ถ้ำหลวง: หนึ่งปีผ่านไปกับชีวิตที่เปลี่ยนแปลงของผู้ว่าฯ ณรงค์ศักดิ์ โอสถธนากร

หนึ่งปีมาแล้วที่ภารกิจช่วยชีวิตอดีตนักฟุตบอลเยาวชน และผู้ฝึกซ้อม ทีมหมูป่าอะคาเดมี 13 คน สิ้นสุดลงด้วยความสำเร็จ

ผู้คนทั่วโลกได้ให้ความสนใจกับภารกิจนี้ตั้งแต่วินาทีที่มีข่าวออกมาไปจนเสร็จสิ้นภารกิจอย่างสมบูรณ์ มาถึงวันนี้ผู้เกี่ยวข้องในเหตุการณ์ต่างแยกย้ายกันไปดำเนินชีวิตตามเส้นทางของตัวเอง เช่นเดียวกับชีวิตของเด็ก ๆ และโค้ชทีมหมูป่าที่เปลี่ยนแปลงไปอย่างไม่ที่เคยคาดคิดมาก่อน

นอกจากเด็กทั้ง 12 คนและโค้ชเอกแล้ว นายณรงค์ศักดิ์ โอสถธนากร ผู้ว่าราชการจังหวัดพะเยา คนปัจจุบัน ในฐานะอดีตผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย และผู้บัญชาการศูนย์อำนวยการร่วมค้นหา ผู้สูญหายถ้ำหลวง-ขุนน้ำนางนอน ก็เป็นอีกบุคคลหนึ่งที่สังคมให้ความสนใจ และตลอดเวลาหนึ่งปี ที่ผ่านมา ชีวิตของ "พ่อเมืองณรงค์ศักดิ์" ก็เปลี่ยนแปลงไปมากเช่นกัน

ปัจจุบัน ณรงค์ศักดิ์ ในฐานะผู้ว่าราชการ จ.พะเยา เขาบอกบีบีซีไทยว่า ได้นำความรู้และประสบการณ์ที่ได้รับในการรับมือวิกฤตที่ถ้ำหลวง มาปรับใช้กับการบริหารราชการจังหวัดพะเยา นอกจากนี้เขายังรับหน้าที่เป็นวิทยากรและเป็นอาจารย์สอนพิเศษด้วย

"ชีวิตของผมก็เปลี่ยนไป จากข้าราชการคนหนึ่งที่ไม่ได้โดดเด่นมากนัก เราก็ทำงานตามหน้าที่ของเรา แต่ตอนนี้เราเดินไปไหนก็มีแต่คนรู้จัก แต่จริง ๆ มันเป็นดาบสองคม ถ้าวันนั้นภารกิจไม่สำเร็จ คนก็จะจำภาพว่าผมเป็นคนที่ล้มเหลว" ณรงค์ศักดิ์กล่าวให้สัมภาษณ์ด้วยสีหน้าอันยิ้มแย้ม

บทบาทที่เปลี่ยนไป

โดยพื้นฐานแล้ว ผู้ว่าฯ ณรงค์ศักดิ์ เติบโตมาในสายงานวิชาการ เขาเรียกตัวเองว่า เป็นนักกำหนดยุทธศาสตร์ และนักวางแผน แต่ไม่ใช่นักเผชิญเหตุหรือนักแก้ไขปัญหาในพื้นที่ โดยประสบการณ์เดิม นั้น ผู้ว่าฯ ณรงค์ศักดิ์เติบโตมาในสายงานวิชาการที่กรมที่ดิน

เขาเติบโตขึ้นในตำแหน่งผู้ตรวจราชการกระทรวงมหาดไทย เขตการตรวจการที่ 7 (ระนอง พังงา กระบี่ ภูเก็ต ตรัง) ก่อนไปรับตำแหน่งผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย ซึ่งนั่นทำให้เขาต้องบัญชาการเหตุการณ์ถ้ำหลวง

ผู้ว่าฯ ณรงค์ศักดิ์ บอกบีบีซีไทยว่าทุกวันนี้ เขาทำงานบริหารในพื้นที่อย่างเต็มที่ และเวลาที่เหลือจากภารปฏิบัติกิจหลักก็ถูกใช้ไปกับการเดินสาย บรรยายให้ความรู้ตามสถานศึกษา หน่วยงานราชการ และอื่น ๆ เกี่ยวกับการรับมือกับภาวะวิกฤต และภาวะผู้นำ

