ไฟสงครามแห่งตะวันออกกลาง ความขัดแย้งนี้จะจบลงที่ตรงไหน ?

เมื่อหนึ่งปีที่แล้ว ภาพเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นทำให้ผู้ได้พบเห็นหดหู่อย่างมาก

แม้ตอนนี้อิสราเอลยังคงไม่ฟื้นตัวจากการโจมตีของผู้ก่อการร้ายครั้งเลวร้ายที่สุดในประวัติศาสตร์ และฉนวนกาซาเองก็ยังถูกระดมยิงอย่างรุนแรง สิ่งที่เกิดขึ้นทำให้ผู้คนรู้สึกว่า นี่คือจุดเปลี่ยนครั้งสำคัญ

ความขัดแย้งระหว่างอิสราเอลและปาเลสไตน์ ซึ่งหายไปจากสายตาโลกเป็นเวลาหลายปี กลับมาอีกครั้งและเต็มไปด้วยความรุนแรง

เหตุการณ์นี้ดูเหมือนจะสร้างความตกตะลึงให้กับเกือบทุกฝ่าย เจค ซัลลิแวน ที่ปรึกษาความมั่นคงแห่งชาติของสหรัฐฯ เคยกล่าวไว้หนึ่งสัปดาห์ก่อนการโจมตีวันที่ 7 ต.ค. ว่า “ภูมิภาคตะวันออกกลางสงบลงที่สุดในรอบสองทศวรรษ”

หนึ่งปีให้หลัง ภูมิภาคนี้เต็มไปด้วยไฟสงคราม

ชาวปาเลสไตน์กว่า 41,000 คนเสียชีวิต ชาวกาซาสองล้านคนถูกบังคับให้พลัดถิ่น ในเขตเวสต์แบงก์มีชาวปาเลสไตน์เสียชีวิตอีก 600 คน ในเลบานอนมีผู้พลัดถิ่นอีกหนึ่งล้านคน และมีผู้เสียชีวิตกว่า 2,000 คน

ชาวอิสราเอลกว่า 1,200 คน ถูกสังหารในวันแรกของการโจมตี นับจากนั้น อิสราเอลสูญเสียทหารเพิ่มอีก 350 นายในกาซา ชาวอิสราเอลสองแสนคนต้องอพยพออกจากบ้านของพวกเขาในพื้นที่ใกล้ชายแดนฉนวนกาซา รวมทั้งพื้นที่ทางตอนเหนือที่ไม่มั่นคงตามแนวชายแดนเลบานอน นอกจากนี้ ทหารกับพลเรือนประมาณ 50 คน ก็ถูกสังหารจากจรวดของกลุ่มฮิซบอลเลาะห์

กลุ่มอื่น ๆ ที่เคลื่อนไหวอยู่ทั่วทั้งภูมิภาคตะวันออกกลางได้เข้าร่วมการต่อสู้ ความพยายามอย่างเหนื่อยล้าของสหรัฐฯ ในการป้องกันไม่ให้วิกฤตลุกลาม ไม่ว่าจะเป็นการเยือนของประธานาธิบดี ภารกิจทางการทูตมากมายนับไม่ถ้วน และการใช้ทรัพยากรทางทหารอย่างมหาศาลล้วนแต่ไร้ผล อีกทั้งจรวดหลายต่อหลายลูกยังถูกยิงมาจากพื้นที่ห่างไกลมาถึงอิรักและเยเมน

นอกจากนี้ ศัตรูคู่ปรับอย่างอิสราเอลและอิหร่านก็ปะทะกันด้วย ซึ่งมีแนวโน้มว่าจะมีการปะทะต่อสู้มากมายขึ้นอย่างแน่นอน

สหรัฐฯ ดูเหมือนจะสูญเสียอิทธิพลมากกว่าที่เคยเป็นมา

ขณะที่ความขัดแย้งขยายตัวและลุกลามไปยังหลายจุดในภูมิภาค ต้นตอของปัญหาเริ่มเลือนหายไป เหมือนกับฉากอุบัติเหตุทางรถยนต์ที่ค่อย ๆ จางหายไปในกระจกมองหลังของรถบรรทุกขนาดใหญ่ที่กำลังมุ่งหน้าไปสู่หายนะที่ใหญ่กว่าเดิม

ชีวิตของชาวกาซา ทั้งก่อนและหลังวันที่ 7 ต.ค. แทบจะถูกลืมไป ขณะที่สื่อกำลังเฝ้ารออย่างตื่นเต้นถึงการเกิด “สงครามเต็มรูปแบบ” ในตะวันออกกลาง

