiếu, họ sẽ bỏ tù và tra tấn chúng tôi. Chúng tôi bỏ chạy để không phải đi bỏ phiếu," bà nói.

Một số người dân ở bang Chin mô tả cuộc tấn công mới nhất của chính quyền quân sự là cuộc tấn công dữ dội nhất trong hơn ba năm qua.

Nhiều người phải di tản đã tìm nơi trú ẩn ở các vùng khác trong bang. Iang nằm trong nhóm người đã vượt biên sang bang Mizoram của Ấn Độ. Họ hiện đang trú ẩn trong một sân cầu lông tồi tàn ở làng Vaphai, mang theo vài vật dụng ít ỏi được đóng gói trong các bao nhựa.

Dân làng ở Ấn Độ đã cho họ thức ăn và nhu yếu phẩm cơ bản.

Ông Ral Uk Thang, người đã phải chạy trốn ở tuổi 80, từng sống ở những chỗ trú ẩn tạm bợ trong rừng rậm nhiều ngày, trước khi cuối cùng đến được nơi an toàn.

"Chúng tôi sợ chính phủ của mình. Họ cực kỳ tàn bạo. Quân đội của họ đã từng tiến vào làng chúng tôi và các làng khác, bắt giữ người dân, tra tấn và đốt nhà cửa," ông nói.

Việc tiếp xúc tự do với người dân Myanmar không hề dễ dàng. Chính phủ quân sự Myanmar không cho phép các nhà báo nước ngoài tự do vào nước này.

Họ nắm quyền kiểm soát đất nước trong một cuộc đảo chính vào tháng 2/2021, ngay sau cuộc bầu cử gần nhất, và kể từ đó bị lên án rộng rãi vì điều hành một chế độ đàn áp, tấn công bừa bãi vào dân thường trong nỗ lực đè bẹp cuộc nổi dậy vũ trang trên khắp Myanmar.

Trong cuộc tấn công mới nhất vào tuần trước, chính quyền quân sự đã nhắm mục tiêu vào một bệnh viện ở bang Rakhine, ngay phía nam bang Chin.

Các nhóm nổi dậy ở Rakhine cho biết ít nhất 30 người đã thiệt mạng và hơn 70 người bị thương.

Tổ chức Nhân quyền Chin cho biết kể từ giữa tháng 9/2025, ít nhất ba trường học và sáu nhà thờ ở bang Chin đã bị chính quyền quân sự không kích, khiến 12 người thiệt mạng, trong đó có sáu trẻ em.

BBC đã xác minh độc lập vụ đánh bom trường học ở làng Vanha vào ngày 13/10. Hai học sinh – Johan Phun Lian Cung, 7 tuổi, và Zing Cer Mawi, 12 tuổi – đã thiệt mạng khi đang học trên lớp. Bom làm nổ tung các phòng học, khiến hơn 10 học sinh khác bị thương.

Chính phủ quân sự Myanmar không trả lời các câu hỏi của BBC về những cáo buộc này.

Đây là lần thứ hai Bawi Nei Lian và gia đình nhỏ của anh - vợ và hai con nhỏ - phải di tản. Vào năm 2021, ngay sau cuộc đảo chính, ngôi nhà của họ ở thị trấn Falam đã bị thiêu rụi trong một cuộc không kích. Họ đã xây dựng lại cuộc sống ở làng K-Haimual. Giờ đây họ một lần nữa lại mất nhà cửa.

"Tôi không thể tìm được từ ngữ nào để diễn tả nỗi đau đớn và khốn khó này, cũng như quyết định khó khăn khi phải rời bỏ nhà cửa. Nhưng chúng tôi buộc phải làm vậy để được sống sót", anh nói.

"Tôi muốn cả thế giới biết rằng những gì quân đội tuyên bố - rằng cuộc bầu cử này tự do và công bằng - là hoàn toàn sai sự thật. Khi đảng chính trị chính không được phép tham gia tranh cử, thì làm sao có thể có nền dân chủ thực sự?"

Đảng Liên minh Quốc gia vì Dân chủ Myanmar (NLD), do bà Aung San Suu Kyi lãnh đạo, đã giành chiến thắng áp đảo trong hai cuộc bầu cử trước cuộc đảo chính, sẽ không tham gia tranh cử vì hầu hết các lãnh đạo cấp cao, bao gồm cả bà Suu Kyi, đang bị giam giữ.

"Chúng tôi không muốn cuộc bầu cử này. Bởi vì quân đội không biết cách điều hành đất nước chúng tôi. Họ chỉ làm việc vì lợi ích của các lãnh đạo cấp cao của họ. Khi đảng của bà Aung San Suu Kyi nắm quyền, chúng tôi đã được trải nghiệm một chút dân chủ. Nhưng bây giờ tất cả những gì chúng tôi làm chỉ là khóc và rơi nước mắt," ông Ral Uk Thang nói.

