อิหร่านเอาชนะกองทัพสหรัฐฯ ไม่ได้ แต่ผู้นำมีแผนการทำให้อิหร่านอยู่รอดด้วยวิธีใด

สหรัฐฯ และอิสราเอลระบุว่าการโจมตีทางอากาศร่วมกันของทั้งสองประเทศได้ลดทอนขีดความสามารถทางการทหารของอิหร่านลงไปได้อย่างมีนัยสำคัญ

"ระบบป้องกันภัยทางอากาศ กองกำลังทางอากาศ กองทัพเรือ และผู้นำของพวกเขาไม่เหลืออยู่แล้ว" ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ของสหรัฐฯ โพสต์ลงบนแพลตฟอร์มทรูธโซเชียลของเขาเมื่อวันอังคารที่ 3 มี.ค. "พวกเขาอยากจะคุย ผมบอกไปว่า 'สายไปแล้ว!'"

อิหร่านตอบโต้ด้วยการโจมตีอิสราเอลและหลายประเทศในตะวันออกกลางที่มีฐานทัพของสหรัฐฯ ตั้งอยู่ โดยบอกว่าเป็นการโจมตีเพื่อป้องกันตัว

แต่เมื่ออิสราเอลและสหรัฐฯ มักถูกมองว่ามีความเหนือกว่าทางการทหาร ยังเหลือทางเลือกอะไรอยู่บ้างที่อิหร่านมีในสงครามนี้ และพวกเขากำลังดำเนินการตามกลยุทธ์ใด

ทำให้ทรัพยากรร่อยหรอลง

ดร.เอช เอ เฮลลิเยอร์ นักวิจัยอาวุโสประจำราชสถาบันรวมเหล่าทัพ (Royal United Services Institute - RUSI) สถาบันคลังสมองด้านความมั่นคงของสหราชอาณาจักร ระบุว่าแนวทางทางทหารของอิหร่านในตอนนี้ไม่ใช่เพื่อเอาชนะสหรัฐฯ หรืออิสราเอล "ในสงครามแบบดั้งเดิม" แต่เพื่อทำให้ความขัดแย้งใด ๆ ก็ตาม "ยืดเยื้อ กระจายไปในระดับภูมิภาค และมีต้นทุนทางเศรษฐกิจสูง"

"อิหร่านไม่สามารถชนะ [ในสงคราม] แบบดั้งเดิมได้ แต่กลยุทธ์ของพวกเขาคือการสร้างความมั่นใจว่าชัยชนะของคนอื่น ๆ จะมีราคาแพงและไม่มั่นคง" เขากล่าว

ด้านนิโคล กราเยฟสกี ผู้ช่วยศาสตราจารย์จากศูนย์ศึกษาการต่างประเทศ (Centre for International Studies – CERI) จากมหาวิทยาลัยไซแอนซ์โพในฝรั่งเศส เห็นพ้องกับความคิดนี้

เธออธิบายว่ากลยุทธ์ของอิหร่านคือ "สงครามแบบการบั่นทอนกำลัง" ซึ่งคือวิธีการทางการทหารที่ถูกออกแบบมาเพื่อกัดกร่อนบ่อนทำลายศัตรูด้วยการทำให้พวกเขาใช้ทรัพยากรจนร่อยหรอและสร้างความสูญเสียอย่างต่อเนื่องจนความสามารถในการต่อสู้อ่อนแอลง

นอกจากนี้ยังมีมิติทางจิตวิทยา

"ในช่วงสงคราม 12 วัน [กับอิสราเอลเมื่อปีที่แล้ว] อิหร่านขยับไปทางพื้นที่พลเรือนมากขึ้น" กราเยฟสกีกล่าว "ความแม่นยำไม่ได้ถูกใส่ใจมากนัก พวกเขาฝังความกลัวและความบอบช้ำทางจิตใจในกลุ่มประชากร"

เชื่อกันอย่างกว้างขวางว่าขีปนาวุธและโดรนเป็นกระดูกสันหลังของหลักการทางกลาโหมของอิหร่าน

