Лейкемия энди бедаво эмасми ёки тузалмас оққон беморларини қандай даволашди
- Author, Жеймс Галлахер
- Role, Sog‘liqni saqlash va fan bo‘yicha muxbir
- Ўқилиш вақти: 4 дақ
Шифокорлар айтишича, бир пайтлар фақат илмий фантастикада учраган даво усули баъзи беморларда тажовузкор ва даволаб бўлмас қон саратонини бартараф этди.
Бу даволаш усули ёрдамида оқ қон ҳужайраларидаги ДНК аниқ таҳрирланади ва улар саратонга қарши курашадиган "тирик дори"га айлантирилади.
Биз 2022 йилда ҳикоясини сўзлаб берган биринчи даволанган қиз ҳали ҳам касалликдан холи ва ҳозир онколог бўлишни режалаштирмоқда.
Ҳозирги кунда Т-ҳужайрали ўткир лимфобластик лейкемия билан касалланган яна саккиз нафар бола ва икки нафар катта ёшдаги бемор даволанмоқда. Беморларнинг деярли учдан икки қисми (64%) ремиссияга эришган.
Т-ҳужайралар тананинг қўриқчилари бўлиб, таҳдидларни излаб топиши ва йўқ қилиши керак, аммо лейкемиянинг бу турида улар назоратдан чиқиб кетади.
Синовда иштирок этган беморлар учун кимётерапия ва суяк илиги кўчириб ўтказиш самара бермаган эди. Экспериментал даводан ташқари, уларнинг ўлимини енгиллаштириш ягона имконият бўлиб қолган эди.
Лестерлик 16 ёшли Алисса Тапли шундай дейди: "Ростдан ҳам ўлиб кетаман, ҳар бир бола қилиши керак бўлган нарсаларни қила олмайман деб ўйлагандим".
У Great Ormond Street касалхонасида бу даволашни олган дунёдаги биринчи инсон бўлди, ҳозир ҳаммаси жойида, ҳаётдан завқ олмоқда.
Бу инқилобий даволаш унинг эски иммунитет тизимини йўқ қилиш ва янгисини ўстиришдан иборат эди. У тўрт ой касалхонада ётди ва акасидан инфекция юқтириш хавфи туфайли уни кўра олмади.
Ҳозир унинг саратони аниқланмаяпти, фақат ҳар йили текширувдан ўтиб туриши керак. Алисса А-даражаларини олиш, Эдинбург герцоги мукофотини қўлга киритиш учун интиляпти, ҳайдовчилик дарсларини кўзлаяпти ва келажагини режалаштирмоқда.
Лондон Университет коллежи (UCL) ва Great Ormond Street касалхонаси жамоаси ДНК асосини таҳрирлаш деб аталадиган технологиядан фойдаланган.
ДНК асослари ҳаёт тилидир. ДНКдаги тўрт асос – аденин (А), цитозин (C), гуанин (Г) ва тимин (Т) – генетик кодимизнинг қурилиш блокларидир. Алифбодаги ҳарфлар маъноли сўзларни ёзганидек, ДНКмиздаги миллиардлаб асослар танамиз учун кўрсатмалар беради.
Асосларни таҳрирлаш олимларга генетик коднинг аниқ қисмини кўриб чиқиш ва кейин фақат битта асоснинг молекуляр тузилишини ўзгартириш, уни бир турдан бошқасига айлантириш ва шу тариқа қўлланмани қайта ёзиш имконини беради.
Тадқиқотчилар соғлом Т-ҳужайраларнинг табиий кучидан фойдаланиб, таҳдидларни қидириш ва йўқ қилиш ҳамда бу кучни Т-ҳужайрали ўткир лимфобластик лейкемияга қарши йўналтиришни истаган эди.
Бу мураккаб вазифа эди. Улар соғлом Т-ҳужайраларни касалланганларини йўқ қилишга мослаштириши керак эди.
End of Ижтимоий тармоқлардаги саҳифаларимиз:
Улар донорнинг соғлом Т-ҳужайраларидан олиб, уларни таҳрирлашга киришдилар.
Аввал асосий таҳрир Т-ҳужайраларнинг нишонга олиш механизмини ўчириб қўйди, шунда улар беморнинг танасига ҳужум қила олмайди.
Сўнг барча Т-ҳужайраларда мавжуд бўлган CD7 деб номланган кимёвий маркерни олиб ташлади. Уни олиб ташлаш терапия ўз ўзини йўқ қилиши олдини олиш учун муҳимдир.
Шундан кейинги таҳрир кимётерапия ҳужайраларни ўлдиришига йўл қўймайдиган "кўринмас қалқон" эди.
Генетик модификациянинг сўнгги босқичи Т-ҳужайраларга CD7 маркер бўлган ҳар қандай нарсани излаб топишга кўрсатма бериш эди.
Энди ўзгартирилган Т-ҳужайралар саратон ёки соғлом бўлишидан қатъи назар, топилган ҳар бир бошқа Т-ҳужайрани йўқ қилади, аммо бир-бирига ҳужум қилмайди.
Терапия беморларга юборилади ва агар тўрт ҳафтадан кейин уларнинг саратони аниқланмаса, беморларга иммунитет тизимини қайта тиклаш учун суяк илиги кўчириб ўтказилади.
"Бир неча йил олдин бу илмий фантастика эди," дейди UCL ва Great Ormond Street профессори Васим Қосим.
"Биз бутун иммунитет тизимини деярли йўқ қилишимиз керак.
"Бу чуқур, мураккаб даволаш усули, беморлар учун жуда оғир, лекин ишлаганда жуда яхши натижа беради."
New England Journal of Medicine журналида чоп этилган тадқиқотда Great Ormond Street ва Қирол коллежи касалхоналарида даволанган дастлабки 11 беморнинг натижалари келтирилган. Унда тўққиз нафар бемор суяк илиги кўчириб ўтказишга имкон берувчи чуқур ремиссияга эришгани кўрсатилган.
Уларнинг етти нафари даволанишдан кейин уч ойдан уч йилгача касалликдан холи бўлиб қолмоқда.
Даволашнинг энг катта хавфларидан бири иммунитет тизими йўқ бўлиб кетганда инфекция юқтиришдир.
Икки ҳолатда саратон ўзининг CD7 маркерларини йўқотди, бу эса унга даволанишдан яшириниш ва танада қайта пайдо бўлиш имконини берди.
"Лейкемиянинг бу шакли тажовузкор эканлигини ҳисобга олсак, бу жуда ажойиб клиник натижа ҳисобланади. Албатта, умидсиз беморларга умид бериш имкониятига эга бўлганимиздан жуда хурсандман," деди Great Ormond Street шифохонасининг суяк илиги кўчириб ўтказиш бўлими шифокорларидан доктор Роберт Кьеса.
Қирол коллежи шифохонасининг гематолог-маслаҳатчиси доктор Дебора Яллоп шундай дейди: "Биз даволаб бўлмайдиган деб ҳисобланган лейкемияни енгишда таъсирчан натижаларни кўрдик – бу жуда кучли усул."
Буюк Британиянинг Энтони Нолан номидаги ўзак ҳужайралари хайрия ташкилотининг катта тиббий ходими доктор Таня Декстер тадқиқотга шундай изоҳ берди: "Бу беморларнинг синовдан олдин омон қолиш эҳтимоли паст бўлганини ҳисобга олсак, бу натижалар ушбу даволаш усуллари янада ривожлантирилиши ва кўпроқ беморларга етиб боришига умид уйғотади."
