Người Iran lo lắng khi tiếp tục có thêm đồn đoán về việc Mỹ tấn công

Tại các thành phố trên khắp Iran, nhiều người đang trải qua những đêm mất ngủ và những ngày đầy bất an khi tiếp tục có thêm các đồn đoán về việc Mỹ có thể sắp tiến hành các cuộc không kích quân sự.

Có một bộ phận người trẻ liên tục theo dõi các nền tảng theo dõi máy bay và tàu thuyền – có người lo sợ sự can thiệp từ bên ngoài, có người lại âm thầm hoặc công khai hy vọng điều đó xảy ra sau hơn 50 ngày trấn áp bạo lực đối với các cuộc biểu tình chống chính quyền.

Nhiều người hy vọng rằng áp lực từ bên ngoài có thể làm thay đổi cán cân đã mất cân bằng khi Tổng thống Mỹ Donald Trump - người từng khuyến khích người biểu tình Iran "tiếp tục xuống đường" và hứa rằng "sự trợ giúp đang trên đường tới" – dường như đã chuyển hướng sang cách thức thúc đẩy ngoại giao.

Tổn thất nhân mạng do bất ổn gây ra vẫn là vấn đề gây tranh cãi sâu sắc. Tổ chức nhân quyền HRANA có trụ sở tại Mỹ cho biết 7.007 người đã thiệt mạng, với hàng ngàn trường hợp khác vẫn đang được điều tra – cao hơn rất nhiều so với con số chính thức 3.117 người do Iran công bố, qua đó cho thấy mức độ thiếu minh bạch nghiêm trọng xung quanh chiến dịch trấn áp.

Các chuyên gia Liên Hợp Quốc, trong đó có Báo cáo viên đặc biệt về tình hình nhân quyền tại Iran Mai Sato, nhấn mạnh rằng các hạn chế internet và tình trạng bắt giữ diện rộng khiến việc "xác định quy mô thực sự của cuộc trấn áp bạo lực" ở thời điểm này là điều không thể.

Sau khi vòng đàm phán Mỹ - Iran thứ ba tại Geneva kết thúc trong tuần này mà chưa đạt được thỏa thuận cuối cùng, mặc cho một số dấu hiệu tiến triển mong manh, Iran một lần nữa bước vào giai đoạn bất định sâu sắc.

Nhiều người Iran lo ngại rằng nếu việc đàm phán sụp đổ, hậu quả có thể vô cùng thảm khốc. Một số nhà phân tích cảnh báo rằng giới lãnh đạo Iran trước đây từng phát tín hiệu sẵn sàng chấp nhận "một cuộc chiến khu vực" thay vì nhượng bộ.

Một số quan sát viên tình báo cho rằng Iran có thể áp dụng thế "kẻ điên" nếu bị tấn công quân sự, đe dọa để lại "đất cháy" thay vì chấp nhận thất bại không bị thách thức.

Những thông tin về sự tiếp diễn của tình trạng đàn áp trong nước càng củng cố những lo ngại này.

Bà Mai Sato cảnh báo áp lực gia tăng đối với các luật sư nhân quyền, cho biết việc bắt giữ, đe dọa và giám sát vẫn tiếp diễn kể cả sau khi làn sóng biểu tình lớn lắng xuống – góp phần tạo nên một trong những chương đen tối nhất về nhân quyền trong lịch sử gần đây của Iran.

Những lời kêu gọi lặp đi lặp lại về "minh bạch và trách nhiệm giải trình" của bà phản ánh sự quan ngại ngày càng tăng của cộng đồng quốc tế.

Trên các kênh mạng xã hội ủng hộ chính phủ, hai luồng quan điểm cạnh tranh chiếm ưu thế.

Một bên thể hiện sự lạc quan thận trọng, hy vọng đàm phán sẽ ngăn chặn một cuộc xung đột mới, đồng thời gợi lại ký ức về cuộc chiến Iran - Iraq kéo dài 8 năm và cuộc leo thang kéo dài 12 ngày gần đây với Israel, khiến hơn 1.200 người thiệt mạng và hơn 6.000 người bị thương tại Iran. Tại Israel, 28 người thiệt mạng và hàng chục người bị thương trong các đợt giao tranh.

Phe còn lại lại theo đuổi cách diễn giải mang màu sắc tận thế, khẳng định rằng một cuộc đụng độ toàn diện giữa "thiện và ác" là điều không thể tránh khỏi, bất chấp nỗ lực ngoại giao.

Trong khi đó, truyền thông nhà nước gia tăng mạnh các chương trình phát sóng phô diễn năng lực tên lửa – một chiến thuật quen thuộc trong những giai đoạn căng thẳng leo thang.

Về kinh tế, đất nước đang bước vào mùa mua sắm sôi động nhất trước thềm lễ Nowruz – tết Ba Tư – song bầu không khí năm nay hoàn toàn khác bình thường.

Trong bối cảnh Iran chịu lệnh trừng phạt của Mỹ và lạm phát tăng vọt trên 62%, thị trường rơi vào trạng thái tê liệt vì bất định. Các tiểu thương cho biết lượng khách giảm mạnh, còn giới đầu tư tỏ ra dè dặt, trì hoãn các quyết định lớn vốn giờ đây giống như những canh bạc hơn là lựa chọn chiến lược.

Một xu hướng khác dễ thấy trên mạng xã hội việc ngày càng có nhiều người chuẩn bị cho tình trạng khẩn cấp: tích trữ đồ hộp, đèn pin, nước uống và balô khẩn cấp.

Trong khi một số nhân vật đối lập mô tả khả năng Mỹ can thiệp sẽ là những cuộc tấn công có mục tiêu, một số người khác cảnh báo nguy cơ về một chiến dịch quân sự rộng lớn và có sức tàn phá lớn hơn nhiều.

Cảm giác bất định không chỉ giới hạn trong Iran. Nhiều quốc gia đã khuyến cáo công dân rời khỏi nước này – và khi căng thẳng khu vực leo thang, vòng đàm phán tiếp theo mang ý nghĩa gần như sống còn.

Với hàng triệu người ở Iran, những tuần tới vô cùng mịt mù – chỉ còn hy vọng rằng ngoại giao sẽ thắng thế trước khi nỗi sợ trở thành hiện thực.

Không có lối thoát rõ ràng khỏi khủng hoảng, bức tranh tâm lý trong xã hội Iran hiện nay được định hình bởi sự kiệt quệ, phân cực xã hội và trạng thái cảnh giác cao độ.

Khi vòng đàm phán tiếp theo cận kề, công chúng dao động giữa những hy vọng mong manh vào ngoại giao và nhận thức sâu sắc rằng các sự kiện vượt ngoài tầm kiểm soát của họ có thể định hình lại tương lai chỉ trong một đêm.

Đối với nhiều người, Iran lúc này dường như đang lơ lửng trong một trạng thái giằng co căng thẳng, nơi mọi thứ – hoặc không thứ gì – có thể thay đổi trong nháy mắt.