Россия парламенти "гей-пропаганда"ни тақиқлаш қонунини қабул қилди. У кимга таҳдид ва нимани тақиқлайди? Dunyo Yangiliklar

Россия Давлат думаси иккинчи ўқишда Россияда шу пайтгача бўлгани каби нафақат вояга етмаганлар ўртасида, балки барча ёшдаги одамлар ўртасида "ноанъанавий жинсий муносабатлар тарғиботини" бутунлай тақиқловчи қонун лойиҳасини қабул қилди.

Янги қонун лойиҳаси ҳаммадан ҳам кўра Россия китоб саноатида кўп танқид қилинди, чунки соҳа янги чекловлардан қаттиқ чекланиб қолиши мумкин. Қонунга кўра, Россияда ЛГБТ мавзулари "пропаганда"сини ўз ичига олган ҳар қандай ахборот маҳсулотини сотиш тақиқланади. Бироқ депутатлар "гей пропаганда"га аниқ таъриф берганлари йўқ.

Алоқадор мавзулар:

Янги чекловлар

"ЛГБТ пропагандаси" тўғрисидаги қонун лойиҳаси Давлат Думасига киритилганида, асосан тақиқловчи чораларни кучайтириш назарда тутилган эди. Агар 2013 йилдан бери Россияда фақат вояга етмаганлар ўртасида "гей пропагандани" тақиқловчи қонун мавжуд бўлса, янги қонун барча ёшдагилар орасида ЛГБТ маданияти ҳақидаги маълумотлар тарқалишини чеклаш учун ишлаб чиқилган.

Энди гап нафақат "ЛГБТ пропагандаси", балки "жинсни ўзгартириш ва педофилия тарғиботи" ҳақида ҳам кетмоқда.

Асосий тақиқлар китоб ва кино саноати, оммавий ахборот воситалари ва интернет сайтларига таъсир қилади. Агар Давлат Думасида биринчи ўқишда "гей пропаганда"ни оддий тақиқлаш муҳокама қилинган бўлса, иккинчи ўқишда қонун лойиҳаси матни Россияда товарларни (ҳам рус, ҳам импорт қилинган) сотишни тақиқлашни ўз ичига олади."

Роскомнадзор шунингдек, ўзи нимани "ЛГБТ пропагандаси" деб ҳисобласа, ўшани тақиқлайвериши ва блоклаши мумкин.

"Пропагандани тарқатганлик" учун жавобгарлик маъмурий бўлиб қолади: жисмоний шахслар учун 200 000 рублгача ва юридик шахслар учун беш миллионгача жарима. "Педофилия пропагандаси" учун жарималар юқорироқ бўлади: жисмоний ва юридик шахслар учун мос равишда 400 минг рубль ва 10 миллион рублгача.

Шу билан бирга, Давлат Думаси "гей пропаганда" тўғрисидаги қонунни такроран бузганлик учун жиноий жавобгарликни назарда тутувчи тузатишни рад этди. "Гей тарғиботи"ни ўз ичига олган компьютер ўйинларини тақиқлаш тўғрисидаги тузатишлар ҳам рад этилди. Таклиф этилган яна бир тузатиш янги тақиқларни "умумий қабул қилинган маданиий объектлар": адабиёт, санъат, мифологияга татбиқ этмаслик ҳақида эди, бу ҳам рад қилинди.

Кенг формулали муаммолар "қўлда" ҳал қилинади

Қонун лойиҳаси танқидчилари бунинг натижасида оммавий шаклда: адабиёт, кино, оммавий ахборот воситалари ва интернетда ҳар қандай ЛГБТ тўлиқ тақиқланишидан қўрқишади.

2013 йилги қонунда бўлгани каби, янги қонунчилик ташаббусида ҳам "гей пропаганда"нинг аниқ таърифи ва мезонлари йўқ. Қонун лойиҳаси муаллифларидан бири, депутат Александр Хинштейн "ЛГБТ ҳодиса сифатида" эмас, балки "ЛГБТ нормал ҳол эканлигини ижобий тарғиб қилиш"га тақиқ қўйишга интилаётганини бир неча бор таъкидлаган.

