ปริญญ์ พานิชภักดิ์: เปิดกฎหมายอาญาดูนิยาม อายุความและโทษคดีอนาจาร-ข่มขืนกระทำชำเรา

หมดอายุความหรือยัง? ผู้เสียหายต้องแจ้งความภายในระยะเวลาเท่าไหร่? คดียอมความได้หรือไม่? หรือเป็นอาญาแผ่นดิน?

นี่คือบางส่วนของข้อสงสัยในข้อกฎหมายที่เกิดขึ้นมากมายจากคดีของนายปริญญ์ พานิชภักดิ์ อดีตรองหัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์ ที่ถูกหญิงผู้เสียหายถึง 15 ราย เข้าแจ้งความกับตำรวจระหว่างวันที่ 12-19 เม.ย. ว่าถูกนักการเมืองวัย 44 ปีรายนี้กระทำอนาจารและข่มขืนกระทำชำเรา

บีบีซีไทยเปิดประมวลกฎหมายอาญาในส่วนที่ว่าด้วยความผิดเกี่ยวกับเพศ ประกอบกับคำอธิบายจากนักกฎหมาย และสำนักงานกิจการยุติธรรม เพื่อคลี่คลายข้อสงสัยในแง่กฎหมายที่เกี่ยวข้องกับคดีนี้

นิยาม "อนาจาร" "ข่มขืน" และ "ต่อหน้าธารกำนัล"

ประมวลกฎหมายอาญาเป็นหนึ่งในกฎหมายที่มีการแก้ไขเพิ่มเติมมากที่สุด การแก้ไขเพิ่มเติมส่วนที่ว่าด้วยความผิดเกี่ยวกับเพศครั้งล่าสุด เกิดขึ้นในปี 2562 โดยมีการเพิ่มนิยามของคำว่า "กระทำชำเรา" และปรับปรุงข้อความในกฎหมายเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพและคุ้มครองบุคคลที่ถูกกระทำทางเพศให้ครอบคลุมมากขึ้น

ตามประมวลกฎหมายอาญา คำว่า "กระทำชำเรา" หมายถึง การกระทำเพื่อสนองความใคร่ของผู้กระทำ โดยการใช้อวัยวะเพศของผู้กระทำล่วงล้ำอวัยวะเพศ ทวารหนัก หรือช่องปากของผู้อื่น

ส่วนคำว่า "อนาจาร" นั้น ประมวลกฎหมายอาญาไม่ได้กำหนดนิยามไว้ แต่นักกฎหมายจะยึดตามแนวคำพิพากษาที่เคยวินิจฉัยว่าการกระทำใดเป็นการทำอนาจาร ซึ่งวารสารจุลนิติ วารสารวิชาการด้านกฎหมายของวุฒิสภา สรุปไว้ว่า

"อนาจาร หมายถึง การกระทําที่ไม่สมควรในทางเพศ หรือการกระทําให้อับอายขายหน้าในทางเพศโดยกระทำต่อเนื้อตัวร่างกายโดยตรง เช่น การฉุดแขนหญิง การกอด จูบ ลูบ คลํา หรือสัมผัสจับต้องเนื้อตัวร่างกาย เป็นต้น หรือการกระทำที่ฝ่าฝืนต่อศีลธรรมอันดี การกระทำควรขายหน้าต่อธารกำนัล และไม่ได้หมายความเฉพาะความใคร่หรือการค้าประเวณีเท่านั้น แต่รวมถึงการทำให้อับอายขายหน้าในทางเพศด้วย โดยอาจจะไม่มีความมุ่งหมายในทางกามารมณ์ก็ได้"

แล้วคำว่า "ต่อหน้าธารกำนัล" หมายถึงอะไร?

สำนักงานกิจการยุติธรรมอธิบายว่าหมายถึง "การกระทำในที่ชุมชน หรือที่ที่มีผู้คนอยู่จำนวนมาก" และหากดูตามแนวคำพิพากษาศาลฎีกาแล้ว การกระทำในที่สาธารณะแต่ไม่มีใครเห็นก็ถือว่าเป็นการกระทำต่อหน้าธารกำนัลเช่นกัน

คำพิพากษาศาลฎีกาเมื่อปี 2547 ระบุตอนหนึ่งว่า "การกระทำต่อหน้าธารกำนัลมิได้หมายความเฉพาะแต่กระทำโดยประการที่ให้บุคคลอื่นได้เห็นโดยแท้จริงเท่านั้น เพียงแต่กระทำในลักษณะที่เปิดเผยให้บุคคลอื่นสามารถเห็นได้ก็เป็นต่อหน้าธารกำนัลแล้ว"

