Москва нимага ваҳима қилмоқда? Россия - Украина уруши - янгиликлар
Сурат манбаси, STAN HONDA/AFP VIA GETTY IMAGES
Буюк Британия мудофаа вазири ўринбосари баронесса Аннабел Голди Лондон Украинага заифлаштирилган ядро каллакчали снарядларни ўтказиб бераётганини тасдиқлади.
Бу баёнот Россия расмийлари, жумладан, президент Владимир Путиннинг ўта кескин муносабатига сабаб бўлди. Аммо Украина ва Россия қуроллари бўйича мутахассислар бойитилган уран ўқ-дорилари Россияда ҳам ишлаб чиқарилаётганини маълум қилмоқда.
Ҳамкасбларидан бирининг парламент сўровига жавобан Голди "Украинани Challenger -2 асосий жанговар танклари билан таъминлаш билан бир қаторда, ўқ-дорилар, жумладан, таркибида кучсизлантирилган уран бўлган зирҳни тешувчи снарядлар етказиб берамиз", - деди.
"Бундай снарядлар замонавий танклар ва зирҳли техникаларга қарши юқори самарадорликка эга", — дея қўшимча қилди у.
Россия расмийлари бу хабарга яшириб бўлмас ғазаб билан муносабатда бўлишди ва бунга қандай жавоб беришни жиддий ўйлаб кўришлари билан таҳдид қилишди.
Заифлаштирилган уран нима?
Айни мақолада Google YouTube томонидан тақдим қилинган контент мавжуд. Биз бу контент юкланмасидан аввал сизнинг розилигингизни сўраймиз, чунки улар куки ва бошқа технологиялардан фойдаланган бўлиши мумкин. Сиз Google YouTube ҳаволасида кукиларга доир ва шахсий маълумотларга оид қоидалар ҳақида аввал ўқиб, кейин қабул қилишга рози бўлишингиз мумкин. Кўриш учун “қабул қилиш ва давом этиш”ни танланг.
Охири YouTube пост
Заифлаштирилган уран - бойитилган уран ишлаб чиқаришда қўшимча маҳсулотдир.
У ўзининг юқори зичлиги ва мустаҳкамлиги билан ажралиб туради ва шу фазилатлари туфайли у ҳарбий техника учун зирҳ ишлаб чиқаришда ҳам, ўқ-дорилар, асосан зирҳли тешувчи ракеталар учун ядролар ишлаб чиқаришда ҳам қўлланилади.
Заифлаштирилган уран гарчи заҳарли ва канцероген ҳисобланса-да, ўта радиоактив эмас.
Сурат манбаси, Getty Images
Европа Иттифоқи сайтида маълум қилинишича, заифлаштирилган уран ўқ-дорилари Форс кўрфази урушлари даврида, шунингдек, Сербия ва Косовода қўлланилган. Улардан фойдаланиш майдаланган уран таъсирида келиб чиқадиган соғлик учун хавфлар борасида ташвиш уйғотди. Европа Иттифоқи сайтида таъкидланишича, бир нечта тадқиқотлар давомида модданинг зарарли эканлиги тўғрисида етарли далиллар топилмаган, аммо мутахассисларнинг хулосалари турли йўллар билан изоҳланади.
Ўз навбатида, АҚШ атроф-муҳитни муҳофаза қилиш агентлиги сайтида заифлаштирилган уран танага киргудек бўлса, хавфли эканлиги таъкидланди.
2018 йилда БМТ Бош Ассамблеяси томонидан қабул заифлаштирилган урандан фойдаланиш тўғрисидаги резолюцияда МАГАТЭ тадқиқотларига таяниб, "Тегишли ўқ-дориларни қўллаш натижасида ажралиб чиқадиган заифлаштирилган ураннинг майда заррачалари билан ҳудуднинг маҳаллий ифлосланиши натижасида аҳоли ва атроф-муҳитга радиологик таҳдиди аҳамиятли эмас", дейилади.
"Бироқ, таркибида заифлаштирилган уран бўлган парчалар ёки бутун ўқ-дориларнинг топилиши ҳақида сўз борса, бундай бўлаклар ёки ўқ-дорилар билан бевосита алоқада бўлган одамларга радиация таъсирининг потенциал хавфи бор», — дейилади резолюцияда.
Ўтган йилнинг декабрь ойида БМТ Бош Ассамблеяси тегишли халқаро ташкилотлар томонидан олиб борилган изланишлар таркибида уран бўлган қурол ва ўқ-дорилардан фойдаланиш натижасида юзага келиши мумкин бўлган узоқ муддатли оқибатлар кўлами ҳақида етарлича тўлиқ тасаввурга эга эмаслигини таъкидлаган яна бир резолюцияни қабул қилди.
"Яна бир қадам босилди, улар тобора камаймоқда"
Кремль Украинада бундай ўқ-дорилардан фойдаланишни "ифлос бомба" сифатида баҳолашини айтди.
Сешанба куни Владимир Путин, агар Буюк Британия Киевга Challenger-2 танклари учун мўлжалланган, заифлаштирилган уранли ўқ-дориларни етказиб бера бошласа, Россия муносабат билдиришга мажбур бўлишини айтди.
"Афтидан, Ғарб ҳақиқатан ҳам Россияга сўзда эмас, амалда қарши курашишга қарор қилган кўринади. Шунга кўра таъкидлашни истардимки, агар буларнинг барчаси амалга ошса, Ғарб аллақачон ядро компонентига эга бўлган қуролларни қўллашни бошлаганини назарда тутсак, Россия бунга жавоб қайтаришга мажбур бўлади", — деди Путин.
