เหตุใดเราจึงซุบซิบนินทาคนอื่น ? นักมานุษยวิทยาวิวัฒนาการมีคำอธิบาย

มันสามารถทำลายชื่อเสียงของคุณ สร้างความชอบธรรมให้กับพฤติกรรมของคุณ และสำหรับหลาย ๆ คน มันเป็น "บาป"

การซุบซิบนินทาเป็นพฤติกรรมที่นักมานุษยวิทยาพบว่าเกิดขึ้นในหลายวัฒนธรรม ตั้งแต่ในพื้นที่ของชุมชนเมือง ไปจนถึงชนบทห่างไกล และในสภาพแวดล้อมเกษตรกรรมไร่สวน

"ทุกคนจะซุบซิบนินทากันในทุกวัฒนธรรมนั่นแหละ ถ้ามีสถานการณ์ที่ใช่" ดร.นิโคล ฮาเกน เฮส รองศาสตราจารย์ด้านมานุษยวิทยาวิวัฒนาการ มหาวิทยาลัยแห่งรัฐวอชิงตัน (Washington State University) ระบุ

เมื่อเราคิดถึงการซุบซิบนินทา เรามักจะนึกถึงการพูดลับหลังคนอื่นด้วยเจตนาร้าย แต่ ดร.เฮส ให้มุมมองที่กว้างกว่านั้น เธอบอกว่าการซุบซิบนินทาคือการแลกเปลี่ยนใด ๆ ก็ตามของ "ข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับชื่อเสียง"

จากการให้คำจำกัดความของเธอ นั่นอาจหมายถึงสิ่งที่เพื่อน ๆ ครอบครัว เพื่อนร่วมงาน หรือแม้แต่ศัตรูพูดถึงเรา และมันยังรวมถึงสิ่งที่ถูกระบุในรายงานข่าวหรือแม้แต่ผลการแข่งขันกีฬาด้วย

"ภายใต้คำจำกัดความของฉัน คุณไม่จำเป็นต้องรอให้บุคคลที่สามที่คุณกำลังจะนินทาไม่อยู่ พวกเขาอาจจะยืนอยู่ต่อหน้าคุณก็ได้" เธออธิบาย "หากคุณกำลังพูดถึงเรื่องเกี่ยวกับเขา คุณคิดยังไงกับการแต่งตัวของเขา หรือสิ่งที่เขาทำลงไป ฉันจะนับว่านั่นคือการนินทาด้วย"

แต่ว่าเหตุใดมนุษย์จึงวิวัฒนาการให้มีส่วนร่วมในพฤติกรรมเช่นนี้ นี่ยังเป็นคำถามที่นักวิจัยหลายคนยังคงเผชิญอยู่ในปัจจุบัน ซึ่งบทความนี้รวบรวมทฤษฎีสำคัญ ๆ บางประการเอาไว้

เชื่อมสัมพันธ์

บุคคลที่ทำให้แนวคิดที่ว่า การซุบซิบนินทาอาจมีบทบาทในเชิงบวกต่อสังคม ได้รับความนิยม คือ ศาสตราจารย์โรบิน ดันบาร์ นักมานุษยวิทยาวิวัฒนาการ

จากทฤษฎีของเขา ในบรรดาสัตว์กลุ่มไพรเมต (เลี้ยงลูกด้วยนมที่อยู่ในอันดับเดียวกับมนุษย์) การสางขนเพื่อหาเห็บหมัดให้กัน (grooming / allogrooming) ถือเป็นพฤติกรรมทางสังคมด้วย ไม่ใช่แค่เพียงพฤติกรรมที่ทำเพื่อสุขอนามัย

นอกเหนือไปจากการเชื่อมความสัมพันธ์แล้ว พฤติกรรมนี้ยังสามารถใช้เพื่อการง้อขอคืนดีหลังการทะเลาะ ลดความตึงเครียด และกำหนดตำแหน่งของไพรเมตแต่ละตัวในลำดับชั้นทางสังคมของพวกมัน

กระบวนการดังกล่าวเรียกว่า พฤติกรรมการดูแลกันและกันของสัตว์ (allogrooming)