"สิ่งที่ชอบที่สุดในชีวิตคือการสอนหนังสือ ผมเป็นอาจารย์พิเศษตามมหาวิทยาลัยต่าง ๆ เรื่องวิศวกรรม และการสำรวจด้วยดาวเทียม ในเรื่องสารสนเทศภูมิศาสตร์ และกฎหมายที่ดิน แต่ตอนหลังมีงานเยอะ เลยไม่ค่อยได้สอน ตอนนี้ไปสอนที่ ม.พะเยา บ้าง เคยคิดว่าวันหนึ่งที่เกษียณอายุราชการแล้ว ถ้ายังมีแรงอยู่ก็อยากเข้าไปสอนตามมหาวิทยาลัยอย่างเต็มตัว"

"ผมว่าคนฟังผมไปเป็นหมื่นแล้ว เรื่องการบริหารจัดการในภาวะวิกฤต โดยนำประสบการณ์ส่วนตัวไปปรับใช้กับบริบทผู้ที่เราไปบรรยายให้ เช่น บุคลากรทางการแพทย์ ซึ่งประสบการณ์ของเราย่อมแตกต่างกัน แต่สิ่งที่ผมเข้าไปช่วยคือเตรียมความพร้อมด้านการฝึกซ้อม การทำแผนต่าง ๆ เป็นต้น"

เขายังหวังว่าจะใช้เวลาหากมีในอนาคตเขียนหนังสือถ่ายทอดประสบการณ์ของตัวเอง ในเรื่องเทคนิคการบริหารจัดการ คำคมและคำพูดเด็ดในแต่ละวัน รวมทั้งเรื่องที่ไม่เคยได้รับการเปิดเผยมาก่อน

"มันยังมีเรื่องอีกหลายเรื่องที่คนยังสงสัยและไม่เคยได้รับการอธิบาย ผมเชื่อว่าวันหนึ่งมันก็ต้องถูกเปิดเผยออกมา แต่มันจะดีกว่าไหมถ้ามันออกมาจากปากของผู้ที่รับผิดชอบโดยตรง ดีกว่าให้คนที่เป็นนักเขียนที่ไปฟังคนนู้น คนนี้มาแล้วมาปะติดปะต่อเอาเอง"

เรียนรู้จากประสบการณ์

หัวใจสำคัญในการบริหารจัดการความเสี่ยงได้ดีคือการฝึกซ้อมอยู่เสมอ ผู้ว่าฯ ณรงค์ศักดิ์ บอก แต่ด้วยประสบการณ์แก้ไขปัญหาให้ชาวบ้าน ทำให้เขารับมือกับเหตุการณ์ถ้ำหลวงได้ อย่างไม่ยากเย็นนัก โดยส่วนใหญ่เป็นเรื่องของการตัดสินใจทางวิศวกรรม สภาพภูมิประเทศ ภูมิอากาศ งานดาวเทียม ข้อมูลแผนที่ และสารสนเทศ ที่ต้องประมวลผลก่อนการตัดสินใจ

"ตอนที่ผมอยู่ที่เชียงรายเคยจัดการซ้อมใหญ่ ๆ 3 ครั้ง เหตุการณ์ครั้งหนึ่งที่เราซ้อม สถานการณ์มีความคล้ายกับเหตุการณ์ที่ถ้ำหลวงเลย ตอนนั้นเราซ้อมในกรณีเรือคว่ำกลางแม่น้ำกก มีคนดำน้ำ มีการลำเลียงคนไปโรงพยาบาล"

เขาเชื่อว่าสิ่งนี้ช่วยให้เขารับมือกับสถานการณ์จริงได้ดี

ผู้ว่าฯ ณรงค์ศักดิ์ บอกบีบีซีไทยว่า เมื่อครั้งที่เคยศึกษาอยู่ที่สหรัฐฯ เขาอาศัยอยู่ในรัฐที่ต้องประสบภัยพิบัติ อย่าง พายุทอร์นาโด หรือพายุหิมะ จึงมีประสบการณ์ในการซ้อมรับมือ

"ที่นู่นมีการซ้อมหนีไฟมากถึงปีละ 4 - 5 ครั้ง และทอร์นาโดก็มีการซ้อมกันแทบทุกสัปดาห์ และไม่ได้มีการแจ้งล่วงหน้า ซึ่งหมายความว่าทุกคนต้องมีความตื่นตัวอยู่ตลอดเวลา"