มีรายงานว่าคลังขีปนาวุธของอิหร่านได้รับผลกระทบอย่างหนักจากสงคราม 12 วัน แต่ "ยังไม่มีตัวเลขที่แน่นอน เนื่องจากมีการจัดเก็บอยู่ใต้ดินและมีความพยายามจะขยายจำนวนอย่างต่อเนื่อง" กราเยฟสกีระบุ

อิสราเอลประเมินว่าอิหร่านมีขีปนาวุธอยู่ราว 2,500 ลูกในเดือน ก.พ. 2026 ทั้งแบบพิสัยใกล้ (ยิงได้ถึง 1,000 กม.) และพิสัยปานกลาง (1,000 – 3,000 กม.)

ทางการอิหร่านเปิดเผยว่าพวกเขาได้ใช้ระบบขีปนาวุธ เช่น ขีปนาวุธเซจจิล (Sejjil) ที่อิหร่านบอกว่ามีพิสัยยิงราว 2,000 กม. และฟัตตาห์ (Fattah) ที่ทางการอิหร่านนิยามว่าเป็นขีปนาวุธไฮเปอร์โซนิก คือมีความเร็วเหนือเสียง

'เมืองขีปนาวุธ'

ทางการและสื่ออิหร่านมักอ้างถึงฐานขีปนาวุธใต้ดินที่ถูกเรียกว่า "เมืองขีปนาวุธ" (missile cities) แม้ว่ารายละเอียดและขนาดของคลังแสงนี้จะยังคงไม่ได้รับการยืนยัน

แต่พลเอกแดน เคน ประธานเสนาธิการร่วมของกองทัพสหรัฐฯ ระบุว่าการยิงขีปนาวุธของอิหร่านลดลง 86% จากวันแรกของการสู้รบในวันเสาร์ (28 ก.พ.) และกองบัญชาการกลางสหรัฐฯ หรือเซนต์คอม (Centcom) ระบุว่าการยิงขีปนาวุธลดลงไปอีก 23% เมื่อวันอังคารที่ 4 มี.ค.

กระนั้น เฮลลิเยอร์ นักวิจัยอาวุโสจากสถาบัน RUSI มองว่าอิหร่านยังคงมีศักยภาพในการโจมตีอย่างมีนัยสำคัญไปยัง "โครงสร้างของอิสราเอล, ฐานทัพสหรัฐฯ ในภูมิภาค และพันธมิตรในอ่าวอาหรับ ในขณะเดียวกันก็สร้างผลกระทบต่อการขนส่งของพลังงานผ่านช่องแคบฮอร์มุซ

"แม้กระทั่งการสร้างความปั่นป่วนต่อช่องแคบในระดับที่จำกัด ก็สามารถสร้างผลกระทบต่อเศรษฐกิจโลกได้อย่างรุนแรงแล้ว" เขากล่าว

น้ำมันราว 20% ของโลกถูกขนส่งผ่านทางช่องแคบบริเวณนี้ ซึ่งตอนนี้ถูกอิหร่านปิดไว้สำเร็จ ด้วยการให้ประกาศกร้าวว่าจะโจมตีเรือลำใดก็ตามที่พยายามจะข้ามผ่านมันไป

ขณะที่อิหร่านอาจเผชิญสภาวะขาดแคลนขีปนาวุธขั้นสูงและเชื้อเพลิงแบบแข็ง กราเยฟสกียังมองว่าศักยภาพด้านโดรนของพวกเขายังคงแข็งแกร่ง

เชื่อกันว่าพวกเขาได้ผลิตโดรนโจมตีทางเดียวที่มีชื่อว่า "ชาเฮด" (Shahed one way attack drones ) จำนวนหลายหมื่นลำเอาไว้ตั้งแต่ก่อนสงคราม โดรนชนิดนี้ถูกส่งออกเทคโนโลยีไปยังรัสเซีย ซึ่งแม้แต่สหรัฐฯ ยังลอกเลียนการออกแบบของโดรนชนิดนี้

