เลื่อนสมัครเลือกตั้ง 289 อบต. ใน 5 จังหวัดใต้ นักการเมืองช่วยน้ำท่วมได้แค่ไหน ?

วันนี้เป็นวันแรกของการเปิดรับสมัครนายกและสมาชิกองค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.) ทั่วประเทศกว่า 4,000 แห่ง แต่สำหรับ 5 จังหวัดภาคใต้ที่ประสบอุทกภัยครั้งใหญ่ สำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) ได้เลื่อนการเปิดรับสมัครออกไปไป 1 สัปดาห์

"ตอนแรกเราตั้งโจทย์ว่าอาจต้องงดจัดการเลือกตั้ง หรือเลื่อนออกไปก่อน แต่พอเช็กกับทางสงขลา เขาบอกว่าพื้นที่หาดใหญ่ที่กระทบจริง ๆ คือเทศบาลนคร ส่วน อบต. มี 4 แห่ง (ใน อ.หาดใหญ่) ได้แก่ คลองอู่ตะเภา ท่าข้าม ทุ่งใหญ่ พะตง ตรงนี้เลื่อนวันรับสมัครไปก็เพียงพอ" ว่าที่ ร.ต.ภาสกร สิริภคยาพร รองเลขาธิการ กกต. กล่าว

อ.หาดใหญ่ ต้องกลายเป็นเมืองจมบาดาล หลังฝนถล่มอย่างหนักและเกิดน้ำท่วมสูงในพื้นที่ตั้งแต่ 22 พ.ย. ก่อนที่รัฐบาลนายอนุทิน ชาญวีรกูล จะตัดสินใจประกาศสถานการณ์ฉุกเฉินในสงขลาทั้งจังหวัดในอีก 3 วันต่อมา

สำหรับพื้นที่ที่ กกต. ตัดสินใจเลื่อนวันรับสมัครนายก อบต. และสมาชิก อบต. หรือ ส.อบต. จากเดิม 1-5 ธ.ค. เป็น 8-12 ธ.ค. คือ อบต. 289 แห่งใน 5 จังหวัดที่ประสบอุทกภัย ประกอบด้วย สตูล ปัตตานี นราธิวาส สงขลา และบางส่วนของ จ.ยะลา

ขณะที่ อบต. อีก 4,692 แห่งใน 72 จังหวัด เดินหน้ารับสมัครเลือกตั้งตามกำหนดการเดิม

แต่ถึงกระนั้น ประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้งใน อบต. ทั้ง 4,985 แห่งทั้งประเทศ จะต้องเข้าคูหาพร้อมกันในวันที่ 11 ม.ค. 2569 ทั้งนี้ มี อบต. จำนวน 4,800 แห่งจะจัดให้มีการเลือกตั้งทั้งนายก และ ส.อบต., 490 แห่งจะเลือกตั้งเฉพาะ ส.อบต. เนื่องจากนายกคนเดิมชิงลาออกและจัดให้มีการเลือกตั้งไปก่อนหน้านี้แล้ว และอีก 1 แห่งจะเลือกเฉพาะนายก อบต.

สนามเลือกตั้งท้องถิ่นนี้ ถือเป็นสมรภูมิสำคัญที่แต่ละพรรคการเมืองต้องช่วงชิงเพื่อสร้างฐานเสียงก่อนถึงวันเลือกตั้ง สส. ที่จะเกิดขึ้นเป็นลำดับถัดไปในช่วงต้นปี 2569 เพราะเป็นองค์กรที่ทำงานใกล้ชิดกับประชาชนมากที่สุด โดยมีตำแหน่งนายก อบต. ให้ช่วงชิงรวม 4,504 คน และสมาชิก อบต. รวม 52,928 คน

สำนักงาน กกต. ตั้งเป้าหมายให้มีผู้ออกไปใช้สิทธิเลือกตั้ง อบต. ราว 65%

กกต.-นักกฎหมายตีความต่าง ผู้สมัคร อบต. ช่วยน้ำท่วมใต้ได้หรือไม่

วิกฤตน้ำท่วมหาดใหญ่ที่เกิดขึ้น ทำให้สังคมได้เห็นภาคส่วนต่าง ๆ ลงพื้นที่ไปช่วยเหลือผู้ประสบภัย โดยเฉพาะบรรดานักการเมืองทั้งระดับชาติและท้องถิ่นที่ปรากฏภาพผ่านสื่อแขนงต่าง ๆ ทำให้นายแสวง บุญมี เลขาธิการ กกต. ออกมาเตือนในช่วงสุดสัปดาห์ที่ผ่านมาว่า "การแจกของ ถ้าอยู่ในช่วงประกาศให้มีการเลือกตั้งอย่างไรก็ผิดอยู่แล้ว ซึ่งก็กำลังครบวาระอยู่แล้ว แต่ไม่ว่าจะแจกของในช่วงเวลาไหน มีคนร้องเรียนแน่ แต่ก็ต้องดูว่าข้อเท็จจริงเกิดขึ้นอย่างไร"

