Венесуэладaн кейин Трампнинг "нишони"га тушиш эҳтимоли бўлган давлатлар

АҚШ Президенти Доналд Трампнинг иккинчи президентлик даври унинг ташқи сиёсатдаги стратегик мақсадлари асосида шаклланмоқда.

У Венесуэлага қарши таҳдидларини амалга оширди - Каракасдаги қаттиқ қўриқланган қароргоҳга тунги рейд уюштириб, президент ва унинг рафиқасини қўлга олди.

Мазкур операция ҳақида тўхталар экан, Трамп 1823 йилги "Монро доктринаси" ни ёдга олди ва АҚШнинг Ғарбий ярим шардаги ҳукмронлигини тиклашга ваъда берди. Ҳатто ушбу сиёсатни ўз исмига мослаб "Донро доктринаси" деб қайта номлади.

Қуйида Вашингтоннинг ўз таъсир доирасидаги бошқа давлатларга нисбатан сўнгги кунларда берган айрим огоҳлантиришлари келтирилган.

Эрон

Эронда ҳукуматга қарши оммавий намойишлар бўлиб ўтмоқда. Трамп бу воқеаларга тезкорлик билан фикр билдириб, агар намойишчилар орасида қурбонлар сони ортишда давом этса, Эрон ҳукуматини "жуда қаттиқ зарба" кутишини айтиб, огоҳлантирди.

"Биз вазиятни яқиндан кузатяпмиз. Агар улар ўтмишдаги каби одамларни ўлдиришни бошласалар, менимча, Америка Қўшма Штатлари томонидан жуда қаттиқ зарбага учрайди", деди Трамп Air Force One бортида журналистларга берган интервьюсида.

Назарий жиҳатдан Эрон "Донро доктринаси" доирасига кирмаса-да, ўтган йили Эроннинг ядровий иншоотларига берилган зарбадан сўнг, Трамп мамлакат режимига нисбатан янги чоралар кўриш билан таҳдид қилиб келмоқда.

Бу зарбалар Исроил Эроннинг ядровий қурол ишлаб чиқиш имкониятини йўқ қилишга қаратилган йирик операция бошлаганидан кейин амалга оширилган. Мазкур операция 12 кунлик Исроил-Эрон можаросига сабаб бўлган эди.

Ўтган ҳафта Трамп ва Исроил Бош вазири Бинямин Нетаняху ўртасида Мар-а-Лагода бўлиб ўтган учрашувда асосий мавзулардан бири Эрон бўлгани айтилди.

АҚШ ОАВ нинг хабар беришича, Нетаняху 2026 йилда Эронга янги зарбалар бериш масаласини кўтарган.

Гренландия

АҚШнинг аллақачон Гренландияда - «Питуффик» коинот базаси мавжуд, бироқ Трамп бутун оролни қўлга киритмоқчи.

"Миллий хавфсизлик нуқтаи назаридан бизга Гренландия керак", - деди у журналистларга ва минтақа "ҳар томондан Россия ҳамда Хитой кемалари билан ўраб олинганини" қўшимча қилди.

Дания Қироллиги таркибига кирувчи Арктикадаги ушбу улкан орол АҚШдан тахминан 3200 км шимоли-шарқда жойлашган. Орол камёб қазилма бойликларга эга бўлиб, улар смартфонлар, электромобиллар ва ҳарбий техника ишлаб чиқариш учун ўта муҳимдир. Ҳозирги вақтда Хитойнинг бу саноатдаги ишлаб чиқариш ҳажми АҚШникидан анча юқори.

Шунингдек, Гренландия Шимолий Атлантикада муҳим стратегик нуқтани эгаллаган бўлиб, тобора аҳамияти ошиб бораётган Арктика кенгликларига йўл очади. Келгуси йилларда қутб музликлари эриши натижасида бу ерда янги денгиз йўллари очилиши кутилмоқда.

Гренландия Бош вазири Йенс Фредерик Нильсен Трампнинг режаларига жавобан, орол устидан АҚШ назоратини ўрнатиш ғоясини "хомхаёл" деб атади.

"Бошқа босимларга, шамаларга ва аннексия қилиш ҳақидаги хомхаёлларга ўрин йўқ. Биз мулоқот ва муҳокамалар учун очиқмиз. Аммо бу тегишли каналлар орқали ва халқаро ҳуқуқ нормаларига ҳурмат сақлаган ҳолда амалга оширилиши керак", - деди у.

АҚШнинг Гренландияни эгаллашга бўлган ҳар қандай уриниши НАТОнинг бошқа бир аъзоси билан зиддиятга олиб келади ва катта эҳтимол билан бутун алянсни хавф остида қолдиради.

Колумбия

Венесуэладаги операциядан бир неча соат ўтиб, Трамп Колумбия президенти Густаво Петрони "орқа-олдинга қараб юриш" ни таъкидлади.