โดรนเหล่านี้ยังตอบวัตถุประสงค์นอกเหนือไปจากการสร้างความเสียหายโดยตรง เป็นการ "เซาะกร่อนระบบป้องกันภัยทางอากาศลงเรื่อย ๆ เมื่อเวลาผ่านไป" ด้วยการบังคับให้ศัตรูต้องใช้ขีปนาวุธสกัดกั้นซึ่งมีราคาสูง

"ส่วนหนึ่งของกลยุทธ์นี้คือการทำให้ความสามารถของระบบสกัดกั้นอ่อนกำลังลง" กราเยฟสกีกล่าว "อิหร่านทำแบบนี้กับยูเอวี [UAV – อากาศยานไร้คนขับ] และโดรน และมันคือสิ่งที่รัสเซียก็ทำกับยูเครน"

อย่างไรก็ตาม สหรัฐฯ ระบุว่าการปล่อยโดรนของอิหร่านมีอัตราตกลง 73% ตั้งแต่วันแรกที่เกิดความขัดแย้ง

สถาบันศึกษาด้านความมั่นคงของชาติ หรือ เอ็นไอเอสเอส (Institute for National Security Studies – INSS) ในกรุงเทลอาวีฟ ประเทศอิสราเอล ระบุว่า อิสราเอลได้เปิดการโจมตีไปแล้วมากกว่า 2,000 ครั้ง ในขณะที่อิหร่านได้ยิงขีปนาวุธไป 571 ลูกและปล่อยโดรนไปแล้ว 1,391 ลำ ซึ่งส่วนมากถูกสกัดไว้ได้

ผู้เชี่ยวชาญมองว่าการรักษาจังหวะในการต่อสู้เช่นนี้จะยากขึ้นเรื่อย ๆ สำหรับทั้งสองประเทศเมื่อสงครามดำเนินต่อไป

ความขัดแย้งที่ยืดเยื้อ

อิหร่านยังมีกองทัพที่นับได้ว่าใหญ่ที่สุดประเทศหนึ่งในตะวันออกกลาง

พวกเขามีกำลังพลพร้อมรบอยู่ที่ 610,000 นาย จากการประเมินในรายงานความสมดุลทางการทหารในปี 2025 ของสถาบันศึกษายุทธศาสตร์ระหว่างประเทศ (IISS) โดยในจำนวนนี้รวมถึง

อิหร่านยังคงเชื่อมั่นในเครือข่ายพันธมิตรในภูมิภาค ทั้งกลุ่มกบฏฮูตีในเยเมน, กองกำลังติดอาวุธในอิรัก, กลุ่มฮิซบอลเลาะห์ในเลบานอน และกลุ่มฮามาสในดินแดนที่ถูกยึดครอง แต่กลุ่มอักษะแห่งการต่อต้าน (Axis of Resistance) ก็ได้รับความสูญเสียอย่างหนักจากกระแสการสู้รบที่แพร่กระจายไปทั้งภูมิภาคหลังจากการโจมตีของฮามาสจากกาซาในเดือน ต.ค. 2023

แม้จะมีหลายข้อจำกัดในปัจจุบัน แต่กราเยฟสกีบอกว่า อิหร่านมีประสบการณ์ที่ทนต่อความขัดแย้งที่ยืดเยื้อมาแล้ว

ความสามารถในการฟื้นตัวของอิหร่านปรากฏมาตั้งแต่เมื่อครั้งสงครามอิหร่าน-อิรัก ที่เมืองต่าง ๆ ของอิหร่านถูกโจมตีซ้ำ ๆ แม้จะมีความด้อยกว่าในด้านกำลังรบตามแบบแผน

