"เอาใบอนุญาตจากสามีของคุณมา": กฎหมายเข้มงวดที่ผู้หญิงอิหร่านต้องเผชิญเพื่อหางานทำ

"ในการสัมภาษณ์งาน ฉันถูกขอให้แสดงเอกสารที่ลงนามโดยสามีเพื่อยืนยันว่าฉันได้รับอนุญาตจากเขาให้ทำงาน" เนดา ผู้สำเร็จการศึกษาระดับปริญญาโทด้านวิศวกรรมน้ำมันและก๊าซในอิหร่านกล่าว

เธอกล่าวว่าเธอรู้สึกอับอาย

"ฉันบอกพวกเขาว่าฉันเป็นผู้ใหญ่แล้ว และฉันตัดสินใจด้วยตัวเอง"

เธอไม่ใช่คนเดียวที่เจอเหตุการณ์แบบนี้ ในทางกฎหมาย ผู้หญิงที่แต่งงานแล้วในอิหร่านจำเป็นต้องได้รับอนุญาตจากสามีเพื่อทำงาน นี่เป็นเพียงหนึ่งในอุปสรรคทางกฎหมายหลายประการที่พวกเธอเผชิญเมื่อพวกเธอต้องการเข้าสู่ตลาดแรงงาน

รายงานปี 2024 จากธนาคารโลกจัดอันดับอิหร่านเป็นหนึ่งในประเทศที่แย่ที่สุดเมื่อพูดถึงอุปสรรคทางกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับเพศในแรงงาน (มีเพียงเยเมนและเวสต์แบงก์กับฉนวนกาซาเท่านั้นที่มีอันดับต่ำกว่า)

สถิติอื่น ๆ สะท้อนถึงสถานการณ์นี้เช่นกัน รายงาน Global Gender Gap ปี 2024 ของ World Economic Forum ระบุว่าอิหร่านมีอัตราการเข้าร่วมแรงงานของผู้หญิงต่ำที่สุดในบรรดา 146 ประเทศที่สำรวจ

แม้ว่าจะมีสัดส่วนผู้หญิงมากกว่า 50% ของผู้สำเร็จการศึกษาระดับมหาวิทยาลัยทั้งหมดในประเทศ แต่พวกเธอกลับมีสัดส่วนเพียง 12% ของแรงงานตามข้อมูลปี 2023

กฎหมายที่มีความเหลื่อมล้ำทางเพศควบคู่ไปกับการล่วงละเมิดทางเพศที่แพร่หลาย และทัศนคติที่มักเหยียดเพศเกี่ยวกับผู้หญิงและความสามารถของพวกเธอ ทำให้สภาพแวดล้อมการทำงานค่อนข้างไม่เป็นมิตรสำหรับผู้หญิง

ผู้หญิงส่วนใหญ่ที่บีบีซี พูดคุยด้วยสำหรับบทความนี้กล่าวว่าพวกเธอรู้สึกว่าไม่ได้รับการยอมรับอย่างจริงจังในที่ทำงาน

"มีอุปสรรคทางกฎหมายและวัฒนธรรมหลากหลายที่กีดกันผู้หญิงไม่ให้เข้าร่วมแรงงานในอิหร่าน" นาเดเรห์ ชัมลู อดีตที่ปรึกษาอาวุโสของธนาคารโลกกล่าว

นางชัมลูระบุว่าปัจจัยต่าง ๆ เช่น การขาดกรอบกฎหมายที่เหมาะสมและข้อจำกัดทางกฎหมายที่มีอยู่ รวมถึงช่องว่างค่าจ้างระหว่างเพศที่กว้างมาก และ "เพดานแก้วที่ต่ำมาก" [คำเปรียบเปรยถึงอุปสรรคที่มองไม่เห็นแต่มีอยู่จริงและบดบังการเติบโต คำว่าต่ำในที่นี้คือผู้หญิงต้องเผชิญอุปสรรคเยอะมาก] ล้วนส่งผลให้การมีส่วนร่วมของผู้หญิงในแรงงานในอิหร่านมีจำกัด

มันเป็นทั้งกฎหมาย... และวัฒนธรรม

ผู้ชายตระหนักดีว่าพวกเขาสามารถหยุดภรรยาไม่ให้ทำงานตามกฎหมายได้ และบางคนก็ใช้สิทธินี้

นักธุรกิจชาวอิหร่านชื่อซาอีดเล่าให้บีบีซีฟังว่า ครั้งหนึ่งเขาเคยเจอกับ "สามีที่กำลังโกรธเกรี้ยวพังเข้ามาในสำนักงานของเรา แกว่งแท่งเหล็กในอากาศและตะโกนว่า 'ใครอนุญาตให้คุณจ้างภรรยาของผม'"

