Аспирин саратон олдини оладими? Олимлар нима дейди?

Олимлар арзон оғриқ қолдирувчи аспирин саратон тарқалишини қандай тўхтатиши мумкинлигини аниқлашди.

Ҳайвонларда ўтказилган тажрибалар бу дори иммунитетнинг қаршилик кўрсатиш қобилиятини оширганини кўрсатди.

Кембриж университети жамоаси таъкидлашича, бу ҳаяжонли ва кутилмаган кашфиёт бўлиб, келажакда саратон касаллигига чалинган беморларга аспирин тавсия этилишига олиб келиши мумкин. Бироқ, ҳозирча бундай эмас ва одамларга дориларни ўзбошимчалик билан қабул қилмаслик тавсия этилади.

Оддий аспирин хавф туғдиради ва олимлар қайси беморлар кўпроқ наф кўришини аниқлашга ҳаракат қилмоқда.

Ўн йилдан кўпроқ вақт олдинги қизиқарли маълумотлар шуни кўрсатдики, аллақачон ҳар куни аспирин қабул қиладиган одамлар саратон ташхиси қўйилганда омон қолиш эҳтимоли юқорироқ бўлган.

Лекин бу қандай рўй беради?

Бу саратоннинг заифлик лаҳзасида рўй беради – якка ҳужайра асл ўсмадан ажралиб, шамолдаги уруғ каби тананинг бошқа қисмларига тарқалишга ҳаракат қилади.

Бу жараён "метастаз» деб аталади ва саратон касаллигидан ўлимнинг асосий сабабидир.

Иммунитетнинг бир қисми – Т-ҳужайра деб аталадиган оқ қон ҳужайраси – тарқалаётган саратонни бостириб, уни йўқ қилиши мумкин.

Аммо тадқиқот кўрсатдики, қонимизнинг яна бир қисми – одатда қон кетишини тўхтатадиган тромбоцитлар Т-ҳужайраларни бостиради ва уларнинг саратонни йўқ қилишини қийинлаштиради.

Аспирин тромбоцитларни парчалайди ва уларнинг Т-ҳужайраларга таъсирини йўқотади, натижада улар саратонни самаралироқ аниқлай олади.

Кембриж университетидан профессор Раҳул Ройчоудҳури шундай деди: "Биз кашф этган нарса шуки, аспирин кутилмаганда иммунитет тизимининг кучини ишга солиб, метастазланаётган саратон ҳужайраларини таниб олиш ва йўқ қилишга ёрдам бериши мумкин".

Унинг фикрича, дори эрта аниқланган саратон касалликларида энг яхши натижа беради ва жарроҳлик амалиётидан сўнг аллақачон тарқалган бўлиши мумкин бўлган саратон ҳужайраларини топишда иммунитет тизимига ёрдам бериш учун қўлланилиши мумкин.

Саратонга қарши аспирин ичишим керакми?

Саратон касаллигига чалинган ҳар бир киши учун энг табиий савол – аспирин қабул қилиш керакми?

Лондон Қиролича Мери университети жарроҳи ва саратон тадқиқотчиси профессор Мангеш Торат шундай дейди: "Агар сиз саратон касаллигига чалинган бўлсангиз, ҳозирча аспирин сотиб олиш учун дорихонага шошилманг. Аксинча, аспириннинг давом этаётган ёки режаланган синовларида иштирок этишни жиддий ўйлаб кўринг."

Унинг сўзларига кўра, тадқиқот аспириннинг қандай ишлашини тушунишда "жумбоқнинг етишмаётган қисми"ни кўрсатган, аммо ҳали ҳам жавоби номаълум саволлар бор.

Аспирин хавфли ички қон кетишига, шу жумладан, инсультга олиб келиши мумкин, шунинг учун хавфларни мувозанатлаштириш керак. Шунингдек, у барча саратон турларига таъсир қиладими ёки фақат маълум саратон турларигами, аниқ эмас. Бу ҳали ҳам ҳайвонлар устида ўтказилган тадқиқот бўлиб, олимлар буни одамларда қўллаш мумкинлигини тахмин қилишса-да, буни ҳали тасдиқлаш керак.

Баъзи беморларга – саратон хавфини оширадиган Линч синдроми билан оғриганларга аллақачон аспирин тавсия этилади.

Аммо бундан кўпроқ беморлар наф кўриш-кўрмаслигини тушуниш учун тўғри клиник синовлар ўтказиш керак.

Бундай синовлар аллақачон бошланган. Лондон университет коллежининг MRC клиник синовлари бўлими профессори Рут Ленгли аспирин эрта босқичдаги саратон касалликлари қайталлашини тўхтата олишини текшириш учун қўшимча аспирин синовини ўтказмоқда.

Унинг айтишича, тадқиқот натижалари "муҳим кашфиёт" бўлди, чунки улар "саратон ташхиси қўйилгандан кейин аспириндан ким кўпроқ наф олиши мумкинлигини" аниқлашга ёрдам беради.

Бироқ, у яна аспирин қабул қилиш хавфи ҳақида огоҳлантириб, "ҳар доим бошлашдан олдин шифокорингиз билан маслаҳатлашинг" деб таъкидлади.

Профессор Ройчоудҳури узоқ муддатли истиқболда аспириннинг афзалликларига эга, айни пайтда хавфли ножўя таъсирлари камроқ бўлган янги дорилар ишлаб чиқилишини тахмин қилмоқда.

"Эврика лаҳзаси"

Nature журналида эълон қилинган бу кашфиёт тасодифан содир бўлди, чунки олимлар аспиринни тадқиқ қилмаётган эди.

Кембриждаги жамоа саратон тарқалганда иммунитет тизими унга қандай жавоб беришини ўрганаётган эди.

Улар генетик жиҳатдан ўзгартирилган сичқонлардан фойдаланишди ва маълум бир генетик тўпламига эга сичқонларда метастатик саратон ривожланиш эҳтимоли камроқ эканлигини аниқладилар.

Кейинги текширувлар кўрсатишича, бу Т-ҳужайраларнинг қандай бостирилиши билан боғлиқ бўлиб, аспириннинг танада қандай ишлаши ҳақидаги маълумотларга мос кела бошлади.

Тадқиқотни олиб борган доктор Жи Янг шундай деди: "Бу Эврика лаҳзаси эди.

Бу мутлақо кутилмаган топилма бўлиб, биз кутганимиздан бутунлай бошқача изланиш йўлига олиб чиқди."