จับตาสถานการณ์หนุ่มสาวเมียนมายังทะลักเข้าไทยต่อเนื่อง หวังเลี่ยงการบังคับเกณฑ์ทหาร

เป็นเวลากว่าสองสัปดาห์หลังจากรัฐบาลทหารเมียนมาประกาศบังคับใช้กฎหมายบังคับเกณฑ์ทหารทั้งหญิงและชาย สื่อมวลชนทั้งในประเทศและต่างชาติต่างรายงานถึงความพยายามของหนุ่มสาวชาวเมียนมาที่ดิ้นรนเดินทางออกไปต่างประเทศเพื่อหลีกเลี่ยงการถูกบังคับเกณฑ์ทหารในครั้งนี้

ขณะที่ยังมีชาวเมียนมาจำนวนมากยังคงทยอยทำเรื่องของวีซ่าที่สถานทูตไทยในนครย่างกุ้งอย่างต่อเนื่อง แม้ว่าจะมีการกำหนดโควต้าเพียงวันละ 300-400 คน เพราะขีดความสามารถของเจ้าหน้าที่

เมื่อวันที่ 19 ก.พ. เกิดเรื่องไม่คาดคิดขึ้น คือเหตุเหยียบกันตายที่ภายนอกสำนักงานกระทรวงการต่างประเทศเมียนมา ที่เมืองมัณฑะเลย์ โดยขณะผู้คนต่อแถวรอดำเนินการเอกสารวีซ่า ได้เกิดความวุ่นวายเกิดขึ้นจนทำให้หญิงชาวเมียนมาสองรายเสียชีวิต และมีอีกจำนวนหนึ่งได้รับบาดเจ็บ เช่น ขาหักเพราะตกลงในท่อระบายน้ำ ขณะที่อีกคนฟันหัก และอีกหกคนมีรายงานว่าหายใจไม่ออกเพราะสภาพความแออัด

อีกด้านบริเวณชายแดนไทย-เมียนมา ยังคงพบการลักลอบเข้าเมืองผิดกฎหมายอย่างต่อเนื่องเช่นกัน

โดยทั่วไปแล้ว ชาวเมียนมาสามารถเดินทางเข้าไทยมาเพื่อการท่องเที่ยวและพำนักในไทยได้ไม่เกิน 14 วัน โดยไม่ต้องขอวีซ่าล่วงหน้า

การบังคับเกณฑ์ทหารผลัดแรกจะเริ่มขึ้นกลางเดือน เม.ย.

ผู้เชี่ยวชาญชี้ว่า การบังคับเกณฑ์ทหารคือ วิธีกำจัดกลุ่มเยาวชนผู้นำความเปลี่ยนแปลง โดย นายจัสติน แชมเบอร์ นักวิจัยด้านเมียนมา ที่สถาบันศึกษานานาชาติแห่งเดนมาร์ก ระบุว่า การบังคับเกณฑ์ทหาร ถือเป็นหนึ่งในวิธีในการกำจัดกลุ่มพลเมืองเยาวชนที่เป็นผู้นำสู่การปฏิวัติ

"เราสามารถวิเคราะห์ได้ว่า การบังคับกฎหมายบังคับเกณฑ์ทหาร คือหนึ่งในสัญญาณที่สะท้อนถึงความอ่อนแอของกองทัพเมียนมา แต่นี่กลับจะเป็นการบ่อนทำลายชีวิตคนอย่างใหญ่หลวง บางคนเลือกที่จะหลบหนี แต่บางคนอาจจะกลายเป็นโล่มนุษย์เพื่อต่อต้านเพื่อนร่วมชาติ" เธอระบุ

