จะเกิดอะไรขึ้นต่อไปในตะวันออกกลาง ? บีบีซีเปิดความเห็นจาก 10 นักวิเคราะห์

เมื่อวันที่ 1 ต.ค. อิสราเอลได้เริ่มการบุกภาคพื้นดินเข้าสู่ตอนใต้ของเลบานอน ไม่นานหลังจากนั้น อิหร่านได้ยิงขีปนาวุธกว่า 180 ลูกไปยังอิสราเอล

ในขณะที่สงครามในฉนวนกาซายังคงดำเนินต่อไป ความกลัวเกี่ยวกับความขัดแย้งที่อาจขยายตัวกลายเป็นสงครามระดับภูมิภาคในตะวันออกกลางยังคงอยู่ในระดับสูง

ภัยคุกคามของการยกระดับความรุนแรงมีมากน้อยแค่ไหน สำหรับ BBC InDepth (บีบีซี อินเดปธ์) เราได้สอบถามความคิดเห็นจากผู้เชี่ยวชาญหลายคนให้วิเคราะห์สาเหตุที่ความขัดแย้งนี้ได้ทวีความรุนแรงขึ้น และสิ่งที่อาจเกิดขึ้นต่อไป

เป้าหมายระยะยาวของอิสราเอลในเลบานอน

ดูเหมือนว่าอิสราเอลจะยกระดับเป้าหมายจากการทำให้ฮิซบอลเลาะห์อ่อนแอเพื่อบังคับให้เกิดข้อตกลงหยุดยิงพื้นที่คุ้มครองทางตอนเหนือของอิสราเอล ไปสู่การพยายามทำลายฮิซบอลเลาะห์อย่างถาวร แม้ว่าอิสราเอลจะสร้างความเสียหายอย่างมหาศาลต่อกลุ่มติดอาวุธได้ แต่ปฏิบัติการทางทหารของอิสราเอลจะไม่สามารถทำให้ฮิซบอลเลาะห์หายไปได้

เป็นเรื่องยากที่จะรู้ความแตกต่างระหว่างคำพูดของรัฐบาลกับสิ่งที่พวกเขาจะทำในทางปฏิบัติ สิ่งที่พวกเขากล่าวว่ากำลังทำ คือการขจัดภัยคุกคามของฮิซบอลเลาะห์เพื่อปกป้องพลเรือนในทางตอนเหนือของอิสราเอล เพื่อให้ได้กลับมาอยู่อาศัยบนดินแดนที่เป็นอธิปไตยของอิสราเอล หลังจากพลเรือนเหล่านี้ถูกบังคับให้ต้องย้ายออกเป็นเวลาหนึ่งปี เนื่องจากการยิงจรวดอย่างต่อเนื่องจากฮิซบอลเลาะห์ที่เข้าร่วมการต่อสู้กับฮามาสหลังจากวันที่ 7 ต.ค. อย่างไรก็ตาม รัฐบาลนี้ยังมีกองกำลังทางศาสนาที่ไม่ได้เป็นแค่กองกำลังในทางยุทธศาสตร์เท่านั้น แต่เป็นวิสัยทัศน์ในภาพใหญ่เกี่ยวกับการเอาชนะ ดังนั้น เราไม่สามารถตัดความเป็นไปได้ที่ว่า อาจมีกลุ่มคนที่ต้องการขยายดินแดนเกิดขึ้นด้วย

อิสราเอลต้องการให้รัฐบาลเลบานอนกลับมามีอำนาจควบคุมฮิซบอลเลาะห์อีกครั้ง นี่ทำให้ผมนึกถึงสงครามภาคพื้นดินของอิสราเอลในปี 1982 ในเลบานอนกับองค์การปลดปล่อยปาเลสไตน์ ผลลัพธ์ในระยะยาวไม่ได้เป็นไปด้วยดีนักสำหรับพลเมืองอิสราเอลที่อาศัยอยู่ใกล้ชายแดนเลบานอน ในกรณีนี้ อิสราเอลจะต้องมุ่งเน้นไปที่ผลประโยชน์ระยะสั้นในการทำให้สถานการณ์สงบลงเพียงพอ เพื่อให้ชาวอิสราเอลจำนวน 60,000 คน ที่ถูกอพยพออกจากทางตอนเหนือของประเทศสามารถกลับไปยังบ้านของพวกเขาได้

