Canh bạc thay đổi chế độ Iran: bước đi mạo hiểm nhất của ông Trump từ trước đến nay?

Khi tấn công Iran và giết chết lãnh tụ tối cao của chế độ này, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đặt cược rất lớn: rằng ông có thể thành công ở nơi các tổng thống tiền nhiệm đã thất bại, bằng cách sử dụng sức mạnh quân sự của Mỹ để định hình lại Trung Đông.

Ông Trump sẽ tuyên bố một chiến thắng mang tính thế hệ nếu Mỹ thành công trong việc phá hủy hoàn toàn chương trình hạt nhân của Iran và mang lại sự thay đổi chế độ ở Tehran chỉ bằng sức mạnh không quân, ngay cả khi Washington dường như không có kế hoạch rõ ràng nào cho những gì sẽ xảy ra sau khi Cộng hòa Hồi giáo sụp đổ.

Nhưng nếu cuộc tấn công quân sự – mà Lầu Năm Góc gọi là Chiến dịch Epic Fury (tạm dịch: Cơn thịnh nộ sử thi) – thất bại, hoặc châm ngòi cho một cuộc xung đột khu vực rộng lớn hơn đòi hỏi sự can dự lâu dài của Mỹ, ông Trump có thể làm tổn hại đến di sản của mình cũng như cơ hội của Đảng Cộng hòa trong việc giữ quyền kiểm soát Quốc hội trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11 tới.

Nhà lãnh đạo Mỹ đã cho thấy tầm quan trọng của vấn đề trong bài phát biểu sáng sớm ngày 28/2, khi ông tuyên bố bắt đầu một chiến dịch quân sự ở Iran.

"Những người hùng của nước Mỹ có thể sẽ hy sinh", ông Trump nói. Ông lập luận rằng đây sẽ là cái giá cần thiết phải trả để gây tổn hại cho một chế độ mà ông cho rằng đã gieo rắc hỗn loạn khắp Trung Đông kể từ khi nắm quyền vào năm 1979.

"Trong 47 năm, chế độ Iran đã hô vang 'Cái chết cho nước Mỹ'", ông Trump nói. "Chúng ta sẽ không chịu đựng điều đó thêm nữa", ông nói thêm sau đó.

Nhưng trong khi thế giới chờ xem chế độ Iran sẽ làm gì sau cái chết của nhà lãnh đạo tối cao Ali Khamenei, vẫn còn phải xem liệu ông Trump có thể tránh được một chiến dịch quân sự kéo dài hay không.

Cũng chưa rõ liệu ông có thể thuyết phục được công chúng Mỹ – đặc biệt là những người phong trào MAGA (Make America Great Again - Làm nước Mỹ vĩ đại trở lại) vốn phần lớn phản đối sự can thiệp của Mỹ ở nước ngoài – ủng hộ một cuộc can dự khác tại Trung Đông hay không.

Đây là thời điểm then chốt đối với ông Trump, người trở lại Nhà Trắng cách đây hơn một năm với lời hứa chấm dứt các "cuộc chiến bất tận" như ở Afghanistan và Iraq, nhưng lại phát động các chiến dịch quân sự tại Iran, Venezuela và Syria, cùng một số quốc gia khác.

Các cuộc ném bom của Mỹ và Israel diễn ra sau khi Nhà Trắng cảnh báo sẽ tấn công nếu chế độ Iran không đồng ý một thỏa thuận từ bỏ chương trình vũ khí hạt nhân, ngừng sản xuất tên lửa đạn đạo và chấm dứt hỗ trợ cho các nhóm ủy nhiệm như Hamas và Hezbollah.

Sau khi tập trung lực lượng quân sự lớn trong khu vực, ông Trump đã dành tối 27/2 để theo dõi diễn biến cuộc tấn công cùng các cố vấn cấp cao tại khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago ở bang Florida.

Tại Washington, Phó Tổng thống JD Vance, Giám đốc Tình báo Quốc gia Tulsi Gabbard và các quan chức cấp cao khác của chính quyền đã tập trung tại Phòng Tình huống ở Nhà Trắng, theo một nguồn tin nắm vấn đề, và kết nối với ông Trump qua đường dây hội nghị để theo dõi các đợt ném bom theo thời gian thực.