ชาวอิสราเอลบางคนซึ่งชีวิตต้องพลิกผันอย่างหนักในวันนั้น รู้สึกถูกละเลยไม่ต่างกัน

“พวกเราโดนผลักออกไปที่ข้างทาง” เยฮูดา โคเฮน บิดาของนิมรอด โคเฮน ซึ่งถูกจับเป็นตัวประกัน กล่าวกับสื่อที่ชื่อว่าคาน นิวส์ ของอิสราเอลเมื่อสัปดาห์ที่แล้ว

โคเฮนกล่าวว่าเขาถือว่านายเนทันยาฮูต้องรับผิดชอบต่อ “สงครามที่ไร้จุดหมายที่ทำให้ศัตรูทั้งหมดลุกขึ้นต่อต้านเรา”

“เขากำลังทำทุกอย่างด้วยความสำเร็จอย่างมากในการเปลี่ยนเหตุการณ์วันที่ 7 ต.ค. [2023] ให้กลายเป็นเพียงเหตุการณ์เล็ก ๆ เท่านั้น” เขากล่าว

ไม่ใช่ชาวอิสราเอลทุกคนที่มีมุมมองเหมือนนายโคเฮน หลายคนมองว่าการโจมตีของฮามาสเมื่อหนึ่งปีที่แล้ว เป็นการเริ่มต้นของแผนการที่กว้างขึ้นจากศัตรูของอิสราเอลที่ต้องการล้มล้างรัฐยิว

การที่อิสราเอลตอบโต้ด้วยการใช้อาวุธและการปฏิบัติการที่นำด้วยข่าวกรองที่ประเทศภาคภูมิใจมาอย่างยาวนาน เช่น การลอบสังหารเฉพาะเป้าหมาย การทิ้งระเบิดระยะไกล และการโจมตีอย่างแม่นยำ ทำให้ความมั่นใจที่ประเทศสูญเสียไปเมื่อปีที่แล้วเริ่มกลับมา

“ไม่มีที่ไหนในตะวันออกกลางที่อิสราเอลไปไม่ถึง” เนทันยาฮูกล่าวอย่างมั่นใจเมื่อสัปดาห์ที่แล้ว

ความนิยมของนายกรัฐมนตรีตกต่ำลงอย่างหนักเป็นเวลาหลายเดือนหลังจากวันที่ 7 ต.ค. แต่ตอนนี้เขาเริ่มเห็นคะแนนนิยมค่อย ๆ เพิ่มขึ้นอีกครั้ง นี่อาจจะเป็นใบอนุญาตสำหรับการดำเนินการที่กล้าหาญขึ้น

แต่ทั้งหมดนี้จะไปสิ้นสุดที่ไหน

“พวกเราไม่มีใครรู้เลยว่าเพลงจะหยุดเมื่อไหร่ และทุกคนจะอยู่ตรงไหนในเวลานั้น” ไซมอน แกส อดีตเอกอัครราชทูตอังกฤษประจำอิหร่าน กล่าวกับรายพอดแคสต์ทูเดย์ (Today) ของบีบีซีเมื่อวันพฤหัสบดี

สหรัฐฯ ยังคงมีส่วนร่วม แม้ว่าการเยือนอิสราเอลของนายพลไมเคิล คูริลลา ผู้บัญชาการกองบัญชาการกลางของสหรัฐฯ (Centcom) จะดูเหมือนเป็นการจัดการวิกฤตมากกว่าการค้นหาทางออกทางการทูต

ด้วยการเลือกตั้งประธานาธิบดีสหรัฐฯ ที่จะมีขึ้นในอีกเพียง 4 สัปดาห์ และสถานการณ์ในตะวันออกกลางที่มีสภาพทางการเมืองที่เป็นพิษมากกว่าที่เคย นี่จึงไม่ใช่ช่วงเวลาสำหรับการริเริ่มใหม่ ๆ ที่กล้าหาญของอเมริกา

สำหรับตอนนี้ ความท้าทายเร่งด่วน คือการป้องกันไม่ให้ความขัดแย้งในภูมิภาคขยายวงกว้างขึ้น

พันธมิตรส่วนใหญ่ของอิสราเอลยอมรับว่า อิสราเอลมีทั้งสิทธิและมีแม้แต่หน้าที่ในการตอบโต้การโจมตีด้วยขีปนาวุธเมื่อสัปดาห์ที่แล้วโดยอิหร่าน

แม้ว่าไม่มีชาวอิสราเอลเสียชีวิตในการโจมตี และอิหร่านดูเหมือนจะมุ่งเป้าไปที่เป้าหมายทางทหารและหน่วยข่าวกรอง แต่นายกรัฐมนตรีบนจามิน เนทันยาฮู ของอิสราเอล ได้ให้คำมั่นว่าจะตอบโต้ด้วยความรุนแรง

หลังจากประสบความสำเร็จทางยุทธวิธีหลายสัปดาห์ นายกรัฐมนตรีของอิสราเอลดูเหมือนจะมีความทะเยอทะยานที่ยิ่งใหญ่