สิ่งนี้ได้เริ่มเปลี่ยนแปลงแผนที่ของตะวันออกกลางแล้วหรือยัง หากใช่ สิ่งเปลี่ยนแปลงเป็นอย่างไร

ดุลอำนาจในตะวันออกกลางเริ่มเปลี่ยนแปลงไปในทิศทางที่ทำให้อิทธิพลของอิหร่านในภูมิภาคอ่อนแอลง อย่างไรก็ตาม การเปลี่ยนแปลงใด ๆ ในสภาพที่เป็นอยู่จะต้องใช้เวลานานกว่าจะเห็นผล

ยังเร็วเกินไปที่จะสรุปเช่นนั้น แต่สิ่งที่แน่นอนคือ กลุ่มแกนนำโดยอิหร่านกำลังประสบกับความสั่นคลอน และดูเหมือนว่าอิสราเอลจะประสบความสำเร็จในเชิงยุทธวิธีบางประการ อย่างไรก็ตาม ยุทธวิธีเหล่านั้นจะสามารถแปรเปลี่ยนเป็นความสำเร็จในเชิงกลยุทธ์ผ่านทางการทูตได้หรือไม่นั้นยังต้องติดตามต่อไป

แผนที่ยังไม่เปลี่ยน แต่ดุลอำนาจเปลี่ยนไปแล้วแน่นอน ในช่วง 20 ปีที่ผ่านมา อิหร่านและกลุ่มตัวแทนของตน (ฮามาสและฮิซบอลเลาะห์) อยู่ฝ่ายหนึ่ง และอิสราเอลอยู่อีกฝ่ายหนึ่ง ทั้งสองฝ่ายรักษาสถานการณ์สมดุล โดยมีการข่มขู่ซึ่งกันและกัน แต่สิ่งนี้พังทลายลงเมื่อวันที่ 7 ต.ค. 2023 และอิสราเอลกำลังพยายามยึดความได้เปรียบ

ยังเร็วเกินไปที่จะบอกได้ ความรู้สึกของฉันคือ ลองมาคุยกันอีกครั้งในอีกสองสัปดาห์หรือในหนึ่งปี เราจะรู้ว่ามีการยึดครองทางตอนใต้ของเลบานอนอีกครั้งหรือไม่… ในขณะเดียวกัน เรายังมีความขัดแย้งกับอิหร่าน แต่ฉันไม่คิดว่าพวกเขากำลังพยายามเปลี่ยนแปลงพรมแดนในตะวันออกกลาง

สิ่งนี้ส่งผลอย่างไรกับการเสริมสมรรถนะนิวเคลียร์หรือความเป็นไปได้ในการพัฒนาอาวุธนิวเคลียร์ในอิหร่าน ?

ข้อเท็จจริงที่ว่าอิหร่านได้สูญเสียฮามาสและฮิซบอลเลาะห์ในฐานะเครื่องมือในการข่มขู่ไปอย่างชัดเจน หมายความว่าบุคคลสำคัญจำนวนมากขึ้นในรัฐบาลอิหร่าน อาจต้องการพัฒนาอาวุธนิวเคลียร์