Việc giết lãnh tụ tối cao Iran Khamenei đánh dấu một bước leo thang lớn, nhưng các nhà phân tích cảnh báo tình hình có thể vượt khỏi tầm kiểm soát của ông Trump.

"Ván bài đã được tung ra và Mỹ giờ phải đi đến cùng để tạo ra sự thay đổi chế độ. Vấn đề là bạn không thể làm điều đó nếu không có bộ binh trên thực địa," Mohammed Hafez, giáo sư tại Trường Cao học Hải quân, nói.

Các đòn đáp trả của Iran nhằm vào hàng loạt đồng minh của Mỹ trong khu vực – Bahrain, UAE, Qatar và những nơi khác – cho thấy chế độ này có kế hoạch phản công quyết liệt hơn so với sau cuộc tấn công của Mỹ vào năm ngoái, vị giáo sư nói thêm.

"Chiến lược của chế độ Iran sẽ là tạo ra một cuộc xung đột khu vực ảnh hưởng đến kinh tế toàn cầu và kinh tế Mỹ, và điều đó sẽ không tốt cho Trump," ông Hafez, chuyên gia về bạo lực chính trị Hồi giáo và chính trị Trung Đông nói.

"Điều này có thể dẫn đến một vũng lầy."

Một cuộc xung đột kéo dài ở Trung Đông có thể ảnh hưởng đến các ưu tiên khác của ông Trump trong khu vực, chẳng hạn như tái thiết Gaza sau chiến tranh Israel-Hamas và tăng cường quan hệ với Ả Rập Xê Út.

Điều này cũng có thể khiến những người ủng hộ trong nước xa lánh ông vào thời điểm tỷ lệ ủng hộ tổng thống đang bị ảnh hưởng nặng nề do sự thất vọng của cử tri về chi phí sinh hoạt và các vấn đề trong nước khác.

Trong những tuần gần đây, một số quan chức cấp cao trong chính quyền Mỹ đã bày tỏ lo ngại về một chiến dịch quân sự lớn ở Iran, theo một cựu quan chức cấp cao trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump, người vẫn giữ liên hệ chặt chẽ với đội ngũ của ông và nắm rõ các cuộc thảo luận chính sách nội bộ.

Những bất đồng được cho là đã diễn ra một cách kín đáo khi ông Trump công khai đe dọa tấn công Iran và ra lệnh cho đợt tăng cường quân sự lớn nhất của Mỹ tại Trung Đông kể từ cuộc xâm lược Iraq năm 2003.

Ông Trump thể hiện sự tự tin về sứ mệnh hôm 28/2 sau khi quyết định phát động cuộc tấn công và chấm dứt nhiều tuần suy đoán về khả năng không kích.

Tuy nhiên, ông cũng đưa ra những tín hiệu trái chiều làm dấy lên thêm câu hỏi về mục tiêu chiến tranh của Mỹ là gì.

"Tôi có thể kéo dài và kiểm soát toàn bộ tình hình, hoặc kết thúc trong hai hoặc ba ngày" và vẫn để ngỏ khả năng tiếp tục không kích, ông Trump nói với tờ Axios.

Sau đó, ông viết trên mạng xã hội rằng "các cuộc ném bom dữ dội và chính xác… sẽ tiếp tục, không gián đoạn suốt tuần hoặc lâu hơn nếu cần thiết".

Những phát biểu này làm nổi bật điều mà những người chỉ trích gọi là cách tiếp cận tùy hứng của ông Trump trong chính sách đối ngoại, cũng như sự thiếu quan tâm của ông trong việc chuẩn bị nền tảng để thuyết phục các nhà lập pháp và công chúng trước khi phát động các cuộc tấn công quân sự.

Chính cách tiếp cận phi truyền thống đó, theo các đồng minh và người ủng hộ ông, đã giúp ông đạt được những thành công, bao gồm một lệnh ngừng bắn đã được thống nhất tại Gaza và việc châu Âu tăng cam kết tài chính đối với NATO.

Trước đó, ông Trump không làm gì nhiều để trình bày một cách chi tiết với công chúng Mỹ về lý do vì sao việc bắt đầu chiến tranh với Iran lại có lợi cho họ.

