เลือกตั้ง 2566 : ประธาน กกต. ตอบสื่อต่างชาติเลือกตั้งจะโมฆะหรือไม่

การเลือกตั้งทั่วไปของไทยในวันที่ 14 พ.ค. เป็นข่าวใหญ่ระดับภูมิภาค ที่สื่อต่างประเทศหลายสำนัก ตั้งใจติดตามทำข่าวและต่างจับตากระบวนการจัดเลือกตั้ง ตลอดจนการติดตามผลการนับคะแนนว่า ใครจะได้เป็นรัฐบาลชุดใหม่

คำถามจากสื่อต่างประเทศ ถึงคณะกรรมการการเลือกตั้ง ยิ่งเพิ่มมากขึ้น หลังการเลือกตั้งล่วงหน้าในวันที่ 7 พ.ค. ได้พบปัญหาหลายประการ ตั้งแต่การตกหล่นของผู้ลงทะเบียน ไปจนถึงการกรอกรหัสหน้าซองใส่บัตรเลือกตั้งผิดของกรรมการประจำหน่วย

นายอิทธิพร บุญประคอง ประธานกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) ร่วมพูดคุยบรรยายสรุปเรื่องการจัดเลือกตั้งประเทศไทยปี 2566 ให้ผู้สื่อข่าวต่างประเทศในไทยที่สโมสรผู้สื่อข่าวต่างประเทศ (FCCT) เมื่อวันที่ 8 พ.ค. ที่ผ่านมา

ประธาน กกต. ได้ชี้แจงกระบวนการจัดเลือกตั้งที่เขาระบุว่ามี “ความท้าทาย” ตั้งแต่การกำหนดเขตเลือกตั้ง และชี้แจงประเด็นการนับผลคะแนนที่ถูกวิพากษ์วิจารณ์ว่าไม่มีการรายงานผลคะแนนแบบ “เรียลไทม์” หรือตามเวลาจริง จนทำให้ภาคประชาชน รวมกลุ่มจัดตั้งเครือข่ายสังเกตการณ์เลือกตั้งเพื่อจับตาการนับคะแนนกันเอง

นับเป็นครั้งแรกที่นายอิทธิพร ให้สัมภาษณ์สื่อมวลชนอย่างเป็นทางการ หลังจากที่ผ่านมา นายแสวง บุญมี เลขาธิการ กกต. เป็นผู้ชี้แจงตอบคำถามต่อสื่อมาโดยตลอด

รายงานผลการนับคะแนนแบบ “ใกล้เคียง” เรียลไทม์

นายอิทธิพร กล่าวว่า มีคำถามที่เขาได้รับเมื่อสัปดาห์ที่แล้วก่อนการเสวนาในวงนี้ว่า อะไรคือเหตุผลที่ กกต. ไม่มีการรายงานผลคะแนนแบบเรียลไทม์ (นับคะแนนตามจริงทันที) จากเขตเลือกตั้ง ประธาน กกต. ชี้แจงว่า “ไม่มีเหตุผลอะไร” เนื่องจาก กกต. ไม่เคยระบุว่าจะไม่รายงานผลนับคะแนนแบบเรียลไทม์

“กกต. ไม่ได้พูดว่าเราจะไม่รายงานผลนับคะแนนเรียลไทม์ เราไม่เคยพูดอย่างนั้น แต่คนพูดกันไปเอง เรายืนยันในวันนี้ด้วยว่า เราไม่ได้พูดอย่างนั้น แต่เราจะมีรายงานผลคะแนนที่ ‘ใกล้เคียง’ กับผลคะแนนแบบเรียลไทม์ ในวันที่ 14 พ.ค.” นายอิทธิพร ระบุ

ประธาน กกต. อธิบายการรายงานผลคะแนนรูปแบบนี้ว่า ในการเลือกตั้งปี 2562 เรียกกระบวนการนี้ว่าเป็น “ผลคะแนนอย่างไม่เป็นทางการ” เป็นการได้มาซึ่งผลคะแนนจากหน่วยเลือกตั้งที่รวดเร็ว แต่มีปัญหาตรงที่ความไม่แม่นยำ จากความผิดพลาดในการรายงานผลคะแนนจากหน่วยเลือกตั้งที่กรอกข้อมูลลงในแอปพลิเคชั่นรายงานคะแนนของ กกต.