กกต. ตีความว่า ขณะนี้เข้าสู่ช่วง 180 วัน "ต้องห้าม" ไม่ให้ผู้สมัครและผู้เกี่ยวข้อง สมาชิกและผู้บริหารท้องถิ่นที่ครบวาระ หาเสียง-จูงใจ-ชักชวนผู้มีสิทธิเลือกตั้งด้วยวิธีการบางอย่างตามที่พระราชบัญญัติ (พ.ร.บ.) การเลือกตั้งสมาชิกท้องถิ่นหรือผู้บริหารท้องถิ่น พ.ศ. 2562 มาตรา 65

ผู้ดำรงตำแหน่ง อบต. มีข้อจำกัดช่วง 90 วันสุดท้ายก่อนครบวาระ ให้ระมัดระวังเป็นพิเศษกรณีอนุมัติโครงการ/กิจกรรมใหม่ (ตามข้างบน) อย่างไรก็ตาม ถ้าเป็นโครงการ/กิจกรรมใน 3 ประเภท ได้แก่ 1. โครงการเพื่อการบรรเทาทุกข์จากภัยธรรมชาติ หรือภัยพิบัติสาธารณะ 2. โครงการต่อเนื่องที่กระทำเป็นปกติอยู่แล้ว หรือ 3. โครงการที่ดำเนินการตามมติคณะรัฐมนตรี ให้ดำเนินการได้ในอำนาจขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.)

ขณะที่มาตรา 64 (1) ระบุว่า ให้ผู้สมัครหาเสียงได้ "ตั้งแต่ 180 วันก่อนวันครบวาระหรือครบอายุ"

ในระหว่างร่วมกิจกรรมพบปะสื่อมวลชนวันนี้ (1 ธ.ค.) นายเกรียงไกร พานดอกไม้ รองเลขาธิการ กกต. เน้นย้ำอีกครั้งว่า ถ้าอยู่ในช่วง 180 วันก่อนครบวาระ (ครบวาระเมื่อ 27 พ.ย. ซึ่ง 180 วันก่อนครบวาระคือ 31 พ.ค.) ผู้เป็นนักการเมืองท้องถิ่น หากทำอะไรจะสุ่มเสี่ยงมาก แต่ถ้าเป็น อปท. สามารถอนุมัติงบดูแลประชาชนได้กรณีมีเหตุภัยพิบัติ ตามมาตรา 65 แต่ต้องพึงระวัง ไม่ไปบอกว่าเชื่อมโยงกับนายกฯ คนนี้ สมาชิกคนนี้ เพราะอันตรายอาจนำไปสู่การร้องเรียนได้

แต่ในส่วนของ สส. และพรรคการเมือง รองเลขาธิการ กกต. บอกว่า สามารถช่วยเหลือประชาชนได้ไม่เกิน 3 แสนบาทต่อโอกาส และพรรคการเมืองได้ไม่เกิน 3 ล้านบาทต่อโอกาส ซึ่งเป็นไปตามระเบียบ กกต. ว่าด้วยจำนวน หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขของการให้ตามประเพณีหรือเมื่อมีเหตุอันสมควร และการยื่นคัดค้านเกี่ยวกับการบันทึกค่าใช้จ่ายในการเลือกตั้ง สส. ครั้งต่อไป พ.ศ. 2561 และฉบับแก้ไขเพิ่มเติม พ.ศ. 2564

"ดังนั้น กกต. ไม่ได้ห้ามหรือปิดกั้นตรงนี้ ดูแลประชาชนได้เต็มที่เลยภายใต้วงเงินตามที่บอกในแต่ละโอกาส ถือว่าเป็นการบรรเทาความเดือดร้อนให้กับประชาชน พรรคไหนใครมีศักยภาพเท่าไหร่ก็ไปดูแลประชาชนในพื้นที่ของตัวเองได้ และถ้า สส. บริจาคข้าวสารหรือสิ่งของ จะโฆษณาหรือติดสติ๊กเกอร์พรรค ก็ทำได้เต็มที่" นายเกรียงไกรกล่าว

นายเกรียงไกรกล่าวด้วยว่า แม้ระเบียบกำหนดให้ สส. ดูแลประชาชนกรณีมีเหตุจำเป็นหรือประสบภัยพิบัติได้ไม่เกิน 3 แสนบาท แต่ถ้า สส. จะช่วยเหลือประชาชนเกินจากกรอบดังกล่าว เช่น ให้ 4 แสนบาท ก็สามารถทำได้ แต่ต้องนับเป็นค่าใช้จ่ายในการเลือกตั้งครั้งต่อไป เพื่อไม่ให้เกิดการได้เปรียบเสียเปรียบในการเลือกตั้ง