เขากล่าวว่า ตอนนี้เขาจะขอใบอนุญาตจากสามีเป็นลายลักษณ์อักษรทุกครั้งที่เขาจ้างผู้หญิง

ราเซียห์ หญิงสาวรุ่นเยาว์ที่ทำงานในบริษัทเอกชนเล่าเหตุการณ์ที่คล้ายกันว่า มีชายคนหนึ่งบุกเข้ามาในสำนักงานของพวกเขาและบอกกับซีอีโอว่า "ผมไม่ต้องการให้ภรรยาของผมทำงานที่นี่"

ซีอีโอคนนั้นต้องบอกผู้หญิงคนนี้ซึ่งเป็นนักบัญชีอาวุโสว่า "ให้กลับบ้านไปและพยายามคืนดีกับสามีของเธอ มิฉะนั้นเธอจะต้องลาออก ซึ่งสุดท้ายเธอก็ลาออกจริง ๆ"

ที่ปรึกษานาเดเรห์ ชัมลู กล่าวว่า กฎหมายนี้ยังนำไปสู่การที่หลายบริษัทปฏิเสธที่จะจ้างผู้หญิงที่ยังสาว เนื่องจากนายจ้างไม่ต้องการ "ลงทุนในการฝึกอบรมผู้หญิงเหล่านี้ หากในภายหลังพวกเธอจะแต่งงานและสามีของพวกเธออาจห้ามไม่ให้ทำงานต่อ"

และแม้ว่าพวกเธอจะได้รับการจ้างงานหลังจากที่ต้องต่อสู้กับครอบครัวและคู่สมรสเพื่อขออนุญาตทำงาน ผู้หญิงก็จะต้องเข้าสู่ตลาดแรงงานที่การเลือกปฏิบัตินั้นได้รับการสนับสนุนในระดับหนึ่งจากกฎหมาย

มีกฎหมายหนึ่งที่เกี่ยวข้องคือมาตรา 1105 ของประมวลกฎหมายแพ่งแห่งสาธารณรัฐอิสลาม ซึ่งกำหนดให้สามีเป็นหัวหน้าครอบครัวและเป็น "ผู้หารายได้หลัก" ซึ่งหมายความว่าผู้ชายได้รับการให้ความสำคัญในการจ้างงานมากกว่าผู้หญิง ซึ่งหากผู้หญิงได้รับตำแหน่งแล้วก็มักคาดได้ว่าจะได้รับค่าตอบแทนในอัตราเงินเดือนที่ต่ำกว่าผู้ชาย

ราซ ซึ่งอยู่ในช่วงอายุยี่สิบปลาย และเคยเปลี่ยนงานมาหลายครั้งกล่าวว่า ทุกที่ที่เธอทำงาน ตำแหน่งงานของผู้หญิงมักจะถูกคัดออกเป็นตำแหน่งแรก ๆ

"ที่ทำงานล่าสุดที่ฉันทำงาน เมื่อมีการปรับโครงสร้าง เกือบทั้งหมดของคนที่ถูกปลดออกเป็นผู้หญิง" เธอเสริม

ผู้หญิงอีกคนหนึ่งที่ไม่ต้องการเปิดเผยชื่อบอกกับบีบีซีว่าเธอตัดสินใจลาออกจากงานหลังจากทำงานมามากกว่าสิบปีและกลับมาอยู่บ้าน "เพราะฉันรู้ว่าฉันจะไม่ได้รับการเลื่อนตำแหน่งเลย"

"ตราบใดที่มีผู้ชายให้เลือกใช้งานอยู่ แม้จะมีคุณสมบัติน้อยกว่า ฉันก็จะไม่มีวันได้รับการพิจารณาให้ขึ้นเงินเดือนหรือเลื่อนตำแหน่ง มันเป็นการเสียเวลาของฉัน" เธอเสริม

ข้อเท็จจริงที่ว่าผู้หญิงไม่ถูกพิจารณาอย่างถูกกฎหมายว่าเป็นผู้หารายได้หลักและผู้ดูแลครอบครัว ส่งผลต่อการได้รับสวัสดิการและโบนัส ในหลายกรณี แม้ว่าพวกเธอจะมีสิทธิ "ผลประโยชน์ที่พวกเธอสะสมมาตลอดระยะเวลาการทำงานอาจไม่สามารถนำไปใช้กับครอบครัวของพวกเธอได้ เช่น บำนาญ" นางชัมลู กล่าว

