"Яланғоч феминизм": Кембридж профессори нега яланғоч норозилик билдирмоқда? Dunyo, Yangiliklar

Доктор Виктория Бейтман дунёнинг топ университетларидан бири бўлмиш Кембриджда иқтисоддан дарс беради.

У ҳам исёнкорлардан бири, турли тартиб қоидаларга қарши норозилигини билдиради... яланғоч ҳолатда.

"Яланғочлигимни кўриб, "жинни, телба бўлса керак, ақли жойида эмас" дейишади. Ўша вақтда уларга "йўқ, мен ҳақиқий онгли инсонман" деб айтишни истайман", дейди Бейтман хоним.

Аммо яланғоч ҳолатда норозилик билдириш баҳсли масала саналади.

Унинг айтишича, унинг сўнгги китоби рекламаси "Amazon" томонидан тақиқланган. Сабаби китоб муқоваси жуда шаҳвоний деб топилган.

Унинг айтишича, тақиқ ижтимоий тармоқлардаги норозиликлар ортидан бекор қилинган. Тармоқлар фойдаланувчилари аёлларга ўз баданларига эгалик қилишга йўл қўйилмаётганидан норозилик билдиришган.

Жинсий инқилобдан цензурага

Ўша суратда (юқоридаги) унинг тўлиқ бадани кўринмайди. Унинг яланғоч қорни ва кўкрагининг бир қисми кўринган.

"Баданимни кўрсатишим [китобда] айтганим гапларнинг салмоғини камайтириб қўяди деб ўйламайман", деб тушунтиради Бейтман.

"Либерализмнинг ҳар бир чиқиши таъқибларнинг кучайишига олиб келишига тарих гувоҳ: Ўрта асрлардаги бепардалик пуританликнинг ўсишига сабаб бўлди. Жорж давридаги бўртган кўкраклар Виктория даврида тугмаси қадалган кўйлакларга олиб келди ва мана, жинсий инқилоб кетидан 21 асрда софлик маданияти ва цензура даври келяпти."

Яланғочлик ҳимояси

Англия ва Уэльсда жамоат жойларда яланғоч юриш тақиқланмаган, фақат бу бошқаларнинг жиғига тегиш, шок қилиш учун қилинса қонунбузарлик бўлади. Агар кимдир шикоят қилса, буни асослаб бериши керак.

Бейтман ўз норозилиги тажовузкор бўлмаганини таъкидлайди.

"Мақсадим тартиб бузиш эмас, масалага эътибор қаратиш, иқтисодда аёллар йўқлигига, Брекситнинг [Британиянинг Европа иттифоқидан чиқиши] аёллар учун оқибатларига, аёлларнинг ўз танасига ўзи эгалик қилиш ҳуқуқига тажовузларга."

Кузатувчиларни либос ва ҳурмат ўртасидаги алоқа ҳақида ўйлашга ундашдан ташқари яланғоч норозилик айни масалага одамлар эътиборини қаратади, дейди у.

Ҳайвонлар ҳуқуқлари учун курашувчи фаоллар мўйнадан фойдаланишга қарши норозилик сифатида анчадан буён яланғоч намойишлар ўтказишади. Экологик ҳаракатлар ҳам иқлим ўзгаришига қарши кескин чоралар кўришни талаб қилиб яланғоч ҳолатда намойишлар ўтказишади. Аммо сиёсатда яланғоч намойишлар у қадар оммалашмаган.

Ишчи синфидан Печак лигасига (Ivy league)

Бейтманнинг айтишича, у Англия шимолида ишчи оиласида туғилган.

У давлат мактабида ўқиган, сўнг Кембриджда ўқишни битирган. Сўнг Оксфордда магистратура ва PhD қилган. Кейин Кембриджда дарс бера бошлаган.

Ўзининг айтишича, болалигида ниҳоятда ёпиқ кийинган. Аммо ўсмирлик йиллари тенгдош аксар қизлар қатори калта юбка, баланд пошнали туфлида турли кечаларга бора бошлаган.

У ўқишдаги муваффақиятлари уни ишчи синфидан ўрта синфга ўтишига ёрдам берганига ишонади. Ўрта синфда Бейтман каби очиқ кийинадиганларга пастроқ назар билан қарашарди.

Бу муносабат эса Бейтманга ёқмасди. Академик карьерасининг бошларида у ҳам ўзининг интеллектуал обрў эътиборини сақлаш учун ёпиқроқ кийинишга мажбур бўлди.

"Нега айрим эркаклар мен ҳақимда қандай ўйлаши мени безовта қилиши керак? Бундан кўра муҳимроқ нарсалар кўп."

Ёпиқлик эркинликни емиради

Унинг либосларини ечишга қарор қилишида мафкуравий сабаблар ҳам бор эди.

"Аёлларнинг ёпиқлиги аслида уларга зарар беради. Эркакларга эса қудрат. Аёлнинг қадрини унинг либосига боғлаб қўйганингизда бу сизга унинг қадрини ерга уриш, беҳурмат қилиш, ўзини сиз истагандек тутмаган аёлга бир парча гўштдек қараш қудратини беради", дейди у Би би сига.

Бу муносабат зулмнинг турли кўринишларига йўл очади", деб таъкидлайди у.

"У дунё бўйлаб аёлларга зулм қилувчи сиёсат ва одатлар - Афғонистонда қизларни мактабдан мосуво қилишдан тортиб, Эрондаги мажбурий ҳижобу бокиралик тестлари, ор номус қатлларию қасос порнофильмларигача дастаклайди."