สำหรับกฎหมายฉบับนี้ประกาศใช้เมื่อปี 2010 แต่ยังไม่มีผลบังคับใช้จนกระทั้งวันที่ 10 ก.พ. ที่ผ่านมา โดยรัฐบาลเผด็จการทหารระบุว่า ชายทุกคนที่มีอายุระหว่าง 18-35 ปี และผู้หญิงอายุตั้งแต่ 18-27 ปี ต้องเข้ารับราชการทหารเป็นระยะเวลาอย่างน้อยสองปี หากผู้ใดหลบเลี่ยงการเกณฑ์ทหารจะมีโทษจำคุกไม่เกิน 5 ปี

ซอ มิน ตุน โฆษกกองทัพเมียนมาระบุในแถลงการณ์ว่า ภายใต้กฎหมายดังกล่าว มีผู้มีสิทธิ์เข้ารับเลือกในการเกณฑ์ทหารราวหนึ่งในสี่ของจำนวนประชากรทั้งหมดที่มีอยู่ในปัจจุบัน 56 ล้านคน

อย่างไรก็ตาม ในการเปิดเผยครั้งล่าสุด รัฐบาลทหารเมียนมาระบุว่า ยังไม่มีแผนที่จะดำเนินการบังคับเกณฑ์ทหารจากผู้หญิง "ในขณะนี้" แต่ยังไม่ระบุชัดว่า หมายความว่าอย่างไร

โฆษกรัฐบาลเมียนมาบอกกับทีมข่าวบีบีซี แผนกภาษาพม่าว่า การบังคับเกณฑ์ทหารจะเริ่มขึ้นหลังจากเทศกาลปีใหม่ของเมียนมา หรือ เทศกาลตะจาน ที่จะจัดขึ้นในช่วงกลางเดือน เม.ย. และคาดว่าจะได้ทหารเกณฑ์ผลัดแรกราว 5,000 นาย

สถานการณ์ตามชายแดนไทยเมียนมาเป็นอย่างไร

นับตั้งแต่การประกาศใช้กฎหมายบังคับเกณฑ์ทหารของรัฐบาลเมียนมาในวันที่ 10 ก.พ. ที่ผ่านมา จากข้อมูลของกองกำลังนเรศวรระหว่างวันที่ 15-26 ก.พ. หมวดลาดตระเวนระยะไกล กองกำลังนเรศวร พร้อมด้วยกองบังคับการควบคุม หน่วยเฉพาะกิจราชมนู จับกุมชาวเมียนมาที่ลักลอบเข้าเมืองได้จำนวนอย่างน้อย 93 ราย

โดยแบ่งเป็น ระหว่างวันที่ 18 - 26 ก.พ. พบรายงานการจับกุมชาวเมียนมาที่หลบหนีเข้าเมืองบริเวณชายแดนไทยทั้งหมด 39 คน อายุระหว่าง 19-29 ปี จากชายแดนของ จ.ชุมพร, จ.ระนอง และ จ.ตาก

ส่วนช่วงก่อนหน้านี้ ระหว่างวันที่ 15-16 ก.พ. กองกำลังนเรศวรรายงานข้อมูลการจับกุมคนลักลอบเข้าเมืองจำนวน 54 คน แบ่งเป็นชาย 24 คน และหญิง 30 คน ที่ลักลอบเข้าเมืองผิดกฎหมายบริเวณชายแดน อ.พบพระ จ.ตาก โดยแต่ละคนสารภาพว่า ได้เสียค่านายหน้าให้นำพาเข้าไทยคนละประมาณ 10,500-25,000 บาท จุดหมายปลายทางคือ กรุงเทพมหานคร

“เมื่อเกิดการบังคับใช้กฎหมายบังคับเกณฑ์ทหาร ทำให้คนหนุ่มสาวหวาดกลัว เกือบส่วนใหญ่พูดตรงกันว่าไม่อยากถูกเกณฑ์ทหาร” อู โมยิง ผู้ทำงานด้านปัญหาแรงงานข้ามชาติเมียนมา บอกกับบีบีซี แผนกภาษาพม่า เมื่อวันที่ 16 ก.พ.