Буюк Британия бош вазири Риши Сунакнинг айтишича, Challenger-2 танклари март ойидаёқ Украинага етиб боради.
Оқ уй айни дамда Қўшма Штатлар Украинага бундай ўқ-дориларни етказиб беришни режалаштирмаганини билдирди.
Айни пайтда, Россия ташқи ишлар вазири Сергей Лавровнинг айтишича, Киевни заифлаштирилган уран снарядлари билан таъминлаш Ғарб нафақат таваккалчиликка, балки халқаро гуманитар ҳуқуқни бузишга ҳам тайёр эканлигини билдиради.
Россия мудофаа вазири Сергей Шойгу журналистнинг ядровий тўқнашув эҳтимоли ҳақидаги саволига жавоб берар экан, бу йўлда яна бир қадам ташланганини айтди.
"Бу ерда фақат бир нарсани айтишимиз мумкин. Қадамлар унчалик кўп эмас... Яна бир қадам босилди, улар тобора камайиб бормоқда", - деди Шойгу. У Британиянинг ниятлари Россия бунга қандай жавоб қайтариши ҳақида жиддий ўйлашга ундаганини қўшимча қилди.
Таҳлил. Москва снарядларнинг заҳридан эмас, балки уларнинг кириб бориш қобилиятидан хавотирда
Павел Аксенов, Би-би-си ҳарбий шарҳловчиси
Буюк Британия Мудофаа вазирининг ўринбосари Баронесса Голди айтган уран ядролари бўлган кичик калибрли снарядлар қандайдир экзотик қурол эмас, балки дунёнинг кўплаб армиялари томонидан ишлатиладиган стандарт ўқ-дорилардир.
Бундай снарядлар вольфрам ёки заифлаштирилган уран ёрдамида оғир ва бардошли қотишмалардан ясалган нозик ядродан ва аксинча, енгил бўлиши керак бўлган қобиқдан иборат.
Сурат манбаси, Getty Images
Ядроси патли ўққа ўхшайди. Ғоя шундан иборатки, снаряд оддий ўқ-дорилар каби қурол тешигида тезлашади ва парвоз пайтида аллақачон қобиқдан халос бўлади, лекин массасини йўқотмайди. У кўп ҳам ҳаво қаршилигиаа дуч келмайдиган нозик «ўқ»қа айланади. Бундай ракета жуда катта тезликда уча олади ва зирҳ билан тўқнашиб, катта кинетик энергия чиқаради - бу зирҳ тешувчи ракетанинг асосий зарар етказувчи омилидир.
Субкалибрли снарядлар зирҳли транспорт воситаларига қарши курашда энг самарали ўқ-дорилардан бири бўлиб, улар Иккинчи Жаҳон урушида ишлатилган, улар билан барча замонавий танклар билан қуролланган. Уларнинг аксарияти заифлаштирилган урандан фойдаланади.
Challenger-2 танкининг L30 тўпи учун бундай ўқ-дориларнинг иккита тури ишлаб чиқилган - L26A1 ва L27A1. Немис Leopard-2 ва Американинг Abrams M1 билан қуролланган Rheinmetall Rh-120 тўпи учун уран ядроли кичик калибрли снарядлар ҳам ишлаб чиқилган.
СССР ва Россияда бундай снарядлар 1980 йиллардан бошлаб ишлаб чиқарилган.
Сурат манбаси, Getty Images
Т-80 оиласи танклари ва Т-90А ва Т-90М га ўрнатилган 2А46М-5 қуроллари билан қуролланган 2А46М-4 қуроли учун уранли 3БМ59 "Свинец-1" снаряди бир неча йил олдин яратилган. 3БМ32 "Вант" - заифлаштирилган урандан фойдаланадиган яна бир кенг тарқалган танк ўқ-дориларидир.
Шу билан бирга, СССР ва Россияда вольфрам қотишмаларидан фойдаланган ҳолда танк снарядлари ҳам яратилган.
Бироқ, Россия армияси Украинага қарши урушда заифлаштирилган уран ўқ-дориларидан фойдалангани ҳақида ҳалигача тасдиқланган далиллар йўқ.
Ҳарбий ишларда заифлаштирилган уран нафақат снарядларда, бу материалдан плиталар Abrams танкларининг баъзи модификацияларида Chobham типидаги кўп қатламли зирҳларда ҳам қўлланилади.
Снарядларни лойиҳалашда қўлланиладиган заифлаштирилган уран соғлиқ учун қандай зарарли бўлиши ҳақида аниқ бир фикр йўқ, аммо бу зирҳнинг ўткир кириб бориши билан жуда самарали ўқ-дорилардир.
Ва ҳар қандай ҳолатда, бундай снаряд билан урилган танкда бўлганлар учун унинг ядросининг эҳтимолий заҳарлилиги у олиб келиши мумкин бўлган оз бўлмаган муаммолардир.
Шундай қилиб, афтидан, Россия раҳбариятининг кескин муносабати Британия танклари учун снарядлар таркибида заифлаштирилган ураннинг мавжудлиги эмас, балки улар рус танкларини янада самаралироқ уриши мумкинлиги билан боғлиқ.
Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek
BBC.COM/UZBEK билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг.