อย่างไรก็ตาม ในทางปฏิบัติจะเป็นเช่นไร และเมื่อใดที่อิสราเอลจะรับรู้ ข่าวกรองของอิสราเอลในอิหร่านค่อนข้างดี หากอิหร่านเริ่มสร้างอาวุธ อิสราเอลอาจจะรู้เรื่องนี้ในสัปดาห์ถัดไป หากอิหร่านเดินหน้าต่อไป ก็จะเข้าสู่พื้นที่ที่มีความเสี่ยงสูงมาก แต่ในสถานการณ์ปัจจุบัน ขีดความสามารถทางทหารแบบดั้งเดิมของอิหร่านเป็นเรื่องที่น่าขันเมื่อเทียบกับของอิสราเอล ดังนั้น อิหร่านจึงต้องพึ่งพาวิธีการที่ไม่เป็นทางการ เช่น กองกำลังติดอาวุธ ซึ่งได้พิสูจน์แล้วว่าไร้ประสิทธิภาพ

ความทะเยอทะยานด้านนิวเคลียร์ของอิหร่านเป็นเรื่องที่น่ากังวลสำหรับอิสราเอลด้วยเหตุผลที่ชัดเจน ความเกลียดชังต่ออิสราเอลยังคงเป็นหัวใจสำคัญของระบอบการปกครองของอิหร่าน สำหรับอยาตอลเลาะห์ อาลี คาเมเนอี โครงการทำลายอิสราเอลคือความต้องการที่เก่าแก่ที่สุดและสำคัญที่สุด มันเป็นโครงการเดียวที่เขาสามารถก้าวไปข้างหน้าได้ และเป็นเพียงสิ่งเดียวที่สาธารณรัฐอิสลามเป็นผู้นำอยู่ คือโครงการต่อต้านอิสราเอล นี่เป็นเพียงรัฐเดียวในโลกที่โจมตีอิสราเอล

อย่างไรก็ตาม ในหมู่ชนชั้นทางการเมืองของอิหร่านยังมีองค์ประกอบที่มีความปฏิบัตินิยมมากกว่าซึ่งมักถูกลืมไป ซึ่งกลุ่มนี้เชื่อว่าอิหร่านไม่ควรต่อสู้ในสงครามของปาเลสไตน์แทนชาวปาเลสไตน์

อิหร่านจะทำทุกวิถีทางเพื่อปกป้องโครงการนิวเคลียร์ของตน และจะมองว่าการโจมตีของอิสราเอลต่อโครงการนิวเคลียร์ของตนเป็นภัยคุกคามต่อการดำรงอยู่ของประเทศ

ในมุมมองของอิหร่าน สิ่งเดียวที่พวกเขาอาจเหลืออยู่ซึ่งอาจเป็นตัวเปลี่ยนเกมได้จริง ๆ คือการเดินหน้าโครงการนิวเคลียร์ ผมไม่รู้แน่ชัดว่านั่นจะหมายถึงอะไร บางทีพวกเขาอาจมีศักยภาพอยู่แล้ว และอาจแสดงให้เห็นโดยการทดสอบนิวเคลียร์ในทะเลทรายที่ใดที่หนึ่ง

การขยายตัวของความขัดแย้งทำให้อิสราเอลบรรลุเป้าหมายในฉนวนกาซายากขึ้นหรือไม่ ?

การขยายแคมเปญของอิสราเอลกำลังสร้างความโกรธแค้นเพิ่มขึ้นในหมู่ประชาชนในตะวันออกกลางที่สนับสนุนชาวปาเลสไตน์ ซึ่งทำให้การบรรลุสันติภาพในอนาคตยากขึ้น

แน่นอนว่า สงครามขนาดใหญ่จะทำให้อิสราเอลต้องกระจายทรัพยากรทางทหารออกไปมากขึ้น โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อยังไม่สามารถกำจัดฮามาสในฉนวนกาซาได้สำเร็จ อย่างไรก็ตาม อิสราเอลยังคงได้รับการสนับสนุนทางทหารจากสหรัฐอเมริกา