"ดังนั้น มันเป็นการลดผลตอบแทนที่ผู้หญิงได้รับจากการทำงานและสามารถนำกลับไปสู่ครอบครัวของพวกเธอได้" อดีตที่ปรึกษาอาวุโสของธนาคารโลกกล่าวเสริม

เซปีเดห์ สำเร็จการศึกษาระดับปริญญาโทด้านศิลปะจากมหาวิทยาลัยเตหะราน เธอเคยสอนที่นั่นและดำเนินโครงการศิลปะอิสระ แต่ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมาเธอไม่ได้ทำงานแล้ว

"หลังจากเรียนจบ ฉันคิดว่าฉันสามารถหาเลี้ยงชีพได้เหมือนกับผู้ชายหลายคนที่ฉันรู้จัก แต่โครงสร้างทางสังคม การเมือง และเศรษฐกิจถูกออกแบบมาในลักษณะที่ทำให้การมีอาชีพที่เหมาะสมสำหรับผู้หญิงกลายเป็นความฝันที่เอื้อมไม่ถึง" เซปีเดห์ กล่าวกับบีบีซี

กฎหมายบังคับสวมฮิญาบเป็นศูนย์กลางของการประท้วงที่แพร่หลายในอิหร่านเมื่อสองปีก่อน และยังคงเป็นหนึ่งในหัวข้อหลักของการขัดแย้งและความไม่เห็นด้วยทางการเมืองในประเทศ กฎหมายนี้ยังทำให้งานหลายประเภท โดยเฉพาะในภาครัฐและภาครัฐบาล ไม่สามารถเข้าถึงได้สำหรับผู้หญิงที่ไม่ต้องการปฏิบัติตามข้อบังคับฮิญาบที่เข้มงวดที่สุด

"ส่วนตรงกลางที่หายไป"

"ในอิหร่านยังมีสิ่งที่ฉันเรียกว่า 'ส่วนตรงกลางที่หายไป' " นาเดเรห์ ชัมลู กล่าว และอธิบายต่อว่าหมายถึง "ผู้หญิงวัยกลางคนที่มีการศึกษาระดับปานกลาง ผู้หญิงที่จบการศึกษาระดับมัธยมศึกษา ชนชั้นกลาง ที่ไม่ได้ทำงาน"

"การที่ผู้หญิงต้องได้รับอนุญาตจากสามีในการทำงาน ควบคู่กับอายุเกษียณที่ต่ำกว่าสำหรับผู้หญิงในอิหร่านซึ่งอยู่ที่ 55 ปี ทำให้คนในกลุ่มอายุนี้ ที่ซึ่งหากพวกเขาอยู่ในประเทศอื่น ๆ มักจะยังคงอยู่ในแรงงานถูกผลักออกไป"

เศรษฐกิจของอิหร่านถูกทำลายอย่างหนักจากการคว่ำบาตรและการบริหารจัดการที่ผิดพลาด รายงานของ IMF ระบุว่าการเติบโตทางเศรษฐกิจมีความสัมพันธ์กับการเพิ่มการมีส่วนร่วมของแรงงานหญิง โดยประเมินว่าหากอัตราการจ้างงานของผู้หญิงในอิหร่านเทียบเท่ากับผู้ชาย ผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ (GDP) ของประเทศอาจเพิ่มขึ้นถึงประมาณ 40%

อย่างไรก็ตาม ในมุมมองของนาเดเรห์ ชัมลู ปัจจุบันยังไม่มี "เจตจำนงทางการเมืองที่กระตือรือร้นหรือมีสติ" ที่จะอำนวยความสะดวกในการเปลี่ยนแปลงเพื่อให้ผู้หญิงเข้ามาในแรงงาน

แต่เธอเชื่อว่าผู้หญิงในอิหร่านกำลังดำเนินการด้วยตัวเองและสร้างธุรกิจขนาดเล็กอิสระเพื่อเปิดโอกาสให้ตนเองเข้าสู่ตลาดแรงงาน

"แนวคิดธุรกิจที่สร้างสรรค์ที่สุดบางอย่าง ตั้งแต่แอปทำอาหารไปจนถึงแพลตฟอร์มค้าปลีกดิจิทัล ถูกเริ่มต้นโดยผู้หญิง" เธออธิบาย โดยเธอมองเห็น "ภาคเอกชนที่แท้จริงในอิหร่าน" ซึ่งส่วนใหญ่ประกอบด้วยธุรกิจที่ผู้หญิงเป็นเจ้าของ