'Walimpiga risasi jirani yangu kichwani' - jiji la kando ya ziwa lililoathiriwa na vita

Unyongaji na ubakaji ni miongoni mwa ukatili uliofanywa na kundi la waasi la M23 na wanajeshi wa Rwanda wakati wa uvamizi wao wa wiki moja katika mji wa Uvira ulioko mashariki mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Congo, uchunguzi wa kundi kuu la kutetea haki za binadamu umegundua.

Shirika la Human Rights Watch (HRW) linasema wachunguzi wake walipata ushahidi wa kunyongwa kwa raia 53 - wanaume 46, mwanamke mmoja na watoto sita - wakati wa uvamizi wa nyumba kwa nyumba katika vitongoji vya jiji hilo baada ya waasi, wanaoaminika kuungwa mkono na Rwanda, kuuteka mwezi Disemba.

Rwanda imekanusha mara kwa mara kwamba inaunga mkono M23 au kwamba wanajeshi wake wametumwa mashariki mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Congo yenye utajiri wa rasilimali.

Lakini HRW inasema wengi wa waliohojiwa wanadaiwa kushuhudia ukatili uliofanywa na wanajeshi wa Rwanda waliovalia sare pamoja na wapiganaji wa M23.

"Wao [wapiganaji wa M23] walimpiga risasi jirani yangu kwanza kichwani," alisema mmoja wa wakazi 130 waliohojiwa na HRW.

Mwingine alisema aliona watu wanne wa familia yake wakiuawa.

"Sikupigwa hivyo nilikimbia tu ziwani. Nilimwona kaka yangu, mke wake, na watoto wake wawili wakianguka," alinukuliwa akisema.

M23 na serikali ya Rwanda bado hawajajibu ombi la BBC la kutoa maoni yao.

Onyo: Makala haya yana maelezo ya unyanyasaji wa kijinsia

Kundi la M23 liliteka mji wa Uvira - ambao upo katika mwambao wa Ziwa Tanganyika - siku chache baada ya Rais wa Marekani Donald Trump kufanya makubaliano ya amani kati ya Rais wa DR Congo Felix Tshisekedi na mwenzake wa Rwanda Paul Kagame katika jitihada za kumaliza mzozo mbaya katika eneo hilo lenye utajiri wa rasilimali.

Mataifa yenye nguvu ya Marekani na Ulaya yanaishutumu Rwanda - ambayo inapakana na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Congo - kwa kuunga mkono mashambulizi ya waasi.

Wataalamu wa Umoja wa Mataifa wameishutumu Rwanda kwa kuwa na "udhibiti wa ukweli" wa operesheni za M23. Walisema wanajeshi wa M23 walipewa mafunzo chini ya usimamizi wa Rwanda na kuungwa mkono na silaha za hali ya juu za Rwanda.

M23 walijiondoa kutoka Uvira - lango la kuelekea Burundi, mshirika mkuu wa kijeshi wa DR Congo - mwezi Januari kufuatia shinikizo kubwa la kidiplomasia.

Ripoti ya HRW ni utafiti wa kwanza wa kina wa kile kilichotokea katika jiji hilo wakati lilikuwa chini ya udhibiti wa M23.

Makumi ya maelfu ya watu walikimbia makazi yao wakati kundi hilo lilipochukua udhibiti wake.

HRW inasema ilirekodi kesi nane za ubakaji zinazodaiwa kufanywa na waasi na wanajeshi wa Rwanda wakati wa uvamizi huo.

"Walinivua nguo kabisa, wakafunga mikono yangu nyuma ya mgongo wangu na nguo zangu, na kunibaka," mwanamke mmoja alinukuliwa akisema kwenye ripoti hiyo.

Aliongeza kuwa mumewe alipojaribu kuingilia kati, aliuawa kwa kupigwa risasi.

HRW inasema iliandika mwezi Aprili kwa serikali ya Rwanda na viongozi wa M23 kwa ajili ya kujibu madai hayo katika ripoti yake, lakini, inaongeza, hakuna aliyejibu.

Manusura wa ubakaji alinukuliwa katika ripoti hiyo akisema wanaume waliovalia sare aliowataja kuwa wanatoka katika jeshi la Rwanda walimwambia: "Usipofanya ninachokuambia, nitakuua."

Mwanamke mwingine alisema: "Mwanaume wa Rwanda alisema waniue, lakini Wakongo wakasema: 'Hapana, kumbaka'."

HRW inasema inaamini ukatili huo - ambao unadaiwa kujumuisha utekaji nyara, kulazimisha watu kutoweka na kuajiri watu kwa lazima - ni uhalifu wa kivita.

Wachunguzi wake pia walitembelea kile kinachosemekana kuwa makaburi matatu ya halaiki huko Uvira, likiwemo moja katika eneo lililokuwa likidhibitiwa na walinda amani wa Umoja wa Mataifa.

Ripoti hiyo inasema kuwa watoto pia walilengwa na kupigwa risasi na waasi baada ya kushutumiwa kuwa wapiganaji wanaounga mkono serikali.

Mvulana mmoja mwenye umri wa miaka 12 alinusurika licha ya kupigwa risasi na wapiganaji wa M23 ambao kisha "wakamchoma moto mguuni ili kuangalia kama amekufa", HRW inasema.

Ripoti ya HRW ndiyo ya hivi punde zaidi kuelezea ukubwa wa ghasia dhidi ya raia mashariki mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Congo.

Ripoti tofauti ya Mfuko wa Watoto wa Umoja wa Mataifa iligundua zaidi ya kesi 35,000 za unyanyasaji wa kijinsia dhidi ya watoto katika miezi tisa ya kwanza ya 2025, huku nyingi zikiwa katika majimbo ya Kivu Kaskazini na Kusini ambako M23 inamiliki maeneo mengi.

Ghasia zinazoendelea mashariki mwa Kongo DR zimesababisha karibu watu milioni mbili katika Kivu Kusini pekee kuyakimbia makazi yao ili kutafuta usalama.