Je, ni nini kilichotokea 1967 wakati israel ilipokabiliana kijeshi na mataifa matatu ya kiarabu katika vita vya siku sita?

Mapigano kati ya Israel na makundi ya wapiganaji ya Wapalestina huko Gaza yamezua mengi kuhusu hali ya Wapalestina katika eneo la Jerusaem mashariki baada ya mzozo mpya kufunua wazi tofauti kubwa kati ya Wayahudi na Wapalestina .

Mzozo huo sio mgeni na umekuwa ukijirudia mara kwa mara katika miaka kadhaa iliyopita . Kumekuwa na maswali ya mbona nchi nyingi za kiarabu hazijakuwa na ukakamavua wa kuweza kuingilia kati ili kuwatetea wapalestina.

Katika nchi za kiislamu ni Uturuki ambayo imekuwa mstari wa mbele kulaani vitendo vya Israel na jinsi inavyoshughulikia mzozo wa sasa .Umoja wa Mataifa umeonya kwamba kuna tishio la kuzuka vita kamili katika eneo la Gaza endapo utulivu hautarejeshwa . Ili kufahamu kwanini nchi jirani za kiislamu zimesalia kimya kuhusu mzozo huo lazima uelewe historia ya kilichofanyika kati ya juni tarehe 5 na 10 mwaka wa 1967 .

Vita vya Siku 6

Vita vya Siku Sita, pia vinajulikana kama Vita vya Juni, 1967 kati ya nchi za Kiarabu na Israeli, au Vita ya Tatu vya Waarabu na Israeli, vilipiganwa kati ya 5 na 10 Juni 1967 kati ya Israeli na Jordan, Syria, na Misri. Uhusiano kati ya Israeli na majirani zake haukuwekwa sawa baada ya Vita vya Kiarabu na Israeli vya 1948.

Israeli ilijengwa na muundo wake kuelekezwa na vita . Kila mzozo wa mapigano , makubwa na madogo, uliacha alama yake.

Lakini ni vita vifupi zaidi, vya Siku Sita vya Juni 1967, ambavyo vinaonekana kusikika zaidi kuliko vingine vyote. Kwa nini?

Kuchukua udhibiti wa West Bank na Gaza

Kwa Waisraeli wengi, huu ulikuwa wakati wa furaha. Uwezo wao wa kijeshi na serikali yao changa ulikuwa umeonyeshwa vyema.

Yerusalemu yote, na maeneo yote matakatifu zaidi ya Uyahudi, yalikuwa chini ya udhibiti wa Wayahudi kwa mara ya kwanza katika miaka 2,000. Miaka 22 tu baada ya mauaji ya halaiki, mustakabali wa watu wa Kiyahudi sasa ulionekana kuwa salama, katika nchi ya mababu zao

Kwa Wapalestina, ilikuwa hadithi tofauti. Zaidi ya Waarabu Wapalestina milioni moja walikuwa chini ya utawala wa jeshi la Israeli na mamia ya maelfu walikimbia au walifukuzwa kutoka nyumbani kwao, wengine wao kwa mara ya pili. Kwao, huu ulikuwa mwendelezo mbaya kwa "Nakba" (Janga) la miaka 19 mapema, wakati Israeli ilipopata uhuru wake na zaidi ya Wapalestina 700,000 wakawa wakimbizi katika mapigano yaliyowazingira .

Makazi ya walowezi ya kiyahudi

Kwa idadi ndogo ya Waisraeli, hii ilikuwa fursa ya kutokosa. Mnamo mwaka wa 1968, kundi la walowezi wa Kiyahudi, wakijifanya kama watalii, waliingia kwenye hoteli moja huko Hebron, katika Ukingo wa Magharibi. Walikataa kuondoka hadi serikali ilipokubali kuwapa makazi - kwa muda mfupi - katika eneo lililo karibu.

Ilikuwa mwanzo wa mchakato ambao ulisababisha, baada ya muda, ukoloni wa sehemu kubwa za Ukingo wa Magharibi na Ukanda wa Gaza. Kufikia 2015, walowezi 386,000 walichukua makazi 131 ya Ukingo wa Magharibi. Hadi Israeli ilipoondoka kutoka Ukanda wa Gaza mnamo 2005, walowezi 8,000 waliishi huko pia.

Machoni mwa jamii ya kimataifa, makazi ya Wayahudi ni haramu. Kifungu cha 49 cha Mkataba wa Nne wa Geneva kinakataza mamlaka inayotawala eneo kwa lazima kuhamisha raia wake katika eneo linalokaliwa. Israeli inapinga matumizi yake na kila serikali tangu 1967 imeruhusu idadi ya walowezi kuongezeka. Wakaaji wanawakilishwa vyema na vyama vya siasa vya kitaifa ambavyo vinaona Ukingo wa Magharibi kama sehemu ya haki yao ya kuzaliwa ya Kiyahudi.