บทลงโทษ

บทบัญญัติความผิดเกี่ยวกับเพศอยู่ในมาตราที่ 276-287 ของประมวลกฎหมายอาญา

ในคดีของนายปริญญ์ที่ตำรวจมีการแจ้งข้อกล่าวหาแล้ว 2 ข้อหา คือ

1.กระทำอนาจารแก่บุคคลอายุกว่า 15 ปี โดยขู่เข็ญด้วยประการใด ๆ โดยใช้กำลังประทุษร้าย โดยบุคคลนั้นอยู่ในสภาวะที่ไม่สามารถขัดขืนได้ หรือโดยทำให้บุคคลนั้นเข้าใจผิดว่าตนเป็นบุคคลอื่น โดยกระทำต่อหน้าธารกำนัล

2. ข่มขืนกระทำชำเราผู้อื่น โดยขู่เข็ญด้วยประการใด ๆ โดยใช้กำลังประทุษร้าย โดยผู้อื่นนั้นอยู่ในสภาวะที่ไม่สามารถขัดขืนได้

ล่าสุดเมื่อวันที่ 27 เม.ย. มติชนรายงานว่าพนักงานสอบสวน สน.ห้วยขวาง เตรียมแจ้งข้อกล่าวหาเพิ่มเติมนายปริญญ์ในข้อหาพรากผู้เยาว์ โดยได้ออกหมายเรียกให้นายปริญญ์มารับทราบข้อกล่าวหาที่ สน.ห้วยขวางวันที่ 5 พ.ค.

ประมวลกฎหมายอาญาระบุโทษของความผิดข้างต้น ดังนี้

อายุความ

ประมวลกฎหมายอาญาระบุถึงเรื่องอายุความไว้ในมาตรา 95-96 ซึ่งอายุความจะขึ้นอยู่กับฐานความผิด ดังนี้

กฎหมายระบุว่าถ้าไม่ได้ฟ้องและได้ตัวผู้กระทำผิดมายังศาลภายในกำหนดนับตั้งแต่วันที่กระทำความผิด เป็นอันขาดอายุความ

สำหรับความผิดอันยอมความได้ ถ้าผู้เสียหายไม่ได้ร้องทุกข์ภายใน 3 เดือน นับตั้งแต่วันที่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำความผิด เป็นอันขาดอายุความ

ตำรวจระบุว่าขณะนี้พนักงานสอบสวนอยู่ระหว่างการสอบปากคำและรวบรวมพยานหลักฐานในคดีของนายปริญญ์ เพื่อสรุปฐานความผิด หลังจากนั้นจึงจะชี้ชัดได้ว่าคดีใดมีอายุความเท่าไหร่หรือขาดอายุความไปหรือยัง

ยอมความได้-ยอมความไม่ได้

ในคดีของนายปริญญ์ ตำรวจอธิบายว่าจากทั้งหมด 15 คดีที่ผู้เสียหายมาแจ้งความ มีทั้งความผิดที่เป็นอาญาแผ่นดิน คือ คดีที่ยอมความไม่ได้ และคดีที่ยอมความได้ ซึ่งนั่นหมายถึงผู้เสียหายจะต้องมาร้องทุกข์ภายใน 3 เดือนหลังเกิดเหตุ มิเช่นนั้นจะขาดอายุความ

วารสารจุลนิติ อธิบายไว้ว่า ความผิดอาญาแผ่นดิน หรือ ความผิดที่ยอมความไม่ได้ คือ "ความผิดที่หากมีการกระทำแล้วนอกจากจะมีผลกระทบต่อผู้ที่ถูกกระทำโดยตรงแล้วยังมีผลกระทบต่อสังคมโดยรวมอีกด้วย ดังนั้น รัฐจึงต้องเข้าดำเนินการเอาตัวผู้กระทำผิดมาลงโทษ แม้ผู้ที่ถูกกระทำนั้นจะไม่ติดใจเอาความหรือดำเนินคดีกับผู้กระทำผิดต่อไปแล้วก็ตาม ทั้งนี้ เพื่อเป็น การป้องกันสังคมโดยรวม"

ส่วน ความผิดอันยอมความได้ คือ "ความผิดที่หากมีการกระทำแล้วมีผลกระทบต่อผู้ที่ถูกกระทำโดยตรงเท่านั้น และไม่มีผลกระทบต่อสังคมโดยรวม ดังนั้น เมื่อผู้ที่ถูกกระทำไม่ติดใจเอาความหรือดำเนินคดีกับผู้กระทำผิดต่อไปแล้ว รัฐก็ไม่จำเป็นต้องเข้าไปดำเนินคดีกับผู้กระทำความผิดอีกต่อไป"

ทั้งนี้คู่กรณีตกลงยอมความกันได้โดยการถอนแจ้งความร้องทุกข์ ถอนฟ้องคดี หรือตกลงยอมความกัน

ในคดีความผิดเกี่ยวกับเพศ อะไรคือคดีที่ยอมความได้และยอมความไม่ได้?

มาตรา 281 ของประมวลกฎหมายอาญาระบุความผิดเกี่ยวกับเพศที่ยอมความได้ ดังนี้

ความผิดอันยอมความได้นี้ ถ้าผู้เสียหายไม่ได้ร้องทุกข์ภายใน 3 เดือน นับตั้งแต่วันที่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำความผิด เป็นอันขาดอายุความ