Аммо қайси маълумот ижобий ва қайси бири салбий эканлигини қандай аниқлаш мумкин - Давлат Думаси бунга жавоб бермади. Бу ҳолат, айниқса, китобларнинг ҳозирги ва келажакдаги нашрларига нима бўлишини билмай турган рус ноширларини хавотирга солмоқда. Бундан ташқари, Хинштейннинг ўзи китоб бозорида "гей пропаганда" учун кўплаб чекловлар киритилганини айтди.

Россиянинг энг йирик нашриётлари раҳбарларининг РБК агентлигига айтишича, янги қонуннинг асосий муаммоси матннинг "жуда умумий"лигидир. Шу сабабли, ноширлар ЛГБТ мавзуларига бағишланган ҳар қандай адабиёт тақиқланиши мумкинлигидан қўрқишади: илмий адабиётлардан тортиб Виктор Пелевин романларигача.

"Масалан, китобда ижобий гей қаҳрамони борми ёки ҳайвонлар ўртасидаги гомосексуал муносабатларни ўрганадими ёки бу ҳеч қандай тарзда рағбатлантирилмаган ёки қораланмаганми, бу қонун бузилиши сифатида қабул қилинадими ёки йўқ, бизга аниқ эмас", дейди Алексей. Бу ҳақда РБКга «Алпина» нашриёт уйи директори Ильин маълум қилди.

21 ноябрь, душанба куни Давлат Думаси қўмитасида бўлиб ўтган тингловларда китоб саноати вакиллари Хинштейнга шу каби саволларни беришга ҳаракат қилишди. Россия китоб иттифоқи вакиллари қонуннинг матни "аниқ эмас"лигини, китобларнинг мавжуд тиражларини нима қилиш ва келажакдаги қўлёзмаларга қандай муносабатда бўлиш номаълумлигини таъкидладилар.

Депутат Хинштейн яна бир бор таъкидладики, фақат ЛГБТ ҳамжамиятининг «ижобий» қиёфасини шакллантирадиган адабиётлар тақиқланади. Шунингдек, унинг фикрича, Владимир Набоковнинг «Лолита» асарида педофилия тарғиботи бўлиши мумкин эмаслигини "ҳар қандай ақли расо одам тушунади", чунки ўқиб чиққандан сўнг, унинг фикрича, ҳеч ким бу қаҳрамонларга тақлид қилишга уринмайди.

У китоб нашриётларининг саволига жавоб берар экан, 2013 йилда қабул қилинган қонун мантиғи ўзгармаслигини айтди. "Ва бугунги кунда қайси китобларга 18+ белгилари қўйилишини нашриётлар қандай тушунади?" деди Хинштейн. Унинг мантиғига кўра, агар бугунги кунда ЛГБТ мавзусидаги маҳсулотларни «18+» белгиси билан ишлаб чиқариш мумкин бўлса, унда қонун лойиҳаси қабул қилингандан сўнг, "гей пропаганда" умуман мумкин эмас ва тақиқ матнида кўрсатилган мезонларда ҳеч қандай муаммо йўқ.

Бундан келиб чиқадиган муаммо, асарларни ким ва қандай баҳолаши билан боғлиқ. "Субъектив баҳолар кенгайиши" бўлади, дейди китоб бозори бўйича эксперт Владимир Харитонов Би-би-си билан суҳбатда. Процедуралар ҳаммага маълум бўлган схема бўйича бўлади, унга кўра аллақачон китоблардаги экстремизм қидирилмоқда: прокуратура судга мурожаат қилади, суд экспертиза тайинлайди ва унинг асосида қарор қабул қилинади. Ва агар эксперт тергов истакларини бажарса, нашриётда бошқа имконият қолмайди.

