Zaidi ya Urusi na Ukraine: Mizozo 6 ya kivita ambayo inatokea ulimwenguni

Vita nchini Ukraine vinasababisha uhamasishaji wa kimataifa kama watu wengine wachache walivyoshuhudia katika miongo ya hivi karibuni.

Hata bila nchi yoyote kutuma wanajeshi, Ukraine imekuwa ikipokea msaada wa kijeshi, misaada ya kibinadamu na msaada kutoka sehemu mbalimbali za dunia.

Katika muda wa siku chache, Marekani na Ulaya ziliiwekea Urusi mojawapo ya vikwazo vigumu zaidi kimataifa kuwahi kuonekana dhidi ya nchi nyingine.

Wiki iliyopita, rais wa Ukrain, Volodymyr Zelenzky, alikua kiongozi wa kwanza ulimwenguni kutoa hotuba mbele ya Bunge la Uingereza - kwa mkutano wa video, ambapo alishangiliwa kweli, kama ilivyokuwa katika karibu ushiriki wote wa maafisa wa Ukrainian katika vikao vya kimataifa. vikao.

Vita nchini Ukraine, ambavyo huenda vinaanza hivi punde, vinakadiriwa kuwa tayari vimegharimu mamia ya maisha ya raia na kuwalazimu watu milioni 2 kukimbia makazi yao.

Hali ya kibinadamu nchini Ukraine inatia wasiwasi na imetahadharishwa na mashirika kadhaa ya kimataifa.

Hata hivyo, ikilinganishwa na migogoro mingine duniani leo, kuna vifo vingi zaidi na mateso ya wanadamu yanayosababishwa na vita vingine ambavyo havizingatiwi sana na kusaidiwa kimataifa.

Hivi ndivyo ilivyo katika mzozo wa Yemen, kwa mfano, ambao umedumu kwa angalau miaka 11.

Takwimu hizo ni za kushangaza: zaidi ya vifo 233,000 na watoto milioni 2.3 ni wenye utapiamlo mkali.

Kuna ukosefu wa maji ya kunywa na huduma ya matibabu kwa wananchi.

Umoja wa Mataifa (UN) unaiweka Yemen kuwa na hali mbaya zaidi ya kibinadamu duniani.

Pia mbali na uangalizi wa kimataifa wa kidiplomasia ni vita vilivyoanza Novemba 2020 nchini Ethiopia kati ya serikali kuu na chama cha kisiasa katika eneo la Tigray.

Mzozo huo hauonyeshi dalili za kumalizika hivi karibuni na inakadiriwa kuwa zaidi ya Waethiopia milioni 9 wanahitaji aina fulani ya misaada ya kibinadamu.

Kuna ripoti za uhalifu wa kivita, kama vile mauaji ya raia na ubakaji mkubwa.

"Wengine ni sawa kuliko wengine"

Kuzuka kwa vita nchini Ukraine kumesababisha watu wanaohusika katika mizozo mingine kushangaa kwa nini kuna tofauti hiyo kwa misingi ya mwitikio kimataifa.

"Kumekuwa na mshangao mkubwa katika bara letu kwamba sio mizozo yote ya silaha inachukuliwa kwa kupuuzwa kama vile mapigano mengi barani Afrika hupokea," mwandishi wa habari kutoka Kanada-Algeria Maher Mezahi aliandika katika makala ya BBC, akilinganisha athari za mzozo wa Ukraine na mingine nchini Ethiopia na Cameroon.

"Ndiyo, [katika migogoro ya Afrika] kuna viashirio vya wasiwasi na wajumbe wa kimataifa wakiwa kwenye ziarani , lakini hakuna matangazo ya saa 24, hakuna taarifa za moja kwa moja za televisheni kutoka kwa viongozi wa dunia na hakuna matoleo ya shauku ya msaada."

"Sisi sote ni sawa, lakini wengine ni sawa zaidi kuliko wengine."

Rais wa shirika lisilo la kiserikali la International Crisis Group, Comfort Ero, alisema "inatia wasiwasi kwamba kuna mateso mengi sana ya binadamu duniani leo na tatizo hili linapaswa kuwa juu ya ajenda ya kimataifa."

"Ni kweli kwamba moja ya wasiwasi duniani kote, na hasa katika Afrika, ni kutambua kwamba kasi ya Ulaya na washirika wake, hasa Marekani, [katika kukabiliana na vita vya Ukraine] inaonyesha kuwa mgogoro wa Ulaya ni mbaya zaidi," Ero aliambia BBC News Brazil.

Shirika hilo hufuatilia mizozo duniani kote na mapema mwaka huu lilitengeneza orodha ya migogoro kumi ya kimataifa ambayo inahitaji uangalizi wa kimataifa.