แต่ความคงทนของกลยุทธ์ของอิหร่านก็อาจขึ้นอยู่กับความสมัครสมานสามัคคีภายใน

"มันขึ้นอยู่กับว่าชนชั้นนำด้านความมั่นคงและการเมืองจะยังเป็นน้ำหนึ่งใจเดียวกันแค่ไหนจริง ๆ รวมถึงว่ามีความแตกแยกกันด้วยหรือไม่" กราเยฟสกีกล่าว "นั่นอาจหมายความว่ามันจะมีความสับสนไร้ระเบียบมากขึ้นในแง่ของกลยุทธ์ทางการทหาร"

"ดูเหมือนว่าผู้ลงมือปฏิบัติการเกี่ยวกับขีปนาวุธกำลังอยู่ภายใต้ความเครียดและความเหนื่อยล้าอย่างมาก ทำให้เกิดการยิงโดยไม่ได้ตั้งใจไปยังเป้าหมายที่ผิดพลาดหรือไม่แม่นยำ ปฏิบัติการจำนวนมากไม่เป็นแบบแผนมากขึ้นและก็มีระดับของความเหนื่อยล้าให้เห็น"

และสิ่งนี้เมื่อรวมกับการโจมตีอย่างต่อเนื่องต่อคลังและกองกำลังขีปนาวุธของอิหร่าน "อาจนำไปสู่การยกระดับโดยไม่ได้ตั้งใจ"

'ยกระดับความรุนแรงเพิ่มขึ้น'

กราเยฟสกียกตัวอย่างกรณีตุรกีที่บอกว่าระบบป้องกันภัยทางอากาศของนาโตได้ทำลายขีปนาวุธของอิหร่านที่มุ่งหน้ามายังน่านฟ้าของตุรกีเมื่อวันพุธ (4 มี.ค.)

ตุรกี เพื่อนบ้านของอิหร่านที่พยายามเป็นตัวกลางการเจรจาระหว่างสหรัฐฯ-อิหร่านก่อนที่สงครามทางอากาศจะเริ่มขึ้นในช่วงสุดสัปดาห์ ส่งคำเตือนถึง "ทุกภาคส่วนให้ยับยั้งการกระทำที่อาจนำไปสู่การยกระดับความรุนแรงเพิ่มขึ้น"

แต่อิหร่านมีเป้าหมายที่กว้างกว่านั้น คือการทำให้สถานการณ์ "ยากจะทนทานได้" สำหรับประเทศเพื่อนบ้านต่าง ๆ เพื่อที่อิหร่าน "อาจสามารถกดดันสหรัฐฯ หรืออย่างน้อยที่สุดก็พยายามทำให้สหรัฐฯ มีท่าทีพร้อมจะเจรจาตกลงกันมากขึ้น หรือยุติการสู้รบ" กราเยฟสกีกล่าว

"จนถึงตอนนี้ฉันก็ยังไม่รู้ว่ามันจะประสบความสำเร็จหรือไม่ แต่ว่ามันดูเหมือนจะเป็นเดิมพันที่อิหร่านมีอยู่ในตอนนี้" เธอกล่าวเสริม

อย่างไรก็ตาม การเดิมพันครั้งนี้อาจสร้างผลกระทบที่ย้อนกลับมาเล่นงานอิหร่านเองได้

เฮลลิเยอร์ระบุว่าประเทศต่าง ๆ ในอ่าวอาหรับ "อาจคิดว่าแม้พวกเขาจะต่อต้านไม่ให้สหรัฐฯ-อิสราเอลเริ่มสงครามกับอิหร่าน แต่ประเทศของพวกเราเองกลับกำลังเผชิญความเสี่ยงด้านความมั่นคงจากการที่อิหร่านเอาคืนพวกเขา ดังนั้นมันจึงสมเหตุสมผลมากขึ้นที่จะสนับสนุนแคมเปญของสหรัฐฯ เพื่อยุติการคุกคามจากอิหร่านโดยทันที"

"ผมยังไม่คิดว่าประเทศต่าง ๆ ในอ่าวไปถึงจุดนั้นแล้ว" เขากล่าว "แต่ผมคิดว่าเวลากำลังเหลือน้อยลงเรื่อย ๆ แล้วที่จะไปสู่จุดนั้น"