"Янги қонун ишлаб чиқаришни амалда тўхтатиш учун тўғридан-тўғри ва аниқ таҳдиддир. Китоб дўконлари нима қилади? Сиз тарғибот бор китобни тарқатолмайсиз. Лекин сотувчи китобда тарғибот борми ёки йўқ, билмайди", дейди Харитонов. Сиз, албатта, аввалгидек ишлашингиз, ҳаммаси жойида бўлишига умид қилишингиз мумкин.

Аммо қонундаги жазолар жуда оғир, дейди эксперт: "90 кунга фаолият тўхтатилади, агар дўкон уч ой ёпиқ бўлса, бу дўкон хонавайрон бўлади. Бу ҳар қандай нарса учун, ҳатто товламачилик учун ҳам ажойиб восита. Ҳар қандай участка милиция ходими буни қила олади".

Чоршанба куни электрон тижорат компаниялари ассоциацияси Хинштейндан тузатишларни қабул қилишни кечиктиришни сўради. Улар қонун лойиҳасида чакана сотувчига қўйилаётган масъулият кенгайиб кетаётганини таъкидладилар: "Аслида товарларнинг барини экспертизадан ўтказиш зарур бўлади, бу эса, ўз навбатида, соҳа томонидан катта харажатларни талаб қилади."

«Кенг» формулалар муаммоси журналистларда, ҳаттоки Бутунроссия давлат телерадиокомпанияси бошловчиси, радикал риторикаси билан танилган Олга Скабеевада ҳам саволлар туғдирди.

"Қандай қилиб ЛГБТнинг "салбий қиёфаси"ни «ижобий»дан ажратиш мумкин? Айнан нима учун жарима? [...]Қатарда ҳозирда гейлар сабабли Жаҳон чемпионатида жанжал? Айта оласизми?", деб ёзди у ўзининг Телеграм-каналида.

Бу масалалар душанба куни Давлат Думаси қўмитасида ҳам муҳокама қилинди. Роскомнадзор вакилининг айтишича, журналистик материалларда "гей пропагандаси" бор ёки йўқлиги контекстга боғлиқ бўлади. Хинштейн, шунингдек, агар оддийгина гей-парад тушунтиришлар билан ва томошабинларда ижобий ҳис-туйғуларни уйғотмасдан кўрсатилса, тақиқланмайди.

"Қонун кучга киргандан сўнг, биз барча пайдо бўлган муаммоларни кузатиб борамиз", деди Хинштейн саноат вакиллари билан суҳбатдан кейин.

Ахлоқий чегаралар

"ЛГБТ пропагандаси" тўғрисидаги кенгайтирилган қонун ҳали қабул қилинмаган, аммо янги тақиқ қурбонлари аллақачон пайдо бўлган. Маданият вазирлиги "ЛГБТ пропагандаси" бор фильмларга лицензияларини бекор қилаётганини маълум қилди. Новосибирскда мўйловли эркак малика ролини ўйнагани учун "Малика ва дев" болалар спектакли устидан шикоят қилинди. Натижада 20 ноябрь куни спектакль бекор қилинди. Бироқ спектакль декабрь ойида бўлиб ўтиши керак, дейилади театр сайтида.

2022 йил октябрь ойида, қонун лойиҳаси аллақачон жиддий ва асосий муҳокама қилинаётган пайтда, «Эксмо» нашриёт уйи Макс Фолкнинг "Вдребезги" романини чиқарди. Бу икки йигитнинг севгиси ҳақидаги китоб ва шунинг учун нашриёт аввалроқ лингвистик экспертиза ўтказган. Муаллифнинг сўзларига кўра, "қаҳрамонларнинг бир-бирига тортилиши", "уларнинг жинсий муносабатда танишлиги" тасвирланган жойларда қора ранг билан тўлдирилган сатрлар қолган. "Цензура фактини яширмаслик учун бу гаплар қора маркер билан бўялган - улар китобнинг 3 фоизини ташкил этди", деб ёзади нашриёт ўз веб-сайтида.