Miongoni mwa walioorodheshwa ni Yemen, Ethiopia, na Myanmar.

Lakini hata Crisis Group iliiweka Ukraine juu ya orodha yake, ikielewa kuwa kuna hatari mahususi za nchi zinazofanya mzozo huu kuwa tishio la usalama wa kimataifa, hata kama idadi ya waliofariki na watu walio katika hali mbaya ya kibinadamu iko chini kuliko katika maeneo mengine duniani.

Ifuatayo ni mizozo sita ambayo mara zote haiangazii habari, lakini imesababisha mateso kwa binadamu kwa kiwango kikubwa.

1. Ethiopia

Vita nchini Ethiopia, vilivyoanza miezi 16 iliyopita, vimesababisha watu 900,000 kukumbwa na baa la njaa, kulingana na makadirio ya serikali ya Marekani.

Waasi wanaopigana nchini humo wanasema zaidi ya Waethiopia milioni 9 wanahitaji aina fulani ya msaada wa chakula.

Mzozo huo uliozuka Novemba 2020, ni miongoni mwa mizozo ya kikatili zaidi duniani hivi sasa, kukiwa na ripoti za mauaji ya raia na ubakaji mkubwa, kwa mujibu wa Amnesty International.

Msingi ni mzozo kati ya makabila tofauti ambayo yamekuwa yakijaribu kuishi pamoja kwa karibu miaka 30.

Tangu 1994, Ethiopia imekuwa na mfumo wa serikali ya shirikisho, ambayo wakati mwingine huitwa shirikisho la kikabila, ambapo kila moja ya kanda kumi za nchi inadhibitiwa na makabila tofauti.

Mojawapo ni eneo la Tigray, linalodhibitiwa na chama cha kisiasa kiitwacho Tigray People's Liberation Front (TPLF), ambacho kinaundwa na watu wa kabila hili.

Chama hicho kiliongoza muungano wa vyama vinne uliokuwa umetawala Ethiopia tangu 1991.

Chini ya muungano huu, Ethiopia ilifanikiwa zaidi na utulivu, ingawa wasiwasi kuhusu haki za binadamu na kiwango cha demokrasia uliongezeka.

Kutoridhika huku kuligeuka kuwa maandamano, na kusababisha mabadiliko ya serikali ambapo mwanasiasa Abiy Ahmed Ali akawa waziri mkuu.

Abiy aliweka siasa huria, akaanzisha chama kipya (Prosperity Party), na kuwaondoa viongozi wakuu wa serikali waliotuhumiwa kwa ufisadi na ukandamizaji.

Alimaliza mzozo wa muda mrefu wa eneo jirani la Eritrea na akapokea Tuzo ya Amani ya Nobel mwaka wa 2019. Hata hivyo, wanasiasa wa Tigray waliona mageuzi ya Abiy kama jaribio la kuweka mamlaka kati na kuharibu mfumo wa shirikisho wa Ethiopia.

Mnamo mwaka 2020, Tigray alifanya uchaguzi wa ndani ambao Abiy aliona kuwa ni haramu.

Mnamo Novemba mwaka huo mzozo ulianza.

Wanajeshi wa Eritrea wanaoshirikiana na serikali ya Ethiopia pia wanapigana huko Tigray.

Pande zote mbili za mzozo zilishutumiwa kwa ukatili.

Kwa sasa, hakuna dalili zozote kwamba mzozo huo unaweza kufikia kikomo, kwani hakuna hata mazungumzo yanayoendelea.

2. Yemen

Umoja wa Mataifa unasema vita nchini Yemen vimesababisha viwango vya kutisha vya mateso na kusababisha maafa makubwa zaidi ya kibinadamu duniani.

Mgogoro huo tayari umesababisha vifo vya watu 233,000, wakiwemo 131,000 kutokana na sababu zisizo za moja kwa moja kama vile ukosefu wa chakula, huduma za afya na miundombinu.

Zaidi ya watoto 10,000 wamefariki kutokana na mapigano hayo.

Watu milioni nne walilazimika kukimbia makazi yao na zaidi ya milioni 20.7 (asilimia 71 ya wakazi wa nchi hiyo) wanahitaji aina fulani ya usaidizi wa kibinadamu au ulinzi kwa ajili ya kuishi.

Kulingana na Umoja wa Mataifa, Wayemeni milioni 5 wako ukingoni mwa baa la njaa na karibu 50,000 tayari wanakabiliwa na hali kama njaa.

Takriban watoto milioni 2.3 walio chini ya umri wa miaka mitano wanakabiliwa na utapiamlo mkali, wakiwemo 400,000 ambao wako katika hatari ya kufariki dunia kwa kukosa matibabu, kulingana na UN.