คนหนุ่มสาวเมียนมากับทางเลือกที่มีอยู่ไม่มากนัก

นอกจากความพยายามเดินทางออกจากประเทศแล้ว หลายคนโพสต์ข้อความบนสื่อสังคมออนไลน์พวกเขาจะเข้าบวชเป็นพระ หรือไม่ก็แต่งงานเร็วขึ้นเพื่อหลบเลี่ยงการรับราชการทหาร เนื่องจากรัฐบาลทหารระบุว่า บุคคลที่จะได้รับการยกเว้นการบังคับเกณฑ์ทหาร ประกอบด้วย บุคคลที่เป็นส่วนหนึ่งของคณะสงฆ์หรือนักบวช, สตรีที่สมรสแล้ว, ผู้พิการ หรือบุคคลที่ประเมินแล้วว่ามีคุณสมบัติไม่เหมาะสมในการรับใช้ราชการทหาร และบุคคลที่ได้รับการยกเว้นโดยคณะกรรมการเกณฑ์ทหาร

สำหรับครอบครัวที่มีฐานะร่ำรวยจะย้ายครอบครัวไปอยู่ต่างประเทศ โดยมีประเทศไทยและสิงคโปร์เป็นตัวเลือกที่แรก ๆ บางครอบครัวต้องการเดินทางไปอยู่ไกลถึงประเทศไอซ์แลนด์ โดยหวังว่าลูก ๆ ของพวกเขาจะได้สิทธิพำนักถาวร หรือไม่ก็ได้รับสัญชาติก่อนถึงอายุที่จะต้องเกณฑ์ทหาร

ด้านนายออง เซตต์ จากสหพันธ์นักศึกษาพม่า ซึ่งต่อสู้กับระบอบทหารเมียนมามาอย่างยาวนานระบุว่า ส่วนชาวเมียนมาคนอื่น ๆ เลือกที่จะเข้าร่วมกับกองกำลังฝ่ายต่อต้านแทนการเข้าร่วมการเกณฑ์ทหาร

"เมื่อได้ยินข่าวว่า ฉันจะต้องเข้ารับราชการทหารแล้วรู้สึกเสียใจจริง ๆ และถือเป็นห้วงเวลาแห่งหายนะของประชาชน โดยเฉพาะกลุ่มเยาวชนคนรุ่นใหม่อย่างผม คนรุ่นใหม่เมียนมาจำนวนมากในตอนนี้ได้ลงทะเบียนเป็นส่วนหนึ่งในการต่อต้านระบอบทหาร" ชาวเมียนมา อายุ 23 ปี บอกบีบีซีระหว่างการลี้ภัยในต่างประเทศ

นักสังเกตการณ์บางราย ระบุว่า การบังคับใช้กฎหมายฉบับดังกล่าวเผยให้เห็นถึงความอ่อนแอ และพื้นที่ที่ยึดครองลดถอยลง

รัฐบาลชุดปัจจุบันของเมียนมารัฐประหารยึดอำนาจจากรัฐบาลพลเรือนจากการเลือกตั้งเข้ามาเมื่อเดือน ก.พ. 2564 แต่ในช่วงไม่กี่เดือนมานี้ กองทัพเมียนมาประสบความพ่ายแพ้ยับเยินในการสู้รบหลายครั้งให้กับกองกำลังกลุ่มชาติพันธุ์และนักรบกลุ่มต่อต้านรัฐประหาร

สำหรับกฎหมายเกณฑ์ทหารของเมียนมา เคยถูกเสนอขึ้นมาเมื่อปี 2553 แต่ไม่เคยบังคับใช้จนถึงปัจจุบัน ภายใต้กฎหมายฉบับนี้ การบังคับเกณฑ์ทหารอาจขยายได้ถึง 5 ปี ในช่วงที่ประเทศอยู่ภายใต้ประกาศสถานการณ์ฉุกเฉิน โดยบุคคลที่ไม่ไปรายงานตัวตามหมายเรียกอาจถูกลงโทษจำคุกเท่ากับจำนวนปีที่ต้องเข้ารับการเกณฑ์ทหาร