ในการกล่าวสุนทรพจน์โดยตรงถึงชาวอิหร่าน เขาได้บอกใบ้ว่าการเปลี่ยนแปลงรัฐบาลในเตหะรานกำลังจะเกิดขึ้น “เมื่ออิหร่านเป็นอิสระในที่สุด และช่วงเวลานั้นจะมาถึงเร็วกว่าที่หลายคนคิด ทุกอย่างจะเปลี่ยนไป” เขากล่าว

สำหรับผู้สังเกตการณ์บางคน คำพูดของเขาสะท้อนถึงแนวคิดที่น่ากังวลคล้ายกับกรณีที่กลุ่มอนุรักษนิยมใหม่ของสหรัฐฯ ใช้ในการรุกรานอิรักเมื่อปี 2003 ที่นำโดยสหรัฐฯ

แม้ว่าสถานการณ์ในตอนนี้จะเต็มไปด้วยอันตราย แต่ก็ยังมีแนวป้องกันที่เปราะบางอยู่บ้าง

รัฐบาลอิหร่านอาจฝันถึงโลกที่ไม่มีอิสราเอล แต่ก็รู้ดีว่าตนเองอ่อนแอเกินกว่าจะต่อกรกับมหาอำนาจเพียงหนึ่งเดียวในภูมิภาค โดยเฉพาะในช่วงเวลาที่ฮิซบอลเลาะห์และฮามาส ซึ่งเป็นพันธมิตรและตัวแทนใน “แกนแห่งการต่อต้าน” ของอิหร่าน กำลังถูกบดขยี้

และอิสราเอลที่ต้องการกำจัดภัยคุกคามจากอิหร่าน ก็รู้ว่าตนเองไม่สามารถทำได้เพียงลำพัง แม้ว่าจะประสบความสำเร็จเมื่อไม่นานมานี้ก็ตาม

การเปลี่ยนแปลงรัฐบาลไม่ใช่วาระสำคัญของโจ ไบเดน หรือกมลา แฮร์ริส รองประธานาธิบดีของเขา

ส่วนโดนัลด์ ทรัมป์ แม้ครั้งหนึ่งเขาดูเหมือนจะเตรียมโจมตีอิหร่านหลังจากเตหะรานยิงโดรนลาดตระเวนของสหรัฐฯ ในเดือน มิ.ย. 2019 แต่ในที่สุดอดีตประธานาธิบดีก็ล้มเลิกแผนในนาทีสุดท้าย (แม้ว่าเขาจะสั่งลอบสังหารนายพลคนสำคัญของอิหร่าน กอเซม โซไลมานี ในอีก 7 เดือนต่อมา)

น้อยคนที่จะจินตนาการได้เมื่อหนึ่งปีที่แล้วว่า ตะวันออกกลางกำลังมุ่งสู่ช่วงเวลาที่อันตรายที่สุดในรอบหลายทศวรรษ

แต่มองย้อนกลับไปในช่วง 12 เดือนที่ผ่านมา เหตุการณ์ต่าง ๆ กลับมีเหตุผลที่น่าสะพรึงกลัว เมื่อมีซากปรักหักพังเกลื่อนถนนและเหตุการณ์ยังคงดำเนินไปอย่างน่าตกใจ ผู้กำหนดนโยบาย และพวกเราเอง ต่างพยายามติดตามความเปลี่ยนแปลงเหล่านี้

ในขณะที่ความขัดแย้งในกาซายังคงดำเนินต่อไปเป็นปีที่สอง ทุกบทสนทนาเกี่ยวกับ “วันถัดไป”—เช่น กาซาจะได้รับการฟื้นฟูและปกครองอย่างไรเมื่อการสู้รบยุติ ได้หยุดลงหรือถูกกลบด้วยเสียงแห่งสงครามที่ขยายวงกว้างขึ้น

การพูดคุยถึงการแก้ไขความขัดแย้งระหว่างอิสราเอลและปาเลสไตน์ ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของปัญหานี้ ก็ถูกลืมเลือนไปด้วยเช่นกัน

ในบางจุด เมื่ออิสราเอลรู้สึกว่าตัวเองได้สร้างความเสียหายให้กับฮามาสและฮิซบอลเลาะห์เพียงพอแล้ว และอิสราเอลและอิหร่านได้แสดงจุดยืนของตนเอง โดยสมมติว่าสิ่งนี้ไม่ทำให้ภูมิภาคตกอยู่ในวิกฤตที่ถลำลึกยิ่งขึ้น และการเลือกตั้งประธานาธิบดีสหรัฐฯ จบลง อาจจะมีโอกาสอีกครั้งสำหรับการทูต

แต่ ณ ตอนนี้ มันดูเหมือนเป็นสิ่งที่อยู่ห่างไกลออกไปมาก