Nhà lãnh đạo Mỹ đã có thể sử dụng bài phát biểu Thông điệp Liên bang tuần trước để đưa ra lập luận của mình, nhưng ông đã không làm vậy.

Ông Trump đã phát động chiến dịch quân sự mà không tìm kiếm sự phê chuẩn trước từ Quốc hội. Tuy nhiên, phần lớn các nghị sĩ Cộng hòa đã lên tiếng ủng hộ hành động này vào hôm 28/2.

"Iran đang phải đối mặt với những hậu quả nghiêm trọng vì các hành động xấu xa của mình," Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson cho biết trong một tuyên bố.

"Tổng thống Trump và chính quyền Mỹ đã nỗ lực hết sức để theo đuổi các giải pháp hòa bình và ngoại giao nhằm đáp trả tham vọng và chương trình hạt nhân kéo dài của chế độ Iran, cũng như các hoạt động khủng bố và việc sát hại người Mỹ – thậm chí cả người dân của chính họ."

Tuy nhiên, việc thiếu phối hợp với Quốc hội đã khiến các nghị sĩ Đảng Dân chủ và một số thành viên trong Đảng Cộng hòa của ông Trump, những người phản đối các cuộc không kích của Mỹ, tức giận.

"Donald Trump đang kéo Hoa Kỳ vào một cuộc chiến mà người dân Mỹ không mong muốn," cựu Phó Tổng thống và ứng viên tổng thống của Đảng Dân chủ năm 2024, Kamala Harris, nói trong một tuyên bố.

Bà nói thêm: "Binh sĩ của chúng ta đang bị đặt vào tình thế nguy hiểm vì cuộc chiến mà Trump lựa chọn."

Lãnh đạo phe thiểu số Thượng viện Chuck Schumer cho biết chính quyền đã không cung cấp "những chi tiết then chốt về phạm vi và mức độ cấp bách của mối đe dọa" cho Quốc hội và người dân Mỹ.

"Những chu kỳ bộc phát và mạo hiểm đẩy xung đột leo thang của Tổng thống Trump không phải là một chiến lược khả thi," ông Schumer nói.

Phản ứng dữ dội từ phía Đảng Dân chủ vào hôm 28/2 cho thấy ông Trump có thể buộc phải tiến hành một cuộc chiến chính trị trong nước trong khi vẫn điều hành cuộc chiến mới ở Trung Đông, đúng vào thời điểm các cuộc bầu cử sơ bộ bắt đầu trước kỳ bầu cử giữa kỳ quan trọng vào tháng 11.

Các nghị sĩ Đảng Dân chủ tại Hạ viện dự kiến tổ chức một cuộc họp vào tối 1/3 (giờ địa phương) để thảo luận về phản ứng của họ đối với chiến dịch quân sự này, theo hai nguồn tin giấu tên.

Trong khi đó, lãnh đạo phe thiểu số Hạ viện Hakeem Jeffries cho biết Đảng Dân chủ sẽ nối lại nỗ lực thúc đẩy việc bỏ phiếu về một nghị quyết nhằm hạn chế quyền phát động chiến tranh của ông Trump đối với Iran vào tuần tới.

"Việc bắt giữ lãnh đạo của một quốc gia khác, như ở Venezuela, thì dễ, nhưng bạn sẽ làm gì trong những ngày sau đó?" một trợ lý cấp cao của đảng Dân chủ Hạ viện cho biết. Chính quyền "chưa nêu rõ chiến lược hay mục tiêu nào".

Trong một diễn biến khác, ông Trump đã phát biểu về Iran trên NBC vào đầu ngày 28/2 (giờ địa phương), rằng" "Đến một lúc nào đó họ sẽ gọi cho tôi để hỏi tôi muốn ai (làm lãnh đạo). Tôi chỉ hơi mỉa mai một chút khi nói vậy."

Và trong khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11 tới đây sẽ rất quan trọng trong việc định hình những gì ông Trump có thể đạt được trong thời gian còn lại của nhiệm kỳ, như các tổng thống trước đây từng trải qua, quyết định phát động hành động quân sự quy mô lớn tại Trung Đông của ông có thể còn mang tính hệ quả sâu rộng hơn trong việc định hình di sản chính trị của ông.