Bà Iang Za Kim tin rằng cuộc bầu cử sẽ có gian lận. "Nếu chúng tôi bỏ phiếu cho một đảng không liên minh với quân đội, tôi tin rằng họ sẽ đánh cắp phiếu bầu của chúng tôi và tuyên bố chúng tôi đã bỏ phiếu cho họ."

Cuộc bầu cử sẽ được tiến hành theo từng giai đoạn, dự kiến kết quả sẽ được công bố vào khoảng cuối tháng 1/2026. Các nhóm nổi dậy gọi đây là một trò hề.

Tại căn cứ của Mặt trận Quốc gia Chin (Chin National Front) ở Myanmar, nhóm nổi dậy nổi bật nhất hoạt động trong bang, Phó Chủ tịch Sui Khar nói: "Cuộc bầu cử này chỉ được tổ chức để kéo dài chế độ độc tài quân sự. Nó không phải là sự lựa chọn của người dân. Và ở bang Chin, họ hầu như không kiểm soát được nhiều khu vực, vậy làm sao họ có thể tổ chức bầu cử?"

Ông Sui Khar chỉ ra các khu vực đang diễn ra giao tranh ác liệt nhất trên bản đồ và cho biết gần 50 chiến binh nổi dậy đã bị thương chỉ trong tháng vừa rồi. Cũng có người chết, nhưng cho đến nay các nhóm vẫn chưa công bố con số cụ thể.

"Có những đội hình gồm hàng trăm binh sĩ đang cố gắng tiến vào phía bắc bang Chin từ bốn hướng," ông Sui Khar nói. "Họ được yểm trợ bởi các cuộc không kích, pháo binh và thiết bị bay không người lái."

Việc tiếp cận căn cứ này vô cùng khó khăn. Nằm giữa núi rừng rậm rạp, đây là trung tâm của cuộc kháng chiến chống lại chính quyền quân sự ở bang Chin.

Sui Khar đưa chúng tôi đến bệnh viện tại căn cứ. Chúng tôi thấy một nhóm chiến binh bị thương được đưa đến đây trong đêm và phải trải qua nhiều giờ phẫu thuật. Một số người đã phải cắt cụt chi.

Nhiều người trong số họ mới chỉ là học sinh khi cuộc đảo chính xảy ra vào năm 2021. Giờ đây, khi đã gần trưởng thành, họ đã từ bỏ những ước mơ của mình để chiến đấu trên tiền tuyến chống lại chính quyền quân sự.

Abel, 18 tuổi, quá đau đớn nên không thể nói được. Cậu thuộc một nhóm chiến binh cố gắng giành lại lãnh thổ mà chính quyền quân sự đã chiếm được một tuần trước. Họ đã thắng trận, nhưng Abel đã mất chân phải và bị thương nặng ở tay.

Nằm trên giường bên cạnh cậu là Si Si Maung, 19 tuổi, cũng đã bị cắt cụt một chân.

"Khi kẻ thù rút lui, chúng tôi lao lên phía trước và tôi giẫm phải mìn. Chúng tôi bị thương trong vụ nổ. Sau đó, chúng tôi bị tấn công từ trên không. Các cuộc không kích khiến mọi thứ trở nên rất khó khăn đối với chúng tôi," cậu nói.

"Tôi đã mất một chân, nhưng ngay cả khi phải hy sinh cả mạng sống, tôi cũng sẵn lòng hy sinh để các thế hệ tương lai có một cuộc sống tốt đẹp hơn."

Tác động từ mức độ khốc liệt của đợt tấn công mới nhất hiện rõ trong từng căn phòng của bệnh viện.

Tuy nhiên, chính sự ủng hộ và lòng dũng cảm của hàng chục ngàn thanh niên như Si Si Maung, những người đã cầm vũ khí chiến đấu chống lại chính quyền quân sự, đã giúp phe nổi dậy đạt được những bước tiến nhanh chóng trước một đối thủ mạnh hơn nhiều trong bốn năm rưỡi qua.

Một số người như ông Ral Uk Thang, 80 tuổi, hy vọng rằng sau cuộc bầu cử, chính quyền quân sự sẽ rút lui và ông có thể trở về nhà.

"Nhưng tôi không nghĩ mình còn sống đến khi thấy nền dân chủ được khôi phục ở Myanmar," ông nói.

"Tôi hy vọng con cháu tôi có thể chứng kiến điều đó một ngày nào đó."

Aamir Peerzada, Sanjay Ganguly và Aakriti Thapar tường thuật bổ sung