"วันที่ผมมาเป็นผู้ว่าฯ พะเยา วันแรก มีเหตุไฟไหม้ที่โรงพยาบาลพะเยา และผมสามารถจัดการได้ภายใน 18 นาที วันรุ่งขึ้นผมส่งคนไข้ไปที่โรงพยาบาลอื่น โดยมีแผนการทำงานที่ชัดเจน เราประสานการจราจรเลยว่า จะจัดการยังไง และทำระบบคอมพิวเตอร์อย่างไรให้กลับมาใช้งานได้อย่างเร็วที่สุด ทั้งหมดนี้เกิดมาจากการฝึกซ้อมอยู่เสมอ ถ้าเราไม่เคยซ้อมเราจะนึกเรื่องพวกนี้ไม่ออกเลย"

พระเอกตัวจริง

เหตุการณ์ถ้ำหลวงอาจทำให้คนคิดว่า เขาเป็น "พระเอก" ของเหตุการณ์ในฐานะผู้บัญชาการเหตุการณ์ ที่ประสบความสำเร็จ และรับผิดชอบมากที่สุด แต่ผู้ว่าฯ ณรงค์ศักดิ์ มักจะบอกกับทุกคนเสมอว่า นี่เป็นงานของคนหมื่นกว่าคน

"เราทำหน้าที่ในฐานะเจ้าหน้าที่รัฐคนหนึ่ง และไม่ได้คิดว่าอยากจะเอาความดีความชอบอะไร เพราะคนที่ช่วยในภารกิจในครั้งนี้มีเป็นหมื่นคน เครดิตควรจะให้กับคนทั้งหมด ไม่ใช่คนใดคนหนึ่ง"

ตอนที่ผู้ว่าฯ ณรงค์ศักดิ์ ไปรับรางวัล Asia Game Changer Award 2018 เขาพูดว่า คนหมื่นกว่าคนควรจะมารับรางวัลนี้ พร้อมบอกว่า มันเป็นภารกิจที่คนที่มีความรู้ ความสามารถ และความเชี่ยวชาญด้านต่าง ๆ มาร่วมด้วยช่วยกัน

"องค์กรกว่า 400 องค์กรจาก 20 กว่าประเทศ นักวิชาการ และเจ้าหน้าที่หน่วยต่าง ๆ เต็มใจมาช่วย คนเหล่านี้ไม่มีใครรู้จักเด็กเลย เขามาช่วยด้วยใจจริง ๆ โดยไม่ได้หวังชื่อเสียง ความหวังเดียวที่มีคือภารกิจสำเร็จและทุกคนปลอดภัย"

"คนต่อจิ๊กซอว์คนสุดท้าย"

ณรงค์ศักดิ์ ถ่อมตัวว่า เขาเป็นเพียง "คนต่อจิ๊กซอว์คนสุดท้าย" ของความพยายามจากคนนับหมื่น

"พอประสบความสำเร็จเสร็จ เครดิตจะตกไปอยู่กับคนที่ทุกคนรู้จักหรือเห็นหน้า โดยผมเองเป็นเหมือนคนต่อจิ๊กซอว์คนสุดท้าย โดยที่ผมให้จิ๊กซอว์หมื่นกว่าชิ้นไป ให้แต่ละฝ่ายมาช่วยกันต่อที่มีความเชี่ยวชาญด้านต่าง ๆ ทุกคนเก่งกว่าผมหมดในหน้าที่ของเขา ผมอยากให้เครดิตกับคนทุกคน พระเอกจริง ๆ ของภารกิจนี้ก็คือคนที่ช่วยให้ภารกิจเกิดขึ้นได้ และอยู่เบื้องหลัง คืออาสาสมัครและจิตอาสาทุกคน ไม่ใช่หน่วยราชการหรือคนที่คนทั่วไปเห็นหน้าเลย"

รายงานพิเศษบีบีซีไทยในวาระครบรอบ 1 ปี ปฏิบัติการค้นหาและกู้ภัยถ้ำหลวง ซึ่งเป็นที่จดจำทั้งในระดับประเทศและระดับโลก นับจาก 23 มิ.ย. 2561 ซึ่งเป็นวันแรกที่โค้ชและสมาชิกทีมหมูป่าอะคาเดมี 13 ชีวิตติดอยู่ในถ้ำ ผ่านไป 1 ปี ชีวิตของคนที่เกี่ยวข้องกับเหตุการณ์นั้นเปลี่ยนไปอย่างไรและอะไรคือบทเรียนที่พวกเขาได้รับ