ปัจจุบันเมียนมาอยู่ภายใต้การประกาศสถานการณ์ฉุกเฉินแห่งรัฐ ซึ่งรัฐบาลทหารประกาศใช้มาตั้งแต่ปี 2564 และเพิ่งถูกต่ออายุออกไปอีก 6 เดือน

แบ่งบันประสบการณ์รอทำวีซ่าข้ามคืน

สำนักข่าวเอเอฟพีรายงานเมื่อวันที่ 16 ก.พ. หน้าสถานเอกอัครราชทูตไทย ณ นครย่างกุ้ง เต็มไปด้วยชาวเมียนมาประมาณ 1,000-2,000 คน ที่ต่อแถวเพื่อยื่นคำร้องขอทำวีซ่า เนื่องจากคนหนุ่มสาวต้องการเดินทางออกนอกประเทศ เพื่อหลีกเลี่ยงการเกณฑ์ทหาร

ออง พโย (นามแฝงเพื่อความปลอดภัย) นักศึกษาวัย 20 ปี บอกกับเอเอฟพีว่า เขามาถึงสถานเอกอัครราชทูตไทยฯ ตั้งแต่เวลา 8 โมงเช้าของวันพฤหัสบดีที่ 15 ก.พ. โดยอาศัยนอนหลับในรถยนต์ของเขา และเริ่มต่อแถวตั้งแต่เวลาเที่ยงคืน ความตั้งใจของเขาคือ ขอวีซ่านักท่องเที่ยว

“เราต้องรอมากกว่า 3 ชั่วโมง จนกว่าเจ้าหน้าที่รักษาความปลอดภัยจะเปิดประตูด้านหน้าให้เข้าไปยังสถานทูตในเวลาตี 3” ออง พโย กล่าว

จุดหมายปลายของนักศึกษาคนนี้ คือกรุงเทพมหานครเช่นกัน เขายังไม่ตัดสินใจว่าจะเข้ามาเรียนต่อหรือหางานทำ เขากล่าวทิ้งท้ายกับเอเอฟพีว่า “ผมแค่ต้องการหนีออกจากประเทศนี้”

ข้อมูลจากกระทรวงการต่างประเทศของไทยระบุว่า ชาวเมียนมาหรือผู้ถือหนังสือเดินทางเมียนมาจะได้รับการยกเว้นการตรวจลงตราหรือฟรีวีซ่า เมื่อเดินทางเข้ามาท่องเที่ยวประเทศไทยผ่านท่าอากาศยานนานาชาติ โดยมีสิทธิพำนักในไทยเป็นเวลาไม่เกิน 14 วัน

แต่ถ้าหากต้องการขอวีซ่าเพื่อท่องเที่ยวประเทศไทยก็สามารถทำได้เช่นกัน โดยมีค่าธรรมเนียมอยู่ที่ 40 ดอลลาร์สหรัฐ หรือประมาณ 1,400 บาท สำหรับประเภทเดินทางเข้าไทยได้ 1 ครั้ง และ 200 ดอลลาร์สหรัฐ หรือประมาณ 7,000 บาท สำหรับประเภทเข้าออกไทยหลายครั้ง โดยผู้ถือวีซ่าท่องเที่ยวจะพำนักในไทยได้มากสุด 60 วัน หลังจากจากนั้นต้องเดินทางไปยังกองบังคับการตรวจคนเข้าเมือง 1 ซึ่งตั้งอยู่ในศูนย์ราชการฯ แจ้งวัฒนะ

รายงานเพิ่มเติมโดย เคลลี อึง ผู้สื่อข่าว บีบีซี นิวส์ สิงคโปร์