Suala la makazi kwa muda mrefu limekuwa tatizo katika kufikia amani kati ya Israeli na Wapalestina. Wengine wanasema kuwa mpango wa makazi sasa ni kmubwa sana na imekita mizizi kwamba inapeana suluhisho la serikali mbili- kutowezekana

Hatima ya Jerusalem

Picha ya wanajesi wa Israeli wakitazama Ukuta wa Magharibi mnamo Juni 1967 ilikuja kuashiria wakati wa ukombozi wa kitaifa. Tangu wakati huo, Israeli imekuwa ikichukulia Yerusalemu yote kama mji mkuu unaowaunganisha .

Lakini miaka 50 baada ya Vita vya Siku Sita, jiji linabaki limegawanyika sana. Karibu hakuna vitongoji vyenye mchanganyiko wa wayahudi na warabu. Maendeleo katika maeneo ya Kiarabu ya Jerusalem Mashariki yamesimamishwa sana. Usawa wa idadi ya watu umebadilishwa sana na kuwasili kwa zaidi ya wakaazi wa Kiyahudi 200,000.

Wapalestina, kama Waisraeli, wanaona Yerusalemu kama mji mkuu wao, lakini wakaazi wa mji huo wa Kiarabu 300,000 wametenganishwa kutoka Ukingo wa Magharibi na ujenzi wa vizuizi vya Israeli msururu wa vitongoji vikubwa vya Wayahudi vilivyojengwa kwenye ardhi iliyotekwa mnamo 1967.

Amani na Egypt/Jordan

Baraza la mawaziri la Israeli lilifanya majadiliano marefu, baada ya vita juu ya nini cha kufanya na wilaya ambazo sasa ziko chini ya udhibiti wake. Hakuna ofa rasmi ya amani iliyowahi kutolewa na, katika mkutano wa kilele huko Khartoum mnamo Septemba 1967, viongozi wa Kiarabu waliodhalilishwa walitangaza kuwa hakutakuwa na "amani, kutambuliwa na hakuna mazungumzo na Israeli."

Lakini miaka 10 baadaye, baada ya vita vingine vya Kiarabu na Israeli, Rais wa Misri Anwar Sadat alikua kiongozi wa kwanza wa Kiarabu kutembelea Israeli, akianzisha mchakato wa amani uliosababisha makubaliano ya amani mnamo 1979. Israeli ilijiondoa kutoka Peninsula ya Sinai, ambayo askari wake walikuwa wameiteka katika Vita vya Siku Sita.

Kiongozi wa Misri alilipa gharama kubwa kwa uamuzi huo. Viongozi wenzake wa Kiarabu, walishtuka kwamba alikuwa amechagua uhusiano wa nchi mbili juu ya mshikamano wa Waarabu, wakamtenga. Na, mnamo 6 Oktoba 1981, Sadat aliuawa na wanachama wa Jihad nchini Misri .

Kuanza kwa mchakato wa amani wa Israeli na Palestina, mwanzoni mwa miaka ya 1990, kulifanya iwe rahisi kwa Jordan kufuata mfano wa Misri. Jordan tayari ilikuwa imekataa madai yake kwa Ukingo wa Magharibi na Mashariki mwa Jerusalem, kwa hivyo mkataba uliosainiwa mnamo 1994 haukuwa na athari ya eneo, ila marekebisho madogo.

Mchakato wa Amani

Hili linabaki suala kubwa ambalo halijasuluhishwa tangu 1967. Waisraeli na Wapalestina wamekutana mara nyingi lakini hawajawahi kuafikia makubaliano ya mwisho.

Makaazi ya Israeli yamekula polepole katika eneo husika. Vitendo vya vurugu za Wapalestina, pamoja na mabomu ya kujitoa muhanga yaliyolenga mikahawa na mabasi, vimewahakikishia Waisraeli wengi kuwa hawana mshirika.

Kufanya mambo kuwa mabaya zaidi, pande zote mbili zimepata mgawanyiko mkubwa wa kisiasa.

Mnamo 1995, waziri mkuu wa Israeli, Yitzhak Rabin, alipata hatma sawa na Anwar Sadat: alipigwa risasi na mtu mwenye itikadi kali za kidini, miaka miwili baada ya kumuamkua Rais wa Palestina Yasser Arafat kwenye Ikulu ya Marekani

Milima ya Golan

Hatua ya Israeli kuliteka eneo tambarare la basalt linalojulikana kama Milima ya Golan liliwakilisha udhalilishaji wa mwisho wa Waarabu wa Vita vya Siku Sita. Syria, ikiamini kuwa Misri ilikuwa katika harakati za kuwashinda Israeli kusini, ilianzisha shambulio lake.

Lilikuwa kosa la gharama kubwa. Israeli ilishambuliwa. Karibu Wasyria 100,000 walikimbia au walifukuzwa. Mnamo 1981, Israeli ilipitisha sheria ambayo iliunganisha eneo hilo na himya yake lakini haijatambuliwa kimataifa.

Walowezi wa Kiyahudi polepole wamefanya nyumba zao na maisha yao kwenye Golan. Kufikia 2014, kulikuwa na karibu walowezi 20,000.