“นั่นเป็นจุดที่เกิดความผิดพลาด เราต้องมีเจ้าหน้าที่คนหนึ่งมาคอยตรวจสอบว่าตัวเลขที่ทางหน่วยกรอกเข้ามาเหล่านี้ ในแอปฯ นั้นถูกต้อง เพราะเมื่อตัวเลขเหล่านี้ ถูกใส่ลงไปในแอปฯ อย่างไม่ถูกต้อง มันก็จะเกิดความสับสน ผู้คนก็จะถามว่า ทำไมหน่วยนี้ มีจำนวนผู้มีสิทธิเพียง 800 แต่กลับมีผู้ใช้สิทธิถึง 1,200 คน มันเป็นความผิดพลาดอย่างง่าย"

"หลังจาก เรียนรู้บทเรียนจากเมื่อปี 2562 มาแล้ว ในครั้งนี้ เราต้องแน่ใจว่า เราต้องมีการรายงานผลคะแนนจากหน่วย ต้องถูกต้อง ในวันนั้น และ ต้องได้ตรงเวลา อาจจะไม่เรียลไทม์ แต่ต้องตรงเวลา ภายในคืนนั้น วันนั้น”

จะรู้ผลคะแนนเมื่อไหร่

นายอิทธิพร อธิบายต่อผู้สื่อข่าวต่างประเทศด้วยว่า ผลการนับคะแนนที่หน่วยเลือกตั้งจำนวน 95,249 หน่วย ต้องเสร็จสิ้นและติดประกาศที่หน้าหน่วยภายใน 19.00 น.

“แต่ละหน่วยมีผู้มีสิทธิลงคะแนน 800 คน นั่นเป็นจำนวนที่ต้องนับให้เสร็จภายใน 2 ชั่วโมง หลังจากปิดหีบเวลา 17.00 น.”

หลังจากนั้น ผลคะแนนจะถูกรายงานจากหน่วยเลือกตั้งไปยัง กกต.ระดับอำเภอและจังหวัด ก่อนรวบรวมมายังส่วนกลางและประกาศในช่วง 23.00 น. ของคืนวันที่ 14 พ.ค. “จะได้ทราบผู้ชนะการเลือกตั้ง”

ส่วนการประกาศผลคะแนนอย่างเป็นทางการ ประธาน กกต. กล่าวว่า จะมีการตรวจสอบและนำผลคะแนนมารวมกัน ภายใน 5 วัน หลังจาก วันที่ 14 พ.ค. หลังจาก กกต. ตรวจสอบผลคะแนนจากหน่วย โดยต้องตรวจจำนวนบัตรเลือกตั้งที่ใช้ไป และจำนวนผู้มาใช้สิทธิ

ส่วนผลคะแนนระดับเขต กกต. ไม่ปิดกั้นว่าผู้ใดจะขอดูคะแนน สามารถขอดูผลคะแนนได้จากเขตเลือกตั้งหรือ กกต. จังหวัดได้

“ภายใน 5 วัน หลังจาก วันที่ 14 พ.ค. หลังจากนั้น จะเผยแพร่ทุกอย่างบนเว็บไซต์ แต่นั่นไม่ได้หมายความว่า เราไม่ได้เผยแพร่ทุกอย่างในวันเลือกตั้ง เราเปิดเผยผลคะแนนให้ดูที่หน้าหน่วยเลือกตั้ง แต่ห้าวัน คือกระบวนการตรวจสอบที่จะประกาศผลอย่างเป็นทางการ”

