Leykemiya endi bedavo emasmi yoki tuzalmas oqqon bemorlarini qanday davolashdi
- Author, Jeyms Gallaxer
- Role, Sog‘liqni saqlash va fan bo‘yicha muxbir
- O'qilish vaqti: 4 daq
Shifokorlar aytishicha, bir paytlar faqat ilmiy fantastikada uchragan davo usuli ba’zi bemorlarda tajovuzkor va davolab bo‘lmas qon saratonini bartaraf etdi.
Bu davolash usuli yordamida oq qon hujayralaridagi DNK aniq tahrirlanadi va ular saratonga qarshi kurashadigan "tirik dori"ga aylantiriladi.
Biz 2022 yilda hikoyasini so‘zlab bergan birinchi davolangan qiz hali ham kasallikdan xoli va hozir onkolog bo‘lishni rejalashtirmoqda.
Hozirgi kunda T-hujayrali o‘tkir limfoblastik leykemiya bilan kasallangan yana sakkiz nafar bola va ikki nafar katta yoshdagi bemor davolanmoqda. Bemorlarning deyarli uchdan ikki qismi (64%) remissiyaga erishgan.
T-hujayralar tananing qo‘riqchilari bo‘lib, tahdidlarni izlab topishi va yo‘q qilishi kerak, ammo leykemiyaning bu turida ular nazoratdan chiqib ketadi.
Sinovda ishtirok etgan bemorlar uchun kimyoterapiya va suyak iligi ko‘chirib o‘tkazish samara bermagan edi. Eksperimental davodan tashqari, ularning o‘limini yengillashtirish yagona imkoniyat bo‘lib qolgan edi.
Lesterlik 16 yoshli Alissa Tapli shunday deydi: "Rostdan ham o‘lib ketaman, har bir bola qilishi kerak bo‘lgan narsalarni qila olmayman deb o‘ylagandim".
U Great Ormond Street kasalxonasida bu davolashni olgan dunyodagi birinchi inson bo‘ldi, hozir hammasi joyida, hayotdan zavq olmoqda.
Bu inqilobiy davolash uning eski immunitet tizimini yo‘q qilish va yangisini o‘stirishdan iborat edi. U to‘rt oy kasalxonada yotdi va akasidan infektsiya yuqtirish xavfi tufayli uni ko‘ra olmadi.
Hozir uning saratoni aniqlanmayapti, faqat har yili tekshiruvdan o‘tib turishi kerak. Alissa A-darajalarini olish, Edinburg gertsogi mukofotini qo‘lga kiritish uchun intilyapti, haydovchilik darslarini ko‘zlayapti va kelajagini rejalashtirmoqda.
London Universitet kolleji (UCL) va Great Ormond Street kasalxonasi jamoasi DNK asosini tahrirlash deb ataladigan texnologiyadan foydalangan.
DNK asoslari hayot tilidir. DNKdagi to‘rt asos – adenin (A), sitozin (C), guanin (G) va timin (T) – genetik kodimizning qurilish bloklaridir. Alifbodagi harflar ma’noli so‘zlarni yozganidek, DNKmizdagi milliardlab asoslar tanamiz uchun ko‘rsatmalar beradi.
Asoslarni tahrirlash olimlarga genetik kodning aniq qismini ko‘rib chiqish va keyin faqat bitta asosning molekulyar tuzilishini o‘zgartirish, uni bir turdan boshqasiga aylantirish va shu tariqa qo‘llanmani qayta yozish imkonini beradi.
Tadqiqotchilar sog‘lom T-hujayralarning tabiiy kuchidan foydalanib, tahdidlarni qidirish va yo‘q qilish hamda bu kuchni T-hujayrali o‘tkir limfoblastik leykemiyaga qarshi yo‘naltirishni istagan edi.
Bu murakkab vazifa edi. Ular sog‘lom T-hujayralarni kasallanganlarini yo‘q qilishga moslashtirishi kerak edi.