แต่เพราะมนุษย์ไม่มีขนหนาปกคลุม การซุบซิบและนินทาจึงอาจเป็นวิธีการของมนุษย์สมัยใหม่ที่เทียบเท่าได้กับการสางขนให้กันและกัน การนินทานั้นตอบเป้าประสงค์แบบเดียวกันในการสร้างความสัมพันธ์ กำหนดตำแหน่งของตนเองในลำดับชั้นของเพื่อนรอบตัว และแลกเปลี่ยนข้อมูลทางสังคม เช่น ควรจะเชื่อใจใครหรือไม่เชื่อใจใคร

สำหรับดันบาร์ ภาษาวิวัฒนาการขึ้นมาเพื่อให้ผู้คนสามารถซุบซิบนินทากันได้ด้วยซ้ำ

จากการศึกษาเมื่อปี 2021 ของมหาวิทยาลัยดาร์ตมัธ (Dartmouth University) ในสหรัฐฯ นักวิจัยพบว่าคนที่จับกลุ่มซุบซิบนินทาด้วยกันไม่เพียงแต่จะมีอิทธิพลต่อความคิดเห็นของกันและกันเท่านั้น แต่ยังเติบโตใกล้ชิดกันมากขึ้นในระหว่างทาง

"เราคาดว่าผู้ที่เข้าร่วมได้สร้างความรู้สึกของการมีจุดร่วมกับอีกคนหนึ่ง ด้วยการสร้าง 'ความจริงร่วม' ที่ส่งอิทธิพลต่อพฤติกรรมและมุมมองของกันและกัน ในขณะเดียวกันก็ตอบสนองความปรารถนาโดยธรรมชาติของกันและกันที่ต้องการการเชื่อมต่อทางสังคม" นักวิจัยระบุในงานศึกษา

พวกเขายังค้นพบอีกว่าการซุบซิบนินทานั้นช่วยส่งเสริมความร่วมมือภายในกลุ่ม ซึ่งสังเกตได้จากการที่ผู้เข้าร่วมวิจัยยินดีที่จะสนับสนุนเงินในจำนวนที่มากกว่าให้กับกลุ่ม หากพวกเขามีโอกาสจะได้ร่วมซุบซิบกับคนอื่น ๆ

"การซุบซิบนินทาไม่ได้เหมือนกับโครงสร้างเสาหินทื่อ ๆ มันซับซ้อนยิ่งไปกว่าคำจำกัดความแคบ ๆ ว่าเป็นการพูดโคมลอยไร้แก่นสารที่สะท้อนผ่านสามัญสำนึกของพวกเรา" นักวิจัยสรุป

เคลซีย์ แมคคินนีย์ พิธีกรผู้ร่วมก่อตั้งรายการพอดแคสต์ "นอร์มอล กอซซิป" (Normal Gossip) ที่อาจแปลเป็นไทยได้ว่า "การซุบซิบธรรมดา" ซึ่งเป็นพอดแคสต์ที่ให้คนทั่วไปเข้ามาเล่าเรื่องซุบซิบของพวกเขาได้ พิธีผู้นี้รู้ดีว่าเรื่องเล่าแซ่บ ๆ สามารถทำให้คนแปลกหน้ามารวมตัวกันได้มากขนาดไหน

เมื่อโควิดระบาดและผู้คนถูกบังคับให้ต้องกักตัว ความต้องการเรื่องราวเหล่านี้ก็ยิ่งมากขึ้นไปอีก

"ฉันตระหนักแล้วว่าพวกเราหิวกระหาย" เธอกล่าว

"หลาย ๆ เรื่องของชีวิตพวกเราและวิธีการที่เรารับรู้โลก เกิดขึ้นผ่านเรื่องเล่าที่เราบอกตัวเอง และการซุบซิบก็เป็นเรื่องเล่านั้น เราบอกเรื่องราวของตัวเองให้กันและกันฟัง ดังนั้นมันจึงมีอันตรายอยู่ แต่มันก็มีข้อดีมากมายเช่นกัน" เธอให้ความเห็น

การเอาชีวิตรอด

มนุษย์ได้วิวัฒนาการมาหลายล้านปีเพื่อเรียนรู้ว่าจะปกป้องตัวเองและคนรอบข้างจากอันตรายที่อาจเกิดขึ้นให้ดีที่สุดอย่างไร