มีโอกาสหรือไม่ที่การเลือกตั้งจะเป็นโมฆะ

“ตอนนี้ ผมไม่เห็นประเด็นอะไรที่จะนำไปสู่การทำให้การเลือกตั้งเป็นโมฆะ” นายอิทธิพร ประธาน กกต. ตอบคำถามผู้สื่อข่าวต่างประเทศรายหนึ่ง เมื่อถูกถามถึงปัญหาในวันเลือกตั้งล่วงหน้าที่ผ่านมา

ผู้สื่อข่าวถามต่อว่า “แล้วมีความเป็นไปได้หรือไม่” นายอิทธิพร ระบุว่า “ความเป็นไปได้ขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริง และกฎหมาย ซึ่ง กกต. มีการกระบวนการในการตรวจสอบข้อเท็จจริงดังกล่าว"

“ผมจะไม่พูดว่า มันมีความเป็นไปได้ เพราะว่า สิ่งที่ กกต. พยายามจะทำคือ การทำให้แน่ใจว่าการเลือกตั้งที่เราจัดจะเป็นการเลือกตั้งที่เสรี ยุติธรรม และเป็นไปตามกฎหมาย การละเมิดกฎหมายเลือกตั้งที่ร้ายแรงและอาจนำไปสู่การประกาศเลือกตั้งโมฆะ ตอนนี้ เรายังไม่เห็นว่ามีเรื่องนั้น ทั้งเรื่องการเลือกตั้งต่างแดน และการเลือกตั้งล่วงหน้า” นายอิทธิพร กล่าว พร้อมยืนยันด้วยว่า

"จากข้อมูลที่เรามีอยู่ตอนนี้ ผมจะพูดว่ามันจะไม่ได้นำไปสู่การเลือกตั้งที่โมฆะ แต่ผมอาจจะถูกและอาจจะผิดก็ได้" นายอิทธิพร กล่าว

เมื่อย้อนประวัติศาสตร์การเมืองไทย การจัดการเลือกตั้งของไทยเคยถูกศาลรัฐธรรมนูญตัดสินว่าเป็นโมฆะ 2 ครั้ง

การจัดเลือกตั้งที่เอื้อต่อการเข้าถึงของคนทุกกลุ่ม

นายฟิล โรเบิร์ตสัน รองผู้อำนวยการภูมิภาคเอเชีย องค์กรฮิวแมนไรท์วอทช์ (HRW) ถามว่า กกต. มีแนวทางการจัดเลือกตั้งที่เอื้อต่อคนพิการและผู้สูงอายุอย่างไร

นายอิทธิพร กล่าวว่า ในการเลือกตั้งปี 2562 กกต. ดำเนินการจัดการเลือกตั้งให้กับกลุ่มผู้สูงอายุและคนพิการโดยเฉพาะ โดยจัดให้มีการเลือกตั้งในเขตที่พักอาศัย ซึ่งดำเนินการได้เพียงเฉพาะเขตเลือกตั้งในเมืองของ 7 จังหวัด แต่ในการเลือกตั้งปี 2566 ทาง กกต. ได้เพิ่มการอำนวยความสะดวกเป็น 21 จังหวัด ทั้งหมด 26 ศูนย์

“มันไม่ใช่มาจากนโยบาย กกต. แต่เป็นกฎหมาย กฎหมายบอกว่า เจ้าหน้าที่ กกต. ระดับจังหวัด ต้องอำนวยความสะดวกจัดเลือกตั้งให้กับผู้พิการและผุ้สูงอายุ ให้มีการจัดสถานที่ให้คนทั้งสองกลุ่มเข้าถึงได้สะดวก อย่าให้ต้องเดินขึ้นบันไดไปชั้นสอง ต้องมีทางลาดให้พวกเขา”

เรื่องน่ารู้การรายงานผลคะแนนเลือกตั้ง