อิสราเอลได้ต่อสู้ในฉนวนกาซาเป็นเวลาหนึ่งปีแล้ว และได้ทำลายกองพลของฮามาสไปมาก รวมถึงการสูญเสียกำลังพลอย่างหนัก ปัญหาที่ใหญ่ที่สุดสำหรับการบรรลุเป้าหมายในฉนวนกาซาคือ อิสราเอลไม่มีวิสัยทัศน์สำหรับกำลังปกครองแบบอื่น ปัญหาไม่ได้อยู่ที่กองกำลังอิสราเอลต้องกระจายทรัพยากรออกไป แต่คืออิสราเอลต้องการยุทธศาสตร์ทางการเมืองสำหรับการปกครองที่นำไปสู่การกำหนดสิทธิของชาวปาเลสไตน์ด้วยตัวเอง และได้รับการสนับสนุนจากนานาชาติและชาวปาเลสไตน์ หากไม่มีสิ่งนั้น กาซาจะเป็นภัยคุกคามอย่างต่อเนื่องและเป็นภาระทางทหารที่ต่อเนื่อง

อิสราเอลไม่สามารถบรรลุเป้าหมายในฉนวนกาซาได้ เพราะพวกเขาไม่มีเป้าหมายทางการเมือง อันที่จริงคือไม่เคยมีเลย พวกเขาได้เข้าสู่สงครามโดยไม่มีเป้าหมายทางการเมืองใด ๆ สิ่งนี้อาจกลายเป็นจุดอ่อนของอิสราเอลได้ อย่างไรก็ตาม เนทันยาฮูอาจไม่รู้สึกว่าต้องแสวงหาผลลัพธ์ทางการเมืองใด ๆ เพราะเขาสามารถทำสงครามต่อเนื่องได้ และยังคงมีโลกตะวันตกจำนวนมากที่สนับสนุนเขา

ผู้ชนะการเลือกตั้งสหรัฐฯ ในเดือน พ.ย. จะมีอิทธิพลต่อปฏิบัติการทางทหารของอิสราเอลได้หรือไม่ ?

ประธานาธิบดีสหรัฐฯ คนใดก็สามารถมีอิทธิพลต่อเบนจามิน เนทันยาฮูได้ หากเขาหรือเธอต้องการ แต่ที่ผ่านมาไม่มีใครมองว่าเป็นประโยชน์ กมลา แฮร์ริส มีประวัติศาสตร์การสนับสนุนอิสราเอลอย่างไม่มีเงื่อนไขที่น้อยกว่าโจ ไบเดน แต่พรรคของเธอมีความขัดแย้งภายใน ฝ่ายหนึ่งสนับสนุนอิสราเอลอย่างเข้มแข็ง ขณะที่อีกฝ่ายเรียกร้องให้มีการคว่ำบาตรอาวุธ แม้ว่ากลุ่มนี้จะเป็นชนกลุ่มน้อย แต่เสียงของพรรคเดโมแครตที่เรียกร้องให้จำกัดอิสราเอลกำลังเพิ่มขึ้นอย่างมาก ส่วนโดนัลด์ ทรัมป์ เป็นตัวแปรที่คาดเดาได้ยาก เขาพูดจาใหญ่โต แต่ไม่ชอบให้สหรัฐฯ ถูกดึงเข้าสู่สงคราม

ผมคิดว่าโดนัลด์ ทรัมป์ อาจมีอิทธิพลมากกว่ากมลา แฮร์ริส เขาสนับสนุนเนทันยาฮูมากกว่า หรืออย่างน้อยก็สนับสนุนอิสราเอลฝ่ายขวา แต่ในขณะเดียวกัน เขาก็ต่อต้านการดึงสหรัฐฯ เข้าสู่สงคราม

รัฐบาลสหรัฐฯ ใดก็ตามที่ให้เงินช่วยเหลือ 10,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ เพื่อสนับสนุนปฏิบัติการทางทหารของอิสราเอลย่อมมีอำนาจต่อรอง โดยเฉพาะเมื่อเศรษฐกิจของอิสราเอลกำลังประสบปัญหา คำถามคือ มีนักการเมืองสหรัฐฯ คนใดที่มีอำนาจจริงและพร้อมที่จะรับต้นทุนทางการเมืองในประเทศจากการใช้พลังอำนาจนั้นหรือไม่ ในปัจจุบันยังไม่มีในทั้งสองพรรค ไม่มีบุคคลอย่างโรนัลด์ เรแกน หรือจอร์จ เอช.ดับเบิลยู. บุช ในอนาคตอันใกล้

วิธีการที่อาจช่วยหลีกเลี่ยงความขัดแย้งที่ขยายวงกว้างมีอะไรบ้าง ?