"ผมก็เคยมีความสงสัยว่า 3 แสนบาทนับยังไง ทราบว่าเป็นการนับทดไปเรื่อย จะช่วยกี่ครั้งก็ได้ ใช้คำว่าโอกาสละ ครั้งละไม่เกิน 3 แสนบาท" รองเลขาธิการ กกต. กล่าวและย้ำว่า ตอนนี้เป็นมติ กกต. แล้ว และไม่มีกำหนดว่าบริจาคได้แค่กี่วัน เพราะภัยพิบัติไม่ได้นานเป็นเดือนสองเดือน

หาก สส. หรือผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองช่วยเหลือประชาชนเกินจำนวนที่กำหนด แล้วไม่แจ้งยอดส่วนที่เกิน หรือไม่ยอมนำไปรวมคำนวณเป็นค่าใช้จ่ายในการเลือกตั้งครั้งต่อไป จะมีความผิดตามมาตรา 154 และมาตรา 155 ของ พ.ร.ป.ว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ. 2561 และที่แก้ไขเพิ่มเติม โดยมีบทลงโทษตามมาตรา 155 ให้ระวางโทษจำคุกไม่เกิน 2 ปี หรือปรับไม่เกิน 4 หมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ และให้ศาลสั่งเพิกถอนสิทธิเลือกตั้งของผู้นั้นมีกำหนด 5 ปี

การตีความของผู้บริหารสำนักงาน กกต. ก่อให้เกิดเสียงวิพากษ์วิจารณ์จากนักกฎหมาย นักการเมือง และประชาชนบางส่วน ในทำนองว่าเป็นการ "ขัดขวางคนที่เขาต้องการช่วยเหลือผู้ประสบภัย" และทำให้การระดมความช่วยเหลือ "ชะงักกันไปหมด"

ดร.ปริญญา เทวานฤมิตรกุล อาจารย์ประจำคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เป็นหนึ่งในบุคคลที่แสดงความไม่เห็นด้วยกับ กกต. เพราะมองว่าความผิดตามมาตรา 65 (1) พ.ร.บ.เลือกตั้งท้องถิ่น ควรเริ่มนับเมื่อ "เป็นผู้สมัครแล้ว" ส่วนสมาชิกสภาหรือผู้บริหารองค์กรท้องถิ่นต่าง ๆ ที่ดำรงตำแหน่งอยู่ มาตรา 65 วรรคสอง จะนับเวลา 90 วันก่อนครบวาระ และแม้จะเข้า 90 วันแล้ว แต่มีข้อยกเว้นแต่เป็นการบรรเทาทุกข์จากภัยพิบัติธรรมชาติหรือภัยพิบัติสาธารณะ ก็ยังดำเนินการได้

"ที่ตีความเช่นนี้เพราะมาตรา 65 มีโทษทางอาญา จึงต้องตีความเคร่งครัด และเป็นเรื่องสิทธิพลเมือง (ยังไม่ได้เป็นผู้สมัคร) จึงต้องตีความในทางคุ้มครองสิทธิ ไม่ใช่จำกัดสิทธิเช่นนี้" ดร.ปริญญาระบุในเฟซบุ๊กส่วนตัวที่ตั้งค่าเป็นสาธารณะ

นักกฎหมายรายนี้ยังฝากถึงเลขาธิการ กกต. ที่บอกว่า "ถ้าแจก มีคนมาร้องแน่" ว่า "ใครจะร้องก็ร้องได้จริง ๆ แต่หน้าที่ของ กกต. คือคำร้องไม่มีมูล หรือไม่มีสาระ ก็ยกคำร้องสิครับ มาพูดขวางไม่ให้คนเค้าช่วยเหลือกันทำไม อันนี้ยิ่งกว่ามือไม่พายเอาเท้าราน้ำอีกนะครับ (ขออภัยที่ต้องใช้คำแรง) เพราะนี่เป็นการขวางไม่ให้เรือไปช่วยเลยนะครับ"

เขายังกล่าวทิ้งท้ายว่า ใครที่เตรียมจะสมัคร อบต. หรือสมัคร สส. ยังมอบความช่วยเหลือให้พี่น้องหาดใหญ่และภาคใต้ที่ประสบภัยได้ตราบใดที่ยังไม่ได้สมัคร ถ้าใครช่วยคนน้ำท่วมแล้วถูก กกต. ดำเนินคดี จะช่วยเหลือทางคดีให้