Янги қонуннинг қабул қилинишига ЛГБТ мавзулари билан ишлайдиган ҳуқуқ ҳимоячилари ва блоггерлар фаол қаршилик кўрсатдилар. Уларнинг фикрича, қонун биринчи навбатда Россиядаги ЛГБТ ҳамжамиятини янада кўринмас ҳолга келтиришга ва уларни ўзларини намоён қилиш имкониятидан маҳрум қилишга қаратилган.

Кўплаб фаоллар ва блоггерлар янги қонунга қарши бўлганларни бу ҳақда Давлат Думаси ва минтақавий парламентларга хат ёзишга ундашган, бироқ депутатлар қонун лойиҳаси ҳақида бошқача фикрни эшитмаган. Шундай қилиб, Волгоград вилоят Думасида улар фақат фаоллар «спам-ҳужум» ва «троллинг» қилаётгани ҳақида шикоят қилдилар, аммо келажакда «тарғибот»ни тақиқлаш бўйича қарор қабул қилдилар.

Шу билан бирга, сўровлар Россия аҳолисини бу мавзу ташвишга солаётганини кўрсатмади. ВЦИОМ сўровига кўра, респондентларнинг катта қисми - 86 фоизи "ЛГБТ пропагандага" дуч келмаганлигини айтган. 2012 йилдан бери буни бошдан кечирганлар сони икки баравар кўпайибди: 6% дан 13% гача. Шунга қарамай, Давлат Думасидаги биринчи ўқишда қуйи палата спикери Вячеслав Володин қонун лойиҳаси зарурлигини айнан аҳоли талаби билан асослади, икки баравар кўпайган статистик маълумотлар ҳақида гапирди, бироқ реал статистик маълумотларни тилга олмади.

Бундан ташқари, "ЛГБТ пропагандаси"га кенгайтирилган тақиқ Думада Ғарб билан қарама-қаршилик воситаси сифатида кўрилмоқда - бу қонун лойиҳасини биринчи ва иккинчи ўқишда кўриб чиқишда муҳокама қилинди. Депутатлар Украинада урушни муваффақиятли олиб бориш учун Россиянинг ахлоқий чегараларини ҳимоя қилиш кераклигини таъкидладилар - янги қонун гўёки ана шунинг учун ёзилган.

Яшириниш

Қонун барибир ишламайди, дейди "Елкама-елка" номли ЛГБТ кинофестивали ташкилотчиси Гуля Султонова.

Оммавий ахборот воситаларида ЛГБТ вакиллари кўриниши кескин камаяди, лекин Интернетда анонимлар пайдо бўлади, дейди Султонова: "Хайриятки, ахборот соҳасида давлат томонидан, ҳеч бўлмаганда Россиянинг цензурасидан ўтмайдиган қисмлар мавжуд. Блоглар, подкастлар, каналлар қандай бўлган бўлса, бундан кейин ҳам шундай бўлади."

Охир-оқибат, ЛГБТ одамлари янада ёпилади, уларнинг ҳаёти янада қийинлашади.

"Ушбу қонун қанчалик тез ва кимга нисбатан қўлланилишини ва ҳоказоларни билмаймиз. Лекин одамлар камроқ очилиши, хавотирга тушиши аниқ: маълум бир жамиятда қабул қилмасликларидан эмас, жарималардан, маъмурий иш очилишидан қўрқув, "ЛГБТ оилалари икки томонлама ҳужумга учрамоқда, - дейди Султонова. - Лекин ЛГБТ барибир яшайверади, севадилар, фарзандли бўлишади. Ҳеч қандай қонун буни ўзгартира олмайди. Ва Россиядаги режим ўзгарса, бу аҳмоқона қонунларнинг барчаси бекор қилинади."

BBC.COM/UZBEK билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг.

Telegram каналимиз: @bbcuzbek