มันยากขึ้นที่จะระบุแนวทางเหล่านั้นได้ชัดเจนขึ้นในทุกครั้งที่มีการยิงขีปนาวุธหรือโจมตีทางอากาศ

ผมมองในแง่ร้ายอย่างมากเกี่ยวกับโอกาสของการลดความรุนแรง... มีความเป็นไปได้สูงว่าทั้งในกองกำลังป้องกันประเทศอิสราเอลและในระดับการเมืองของคณะรัฐมนตรีสงครามของเนทันยาฮู มองว่าพวกเขากำลังได้เปรียบในสงคราม เมื่อฝ่ายหนึ่งเชื่อว่าตนมีความได้เปรียบเหนือคู่ต่อสู้ คุณย่อมไม่อยากเสียมันไป เพราะคุณสามารถกดดันศัตรูต่อไปได้

ความขัดแย้งนี้จะไม่สามารถเอาชนะได้ด้วยวิธีการทางทหารโดยฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง ท้ายที่สุดแล้ว การทูตเป็นหนทางเดียวสู่ความมีเสถียรภาพ

มีสองทางออกที่ชัดเจน ทางแรกคือ ให้อิสราเอลยอมรับการหยุดยิงในฉนวนกาซา โดยถอนกองกำลังกลับไปยังพื้นที่ที่ตกลงกันไว้ เพื่อให้ความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรมสามารถเดินทางได้ และเปิดทางให้มีการจัดตั้งหน่วยงานปกครองของปาเลสไตน์ขึ้นใหม่ที่ชาวปาเลสไตน์เป็นผู้เลือก ไม่ใช่อิสราเอลหรือสหรัฐอเมริกา

ทางที่สองคือ การหยุดยิงในเลบานอน ซึ่งฮิซบอลเลาะห์จะหยุดการยิงจรวดหรือขีปนาวุธใส่อิสราเอล แลกกับการที่อิสราเอลหยุดการโจมตีทางอากาศและการบุกทางพื้นดิน

ผมไม่คิดว่าเนทันยาฮูกำลังมองหาทางออกใด ๆ แต่ทางออกที่เป็นไปได้หนึ่งคือ หากมีการยอมอ่อนข้ออย่างมากจากอิหร่าน หรือมีการเปลี่ยนแปลงนโยบายของอิหร่านครั้งใหญ่ โดยเริ่มจากโครงการนิวเคลียร์ รวมถึงการสนับสนุนฮิซบอลเลาะห์และฮามาสด้วย ผมไม่สามารถจินตนาการได้ว่ามันจะเกิดขึ้น แต่สิ่งนั้นจะเป็นทางออก

ในเลบานอน ทางออกคือการหยุดยิงและการบรรลุข้อตกลงเกี่ยวกับการจัดการด้านความมั่นคงใหม่ในพื้นที่ทางตอนใต้ ฉันไม่คิดว่าตัวเลือกนี้จะเป็นไปได้ก่อนสิ้นปีนี้ และในขณะที่เรารอคอยรัฐบาลใหม่ของสหรัฐฯ

ไม่มีทางออกใด ๆ ในที่นี้ เว้นแต่สหรัฐฯ และรัฐบาลตะวันตกที่สำคัญอื่น ๆ จะเข้ามามีบทบาทและพยายามเปลี่ยนทิศทางของเหตุการณ์ในตะวันออกกลาง

เครดิตภาพดาเลีย: โอเรน ซิฟ