Венесуэланинг ғарбий қўшниси бўлган Колумбия улкан нефт захираларига эга. Шунингдек, у олтин, кумуш, зумрад, платина ва кўмир ишлаб чиқарувчи йирик давлатлардан бири ҳисобланади. Шу билан бирга, ушбу мамлакат минтақадаги гиёҳванд моддалар, айниқса, кокаин савдосининг асосий марказидир.

Сентябр ойидан бери АҚШ Кариб денгизи ва Тинч океанининг шарқий қисмида гиёҳванд моддалар олиб кетилаётганини ҳеч қандай далилларсиз даъво қилиб, кемаларга зарба беришни бошлаганидан бери, Трамп ва Колумбиянинг сўл қанот президенти ўртасидаги зиддият тобора кучайиб бормоқда.

Октябр ойида АҚШ Петрони картелларнинг "гуллаб-яшнашига" йўл қўйиб берганликда айблаб, унга нисбатан санкциялар жорий қилди.

Якшанба куни президент самолёти бортида сўзлаган Трамп, Колумбияни "кокаин ишлаб чиқаришни ва уни АҚШга сотишни яхши кўрадиган хаста одам бошқармоқда", деб айтди.

"У бу ишни узоқ вақт давом эттира олмайди", - деди Трамп. АҚШ Колумбияни нишонга олган операция ўтказадими, деган саволга эса у: "Бу менга маъқул кўриняпти", деб жавоб берди.

Тарихан Колумбия Вашингтоннинг гиёҳвандликка қарши курашдаги яқин иттифоқчиси бўлиб келган ва картелларга қарши туриш учун ҳар йили юзлаб миллион доллар миқдорида ҳарбий ёрдам олган.

Мексика

Трампнинг 2016 йилда ҳокимият тепасига келиши Мексика билан жанубий чегара бўйлаб «Девор қуриш» чақириқлари билан белгиланган эди.

2025 йилда президентлик вазифасига қайтган илк кунидаёқ у Мексика қўлтиғи номини "Америка қўлтиғи" деб ўзгартириш ҳақидаги фармонни имзолади.

У Мексика ҳукуматини АҚШга гиёҳванд моддалар оқими ва ноқонуний мигрантлар кириб келишини тўхтатиш учун етарлича ҳаракат қилмаётганликда тез-тез айблаб келади.

Якшанба куни қилган чиқишида у гиёҳванд моддалар Мексика орқали "дарё бўлиб оқаётганини" ва "бу борада бирор чора кўришга мажбурлигини" таъкидлади. Шунингдек, у ердаги картеллар "жуда кучайиб кетганини" қўшимча қилди.

Трамп картелларга қарши курашиш учун Мексикага АҚШ қўшинларини юборишни таклиф қилганини айтди, бироқ Мексика Президенти Клаудия Шейнбаум ўз мамлакати ҳудудида АҚШнинг ҳар қандай ҳарбий ҳаракатларига қатъиян қарши эканлигини очиқчасига билдирди.

Куба

Флоридадан атиги 145 км жанубда жойлашган ушбу орол-давлат 1960-йилларнинг бошидан бери АҚШ санкциялари остида яшаб келмоқда.

Куба Николас Мадуро бошқарувидаги Венесуэла билан яқин алоқалар ўрнатган эди. Маълумотларга кўра, Венесуэла Кубанинг нефтга бўлган эҳтиёжининг тахминан 30 фоизини таъминлаб келган, бунинг эвазига Куба у ерга шифокорлар ва тиббиёт ходимларини юборган.

Энди Мадуро ҳокимиятдан кетгач, нефт етказиб бериш тўхтаса, Гавана жуда заиф аҳволда қолиши мумкин.

Трамп якшанба куни Кубага ҳарбий аралашувнинг ҳожати йўқлигига шама қилди, чунки унинг фикрича, Куба "қулаш арафасида".

"Менимча, ҳеч қандай ҳаракатга керак эмас. У шундоқ ҳам қулаётганга ўхшайди", - деди у. "Улар яна қанча чидаб беришади, билмайман, лекин ҳозир Кубанинг даромади қолмади. Улар бор даромадини Венесуэладан, Венесуэла нефтидан олишарди", дея қўшимча қилди президент.

Келиб чиқиши кубалик муҳожирларнинг фарзанди АҚШ Давлат котиби Марко Рубио, анчадан бери Кубада режимни ўзгартиришга чақириб келади.

У шанба куни журналистларга шундай деди: "Агар мен Гаванада яшаганимда ва ҳукумат таркибида бўлганимда, ҳар ҳолда ҳозир бироз хавотирга тушган бўлардим".

"Президент гапирганда, уни жиддий қабул қилиш керак", - деб таъкидлади Рубио.