Jinsi pembe za ndovu zilizokamatwa miongo kadhaa iliyopita na serikali ya Burundi zinavyouzwa kwa magendo

Pembe za ndovu zilizonyakuliwa kutoka kwa tembo waliouawa zaidi ya miaka 30 iliyopita zimejitokeza katika uvamizi wa hivi karibuni, wasema wanasayansi.

Pembe hizo wakati mmoja zilikuwa sehemu ya akiba iliyokamatwa kutoka kwa wawindaji haramu na kushikiliwa kwenye makontena yaliyofungwa na serikali ya Burundi.

Katika utafiti huu, watafiti walitumia mbinu za DNA na kaboni ili kuonesha kwamba baadhi ya nyenzo hizo zilizohifadhiwa sasa ziko mikononi mwa wasafirishaji haramu.

Serikali ya Burundi haijajibu ombi la BBC la kupata kauli yake.

Waandishi wanasema vinavyokamatwa vinapaswa kuharibiwa na sio kuhifadhiwa.

Kati ya mwaka 2007 na 2016 tembo 100,000 hivi waliuawa kwa sababu ya meno yao katika sehemu tofauti za Afrika. Utafiti huo ulichunguza sampuli kutoka kwa visa vinne vikuu vya kunaswa vilivyofanywa na maafisa wa kutekeleza sheria kati ya 2017 na 2019.

Kwa kutumia mbinu za kupima uwepo wa isotopu iitwayo kaboni-14, watafiti waligundua kuwa pembe nyingi za ndovu zilizokamatwa zilitokana na tembo waliouawa ndani ya miaka mitatu iliyopita.

Hata hivyo, pembe za ndovu zilizokamatwa zilitoka kwa tembo waliouawa zaidi ya miaka 30 iliyopita.

Alama kwenye pembe hizi zilionesha kuwa zilitoka kwenye hifadhi inayodaiwa kuwa inalindwa vyema na serikali ya Burundi.

Biashara ya pembe za ndovu imepigwa marufuku tangu mwaka 1987 nchini Burundi, mojawapo ya nchi maskini zaidi duniani.

Mwaka 2004 wanasayansi kutoka kwa wataalamu wa biashara ya wanyamapori, Traffic International, walichunguza maduka ambayo yalijumuisha karibu tani 84, zinazojumuisha pembe 15,000.

Mihuri ya forodha ilibandikwa kwenye vyombo saba vilivyokuwa na pembe za ndovu.

Hata hivyo tangu mwaka 2015, idadi ya watu walionaswa katika sehemu mbalimbali za dunia imekuwa na alama zinazoonesha Burundi ndio chimbuko lake.

BBC imeenda kwa Wizara ya Mazingira ya Burundi ili kupata maoni yake lakini haijapata majibu yoyote kwa maswali yetu kuhusiana na hifadhi hiyo.

Kulingana na wanasayansi, serikali hadi hivi karibuni imedai kuwa hifadhi yao ni salama. "Kontena hizo zinahitaji kufunguliwa tena na hazina iliyohifadhiwa hapo inahitaji kufanyiwa majaribio upya," alisema Prof Samuel Wasser kutoka Chuo Kikuu cha Washington, mtaalamu wa biolojia ya uhifadhi na mwandishi wa utafiti huu mpya.

"Kwa sababu serikali pia inasema uzito wa makontena haya haujabadilika, ina maana kwamba wanasafirisha pembe za ndovu na kupata pembe mpya na kuchukua nafasi ya zamani?" "Sawa, ikiwa hilo linatokea, hiyo ni mbaya sana," aliambia BBC News.

Utafiti mpya unasisitiza ukweli kwamba nchi nyingi za Kiafrika zinaendelea kuwa na akiba ya pembe za ndovu ambazo zimepona kutokana na kukamatwa tangu biashara ya pembe za ndovu kuwa haramu.

Baadhi ya wataalamu wanahoji kwa nini wanachagua kufanya hivyo badala ya kuharibu hifadhi, ikizingatiwa kwamba mikataba ya kimataifa inakataza uuzaji wa pembe za ndovu zilizopatikana kutokana na ujangili.

Hifadhi pia ziko hatarini kwa wizi kama ilivyotokea Msumbiji mwaka wa 2016.

Watafiti pia wameona ushahidi wa pembe za ndovu zilizokamatwa zikirudi kwenye soko haramu kwa njia za kutia shaka.

Hata hivyo makundi mengine yanasema kuwa zinaweza kuwekwa kihalali kwa madhumuni ya utafiti, elimu au utambulisho.

Mpango wa Ulinzi wa Tembo (EPI) kwa sasa unasaidia nchi 15 za Afrika kupata hifadhi zao za pembe za ndovu lakini pia unasaidia wengine kuharibu hifadhi zao.

"Pembe za ndovu hazina thamani yoyote ya kibiashara na hilo haliwezekani kubadilika," alisema John Scanlon, kutoka EPI. "Ni juu ya kila nchi kuamua juu ya chaguo bora zaidi kwa ajili yake, na kila nchi itaongozwa na masuala yake ya ndani." "Iwapo itahifadhiwa, inatakiwa ifanywe kwa usalama na kuripotiwa.

Ikiharibiwa, inatakiwa kuhesabiwa, na sampuli za kitaalamu zichukuliwe ili kubaini chanzo cha meno ya tembo." Utafiti huo umechapishwa katika Kesi za Chuo cha Kitaifa cha Sayansi.