Яланғоч модел

Бундан 10 йил олдин у ўз мавқеидан фойдаланиб "бузғунчилик" қилишга қарор қилди. Шундай қилиб, у ўз суратини чиздириш учун аёл рассомлар олдида кийимларини ечиб ташлади. Бироз ўзига ишончини мустаҳкамлагач, эркак рассомлар олдида шундай қилди.

Чизилган суратлар ва ишланган ҳайкаллар кейинчалик намойишга қўйилди.

"Галереяларда суратимни кўрган одамлар ҳушёр тортиб қолишини кўрдим. Улар суратдаги аёл академик соҳадан эканидан ҳайратга тушишарди."

Сўнг у ўз танасидан сиёсий талаблар қилиш ва оммавий норозилик билдиришда фойдалана бошлади.

Профессионал иқтисодчи сифатида унга ўз мутахассислигида эркаклар ҳукмронлик қилиши ёқмасди. Мисол учун, фақат икки аёл иқтисодиёт бўйича Нобел мукофотига сазовор бўлган.

Унинг айтишича, аёл иқтисодчиларнинг етишмаслиги иқтисодий таҳлилга фақат эркаклар нуқтаи назаридан қаралишини англатади.

2018 йилда у ушбу масалани Буюк Британиядаги иқтисодчиларнинг энг катта йиғилишига олиб чиқмоқчи эди. У катта олимлар билан тўла хонага бутунлай яланғоч кирди.

"Мен жисмонан кичикман. Мен жисмонан кучли эмасман. Мен ҳеч кимга таҳдид қилмайман. Аммо хонада яланғоч бўлсангиз, одамлар сизга қандайдир таҳдид сифатида қарайди."

Ушбу тадбир давомида у ўз даъвосига эътибор қаратиш учун ўз танасига маркер билан "ҲУРМАТ» деб ёзиб қўйди ва натижада тантанали кечки зиёфатга ташриф буюрган эътиборли шахслар билан гаплаша олди.

Қўпол реакция

Буюк Британиянинг Европа Иттифоқини тарк этиши билан якунланган жуда зиддиятли сиёсий кампанияда у очиқ норозилик намойиши ўтказди.

Уни суратга олиб ижтимоий тармоқларга жойлаштиришди, бу эса кўплаб ёқимсиз изоҳлар ёзилишига сабаб бўлди. Баъзи эркаклар унинг кўкраги ва генитал юнглари ҳақида гапирди. Улардан бири ҳатто бу аёл профессорлари билан ётиб илмий даража олган бўлса керак, деб ҳам ёзди.

Оқибатда, Бейтманга ўз танасини дунёга кўрсатиш орқали ўзи эришган илмий ютуқларга путур етказаётганини айтишди.

"Аммо менга энг шафқатсиз ва ўткир ҳужумлар аёллар томонидан қилинди. Ижтимоий тармоқларда бир британиялик аёл менга феминизмни бир аср орқага ташлаяпсан деб ёзди.»

У ўзининг хулқ-атворини жирканч деб билганлар билан мулоқот қилди ва асосий ниятини тушунтиришга ҳаракат қилди.

У ўзининг янги китоби "Яланғоч феминизм"да бу салбий реакцияларнинг кўпига жавоб берди.

"Мен барча аёллар, уларнинг либосидан қатъи назар, ҳурмат билан муносабатда бўлишга лойиқлигини таъкидлайман."

Эркинлик

Унинг ишонишича, агар танамизнинг қайси қисми кўриниб тургани ёки ёпиқлиги ҳақида хавотир олишдан тўхтатсак, кўплаб аёлларнинг ҳаётида катта ўзгаришлар бўлади. У шаҳвоний хизмат кўрсатувчиларни мисол қилиб келтиради.

"Биз уларни кўздан нари қилишга уринамиз. Биз уларга ёрлиқ иламиз, уларни ҳар хил даҳшатли номлар билан атаймиз ва улар нима қилаётганларини билмайдилар, деб ўйлаймиз. Ва биз улар учун нима тўғри эканини яхшироқ биламиз деймиз."

У бу муносабатни жуда такаббурлик ва элитизм деб атайди.

"Биз фикрлаш тарзимизни ўзгартириш учун ҳали кўп йўл босиб ўтишимиз керак."

Овқат пишириш, тозалаш, озиқ-овқат ёки сув ташиш, болалар ва қарияларга ғамхўрлик қилиш каби ҳақ тўланмайдиган ишларнинг кўп қисмини аёллар бажаради. Британиянинг Оксфам хайрия ташкилоти, агар аёлларга бундай иш учун ҳатто энг кам иш ҳақи миқдорида ҳам ҳақ тўланса, унинг қиймати 10 триллион доллардан кўпроқ бўлишини айтади. Аммо бу ҳақда кам гапирилади.

Бейтманнинг айтишича, у кучли одамларга ва уларнинг сиёсатига қарши яланғоч ҳолда чиқиш учун ҳар қандай имкониятдан фойдаланади. Шунингдек, у нутқ сўзламоқда ва адабий тадбирларда яланғоч қатнашмоқда.

Унинг айтишича, унинг фаоллиги унинг ўқувчиларига салбий таъсир қилмаган, аксинча, шогирдлари ундан феминизм, аёллар ва иқтисодиёт ҳақида ҳар қачонгидан ҳам кўпроқ сўрамоқда.

"Менинг мақсадим - барча аёллар ўз таналари ва онглари билан хоҳлаган нарсани қилишлари мумкин бўлган дунёдир. Мажбурий ҳижобга қандай эътироз билдирсам, ҳижоб тақиқига ҳам қаршиман. Жамият ва давлат аёллар ўз таналари билан нима қилишни кўрсатмаслиги керак.

https://t.me/bbcuzbek

BBC.COM/UZBEK

Telegramda bog'lanish raqami +44 7858860002