สำหรับสตรีบางคน การซุบซิบนินทาเป็นเครื่องมือสำคัญของกลยุทธ์ในการเอาชีวิตรอด โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อกำลังรับมือกับภัยคุกคาม เช่น สถานการณ์ในการออกเดตหาคู่ที่มีความเสี่ยง

"ผู้หญิงมีความเสียเปรียบทางร่างกายอย่างมากเมื่อต้องต่อสู้กับผู้ชาย ข้อมูลสำคัญ ๆ จึงเป็นสิ่งที่คุณอยากจะแบ่งปันเป็นพิเศษกับญาติผู้หญิงและพันธมิตรที่เป็นผู้หญิง" ดร.นิโคล ฮาเกน เฮส เปิดเผย

การอยู่รอดและตำแหน่งของเราในสังคมยังขึ้นอยู่กับชื่อเสียงอย่างมากด้วย

ดร.เฮส อธิบายว่า การมีชื่อเสียงที่ไม่ดีอาจก่อให้เกิดผลร้ายแรงได้ มันอาจเป็นอันตรายต่อตำแหน่งทางสังคมของคุณ จำกัดโอกาสทางเศรษฐกิจ และอาจถึงขั้นกระทบต่อการเข้าถึงทรัพยากร เช่น อาหาร "ดังนั้นเมื่อผู้คนซุบซิบนินทาคุณในแง่ร้าย มันสามารถก่ออันตรายได้อย่างมาก" เธอระบุ

ดร.เฮส ชี้ด้วยว่าการนินทายังเป็นรูปแบบหนึ่งของการควบคุมทางสังคมที่ใช้เพื่อรักษาหรือเลื่อนตำแหน่งของแต่ละบุคคลในลำดับชั้นทางสังคม

เธอระบุว่า ผู้คนพยายามจัดการภาพลักษณ์ของตัวเองในเครือข่ายสังคมของพวกเขา ดังนั้นพวกเขาจึงจับผิดคนอื่นผ่านการนินทา นอกจากนี้ พวกเขายังใช้การนินทาในการปกป้องชื่อเสียงของตัวเอง และบางครั้งก็ใช้มันเพื่อบ่อนทำลายคู่แข่งคู่ต่อสู้ด้วย

"มนุษย์เราชอบแข่งขันกับสมาชิกอื่น ๆ ในสายพันธุ์เดียวกันโดยธรรมชาติอยู่แล้ว และความขัดแย้งก็ไม่ใช่สิ่งที่เราจะกำจัดออกไป"

ความบันเทิง

สำหรับคนส่วนมาก การซุบซิบนินทาให้ความรู้สึกสนุกสนานอย่างไม่มีพิษภัย

"นั่นคือประเภทของการนินทาที่ฉันถนัดเลยล่ะ" แมคคินนีย์ พิธีกรรายการพอดแคสต์ ระบุ

ความหลงใหลในการซุบซิบและการบอกเล่าเรื่องราวของเธอ เกิดจากการเติบโตมาในครอบครัวเคร่งศาสนาที่ปลูกฝังเธอว่าการนินทาเป็นบาป

"การนินทาที่ยอดเยี่ยมคือสิ่งที่สามารถออกมาจากปากของคุณไปยังคนอื่นได้ในทันที" เธอกล่าว

และโลกที่ไม่มีมันนั้น "โอ้พระเจ้า ช่างน่าเบื่อ" เธอหัวเราะ

มุมมองของ ดร.เฮส เห็นว่า ไม่ว่าจะเพื่อความสนุกสนาน ความอยู่รอด หรือเพื่อเชื่อมสัมพันธ์ในสังคม การซุบซิบนินทาเป็นองค์ประกอบอย่างหนึ่งที่มีอยู่เสมอในชีวิตของเรา และมันเป็น "ลักษณะสากลของมนุษย์" ที่ไม่ควรถูกมองข้าม

"การนินทาก่อให้เกิดผลตามมาในโลกแห่งความเป็นจริงด้วย" เธออธิบาย "หากมันไม่มีอะไรมากไปกว่าการพูดสุ่ม ๆ ไม่จริง และไม่เป็นทางการ มันก็คงไม่กระทบกับการตัดสินใจจัดสรรผลประโยชน์ต่าง ๆ ให้กับสมาชิกในชุมชนของผู้คนเช่นนี้"

รายงานเพิ่มเติมโดย บีบีซี เวิลด์ เซอร์วิส