End of Ijtimoiy tarmoqlardagi sahifalarimiz:
Ular donorning sog‘lom T-hujayralaridan olib, ularni tahrirlashga kirishdilar.
Avval asosiy tahrir T-hujayralarning nishonga olish mexanizmini o‘chirib qo‘ydi, shunda ular bemorning tanasiga hujum qila olmaydi.
So‘ng barcha T-hujayralarda mavjud bo‘lgan CD7 deb nomlangan kimyoviy markerni olib tashladi. Uni olib tashlash terapiya o‘z o‘zini yo‘q qilishi oldini olish uchun muhimdir.
Shundan keyingi tahrir kimyoterapiya hujayralarni o‘ldirishiga yo‘l qo‘ymaydigan "ko‘rinmas qalqon" edi.
Genetik modifikatsiyaning so‘nggi bosqichi T-hujayralarga CD7 marker bo‘lgan har qanday narsani izlab topishga ko‘rsatma berish edi.
Endi o‘zgartirilgan T-hujayralar saraton yoki sog‘lom bo‘lishidan qat’i nazar, topilgan har bir boshqa T-hujayrani yo‘q qiladi, ammo bir-biriga hujum qilmaydi.
Terapiya bemorlarga yuboriladi va agar to‘rt haftadan keyin ularning saratoni aniqlanmasa, bemorlarga immunitet tizimini qayta tiklash uchun suyak iligi ko‘chirib o‘tkaziladi.
"Bir necha yil oldin bu ilmiy fantastika edi," deydi UCL va Great Ormond Street professori Vasim Qosim.
"Biz butun immunitet tizimini deyarli yo‘q qilishimiz kerak.
"Bu chuqur, murakkab davolash usuli, bemorlar uchun juda og‘ir, lekin ishlaganda juda yaxshi natija beradi."
New England Journal of Medicine jurnalida chop etilgan tadqiqotda Great Ormond Street va Qirol kolleji kasalxonalarida davolangan dastlabki 11 bemorning natijalari keltirilgan. Unda to‘qqiz nafar bemor suyak iligi ko‘chirib o‘tkazishga imkon beruvchi chuqur remissiyaga erishgani ko‘rsatilgan.
Ularning yetti nafari davolanishdan keyin uch oydan uch yilgacha kasallikdan xoli bo‘lib qolmoqda.
Davolashning eng katta xavflaridan biri immunitet tizimi yo‘q bo‘lib ketganda infektsiya yuqtirishdir.
Ikki holatda saraton o‘zining CD7 markerlarini yo‘qotdi, bu esa unga davolanishdan yashirinish va tanada qayta paydo bo‘lish imkonini berdi.
"Leykemiyaning bu shakli tajovuzkor ekanligini hisobga olsak, bu juda ajoyib klinik natija hisoblanadi. Albatta, umidsiz bemorlarga umid berish imkoniyatiga ega bo‘lganimizdan juda xursandman," dedi Great Ormond Street shifoxonasining suyak iligi ko‘chirib o‘tkazish bo‘limi shifokorlaridan doktor Robert Kьesa.
Qirol kolleji shifoxonasining gematolog-maslahatchisi doktor Debora Yallop shunday deydi: "Biz davolab bo‘lmaydigan deb hisoblangan leykemiyani yengishda ta’sirchan natijalarni ko‘rdik – bu juda kuchli usul."
Buyuk Britaniyaning Entoni Nolan nomidagi o‘zak hujayralari xayriya tashkilotining katta tibbiy xodimi doktor Tanya Dekster tadqiqotga shunday izoh berdi: "Bu bemorlarning sinovdan oldin omon qolish ehtimoli past bo‘lganini hisobga olsak, bu natijalar ushbu davolash usullari yanada rivojlantirilishi va ko‘proq bemorlarga yetib borishiga umid uyg‘otadi."