Huku ikiwa ni nusu tu ya vituo vya afya 3,500 nchini vinavyofanya kazi kikamilifu na asilimia 20 ya wilaya zisizo na madaktari, karibu watu milioni 20 wanakosa huduma ya afya ya kutosha.

Mmoja kati ya watu wawili pia hana maji ya kunywa.

Mgogoro huo unatokana na kushindwa kwa mchakato wa kisiasa ambao ulipaswa kuleta utulivu nchini Yemen baada ya Mapinduzi ya Yemen ya mwaka 2011 ambayo yalikuwa sehemu ya Mapinduzi ya Kiarabu, ambayo yalimlazimu Rais wa muda mrefu dikteta Ali Abdullah Saleh kukabidhi madaraka kwa makamu wake wa rais, Abd Rabbuh Mansur Hadi.

Kama rais, Hadi alipambana na matatizo mengi, ikiwa ni pamoja na mashambulizi ya wanajihadi, vuguvugu la wanaotaka kujitenga kusini mwa nchi, kuendelea kwa uaminifu wa maafisa wa usalama kwa Salé, pamoja na rushwa, ukosefu wa ajira na ukosefu wa chakula.

Kinachotokea Yemen kinaweza kuzidisha sana mivutano ya kikanda.

Mataifa ya Magharibi pia yana wasiwasi kuhusu tishio la mashambulizi, kama vile yale ya al Qaeda au yenye mafungamano na kundi la wanajihadi la Islamic State (IS), yanayoibuka kutoka nchi hiyo huku yakizidi kuyumba.

3. Myanmar

Myanmar ni eneo jingine ambalo limekumbwa na mizozo ya kisiasa na kikabila kwa miaka mingi, huku wachambuzi wengi wakisema kuwa nchi hiyo iko katika vita vya wenyewe kwa wenyewe.

Ghasia huko zimeongezeka katika miezi ya hivi karibuni.

Jeshi la Tatmadaw (Jeshi) lilifanya mapinduzi nchini Myanmar na kuchukua udhibiti wa nchi hiyo Februari 1, 2021, baada ya uchaguzi mkuu ulioshinda kwa kura nyingi na chama cha kiongozi Aung San Suu Kyi.

Wanaharakati wa upinzani waliunda kampeni ya kuchochea uasi wa raia, kwa migomo na maandamano makubwa dhidi ya mapinduzi hayo.

Wanajeshi walitumia vurugu kutawanya harakati na uasi wa wenyewe kwa wenyewe ukazidi, na kufikia hatua ya vita vya kweli vya wenyewe kwa wenyewe.

Wanamgambo wa eneo hilo wanaojiita Jeshi la Ulinzi la Wananchi walishambulia misafara ya kijeshi na kuwaua viongozi.

Kamanda Mkuu Min Aung Hlaing alichukua mamlaka.

Amepokea lawama na vikwazo vya kimataifa kwa madai ya jukumu lake katika mashambulizi ya kijeshi dhidi ya makabila madogo.

Jeshi limeahidi kufanya uchaguzi "huru na wa haki" mara tu hali ya hatari ya Myanmar itakapomalizika.

Shirika lisilo la kiserikali la International Rescue Committee linakadiria kuwa migogoro ambayo imeenea kote nchini humo tangu jeshi lichukue mamlaka ilisababisha watu 220,000 kuhama makazi yao mwaka 2021. Kulingana na shirika hilo, zaidi ya watu milioni 14 (zaidi ya 25% ya wakazi wa nchi hiyo) wanahitaji aina fulani ya misaada ya kibinadamu.

Zaidi ya watu 10,000 wanaaminika kuuawa katika mzozo huo tangu Februari mwaka jana.

4. Syria

Mwanzoni, maandamano ya amani dhidi ya Rais Bashar al-Assad wa Syria mwaka 2011 yaliongezeka na kuwa vita vya wenyewe kwa wenyewe vilivyodumu kwa zaidi ya muongo mmoja.

Mzozo huo ulisababisha vifo vya zaidi ya 380,000, miji iliyoharibiwa na kuhusisha nchi zingine.

Zaidi ya watu 200,000 hawajulikani walipo na inakisiwa kuwa wamefariki dunia pia.

Mnamo Machi 2011, maandamano ya kuunga mkono demokrasia yalizuka katika mji wa kusini wa Daraa, yakiongozwa na Arab Spring.

Huku serikali ya Syria ikitumia nguvu kuu kuwaangamiza wapinzani, maandamano yalizuka kote nchini kumtaka rais huyo ajiuzulu.

Ghasia ziliongezeka haraka na nchi ikatumbukia katika vita vya wenyewe kwa wenyewe.

Mamia ya makundi ya waasi yaliibuka na haukupita muda mzozo ukawa zaidi ya vita kati ya Wasyria kwa au dhidi ya al-Assad.

Mataifa ya kigeni kama vile Urusi, Marekani, Uingereza na Ufaransa yalianza kuegemea upande fulani, kutuma fedha, silaha na wapiganaji, na kadiri machafuko yalivyozidi, mashirika ya jihadi yenye itikadi kali yenye ajenda zao kama vile kundi la IS na al Qaeda pia yalihusika.

Mzozo huo ni moja ya umwagaji damu zaidi katika sayari katika miaka ya hivi karibuni.

Zaidi ya watu milioni 2 walipata jeraha la aina fulani.

Zaidi ya nusu ya wakazi wa nchi hiyo kabla ya vita (ambao walikuwa milioni 22) walilazimika kuondoka makwao.

Wengi bado wako ndani ya nchi, lakini Lebanon, Jordan na Uturuki zilipokea wakimbizi wengi.

Vita hivyo vimepungua kwa kasi, kwani Assad aliweza kutawala sehemu kubwa ya nchi.

Lakini bado kuna upinzani katika maeneo mengi ya Syria, na waangalizi wa kimataifa wanaamini kwamba mzozo huo hauko karibu kumalizika, na unatarajiwa kusababisha vifo zaidi na matatizo ya kibinadamu katika miaka ijayo.

5. Wanamgambo wa Kiislamu barani Afrika

Baada ya kundi la Islamic State kupinduliwa katika Mashariki ya Kati mwaka 2017, makundi ya wapiganaji wa Kiislamu yalizidi kugeukia Afrika, ambako serikali dhaifu haziwezi daima kupambana na ushawishi wao.

Makundi ya wanajihadi yanajaribu kutawala maeneo tofauti ya nchi kadhaa, kama vile Mali, Niger, Burkina Faso, Somalia, Congo na Msumbiji.

Nchini Msumbiji, wanamgambo katika eneo la Cabo Delgado wanaaminika kuwa na uhusiano na kundi la IS.

Cabo Delgado ina akiba tajiri ya gesi asilia nje ya nchi ambayo inachunguzwa kwa ushirikiano na makampuni ya kimataifa ya nishati.

Lakini viwango vya juu vya umaskini na mizozo ya kupata ardhi na kazi ina maana kwamba wengi wanaamua kujiunga na wanamgambo wa Kiislamu.

Mashambulizi ya makundi ya wapiganaji yameongezeka kwa kiasi kikubwa katika mwaka uliopita.

Mashirika ya kutetea haki za binadamu yanasema kumekuwa na uharibifu mkubwa kaskazini mwa Msumbiji unaofanywa na wanamgambo, huku kukiwa na ripoti za mauaji, kukata vichwa na utekaji nyara.

Katika tukio moja, watu 50 walikatwa vichwa kwenye uwanja wa soka mwishoni mwa juma.

Ikikabiliwa na ongezeko la uasi, serikali ya Msumbiji imewaalika washauri wa kijeshi wa Marekani kwa wanajeshi wake kutoa mafunzo kwa vikosi vya ndani.

Mwaka jana, serikali ya Msumbiji ilikubali kupokea wanajeshi kutoka Rwanda na Jumuiya ya Maendeleo ya Kusini mwa Afrika, jumuiya ya kikanda.

Vikosi hivi vilibadilisha mafanikio ya waasi, ingawa wanamgambo wanaonekana kujipanga tena.

Kuna hofu kwamba mzozo huu unaweza kuendelea, na kusababisha vifo vingi na matatizo ya kibinadamu.

6. Afghanistan

Afghanistan wakati mmoja ilikuwa moja ya yenye vita vilivyotangazwa zaidi duniani, kufuatia mashambulizi ya Septemba 11, 2001 dhidi ya Marekani.

Serikali ya Marekani iliivamia nchi hiyo ikidai kuwa kundi la Taliban ndilo lililohusika na mashambulizi hayo.

Baada ya miongo miwili ya mapigano makali na maelfu ya vifo, kundi la Taliban lilirejea madarakani mwezi Agosti 2021.

Kiwango cha ghasia kimepungua kwa kiasi kikubwa nchini humo, lakini mashirika yasiyo ya kiserikali sasa yanaonya kwamba Afghanistan itakabiliwa na mojawapo ya majanga makubwa zaidi ya kibinadamu iliyokumbana nayo, ambayo imewahi kuonekana kutokana na vikwazo na kutengwa vilivyowekwa na sehemu kubwa ya dunia.