Iran inaweza kuiadhibu Israel kwa njia gani baada ya mauaji ya jenerali?

Iran imeapa kujibu mashambulizi ya anga ya Jumatatu dhidi ya ubalozi wake mdogo mjini Damascus - lakini Iran ina uwezo gani wa kuiadhibu Israel na inaweza kuchukua hatua gani ya kulipiza kisasi?

Watu 13 waliuawa akiwemo Brigedia Jenerali Mohammad Reza Zahedi, mtu muhimu katika kikosi cha Quds, tawi la kigeni la Walinzi wa Iran. Israel haijasema iwapo ilihusika na shambulio hilo.

Waziri Mkuu wa Israel Benjamin Netanyahu "amepoteza kabisa ufahamu wake wa kiakili", Waziri wa Mambo ya Nje Hossein Amir-Abdollahian alinukuliwa akisema kwenye tovuti ya wizara yake.

Tawi la kijeshi la Hamas, the Qassam brigades, limesema Brigedia Jenerali Zahedi alikuwa na "jukumu kubwa" katika mashambulizi ya Oktoba 7 ya Hamas kusini mwa Israel, ambayo yalizua vita vya sasa huko Gaza ambavyo vinatishia kuenea. Iran imekanusha kuhusika na shambulizi lenyewe lakini inaunga mkono Hamas kwa ufadhili, silaha na mafunzo.

Hata hivyo uamuzi wa Iran kulipiza kisasi shambulizi hilo la Damascus unaweza kuwa na athari ndogo kulingana na na wataalam waliozungumza na BBC.

"Iran haina uwezo wa kukabiliana vikali na Israel kutokana na uwezo wake wa kijeshi na hali ya kiuchumi na kisiasa," alisema Ali Sadrzadeh mwandishi na mchambuzi wa masuala ya Mashariki ya Kati. "Lakini itabidi kuja na jibu la kulinda sifa yake nyumbani na miongoni mwa washirika wake wa kikanda."

Bw Gerges pia alisema Iran huenda isilipize kisasi moja kwa moja dhidi ya Israel, "ingawa Israel iliidhalilisha Iran na kumwaga damu ".

Badala yake Iran ilikuwa na uwezekano wa kutumia "uvumilivu wa kimkakati" kwa sababu itaweka kipaumbele lengo muhimu zaidi: kutengeneza bomu la nyuklia.

"Iran inajiimarisha, inarutubisha uranium, inapiga hatua. Na tuzo kubwa kwa Iran sio kurusha makombora 50 ya masafa marefu na kuua Waisraeli 100, bali ni kutengeza mifumo ya kujilinda kimkakati, sio tu dhidi ya Waisrael, lakini hata dhidi ya Wamarekani."

Vipi kuhusu Hezbollah?

Tangu vita vya Israel huko Gaza, mashambulizi ya makombora na ndege zisizo na rubani kutoka kwa wanamgambo wanaoungwa mkono na Iran nchini Syria, Iraq, Lebanon na Yemen dhidi ya Israel maslahi ya Israel yameongezeka lakini wanaonekana kuwekea mipaka hatua zao za kuichokoza Israel kuingia vita kamili.

"Hata shambulio dhidi ya ubalozi wa Israel na vikosi vya Iran linaonekana kuwa gumu kufikiria," alisema Bw Sadrzadeh, ingawa alitabiri kwamba mashambulizi ya sasa ya wanamgambo wa Houthi wanaoungwa mkono na Iran dhidi ya meli katika Bahari Nyekundu na Ghuba ya Aden ni "mashambulio makubwa." uwezekano wa kuendelea, haswa dhidi ya meli ambazo kwa njia fulani zina uhusiano na Israeli au Marekani."

Hezbollah ni moja ya vikosi vya kijeshi visivyo vya serikali vilivyo na silaha nyingi zaidi ulimwenguni - makadirio huru yanaonyesha kuwa kundi hilo lina wapiganaji kati ya 20,000 na 50,000, na wengi wamefunzwa vyema kupitia ushiriki wao katika vita vya wenyewe kwa wenyewe vya Syria.

Kundi hilo la Lebanon linaloungwa mkono na Iran lina hifadhi ya takriban roketi na makombora 130,000, kulingana na Kituo cha Utafiti wa Kimataifa.

Hata hivyo wataalamu hao ambao BBC ilizungumza nao walisema haiwezekani kundi hilo lingeanzisha ongezeko kubwa dhidi ya Israel.

"Hezbollah haitaki kabisa kuingia katika mtego wa Israeli kwa sababu wanatambua Benjamin Netanyahu na baraza lake la mawaziri la vita wanajaribu sana kupanua vita," alisema Bw Gerges.

"Mustakabali wa kisiasa wa Benjamin Netanyahu unategemea kuendelea kwa vita huko Gaza na kuenea kwake hadi katika mipaka ya kaskazini na Hezbollah na hata na Iran yenyewe."

Majibu ya 'ishara'?

Bw Sadrzadeh anaamini kuwa Iran huenda ikaonyesha majibu ya "ishara" badala ya kuhatarisha vita vya moja kwa moja na Israel.

"Iran ni mtaalam katika kutekeleza mashambulizi ya kiishara kama lile la kukabiliana na mauaji ya kamanda wake muhimu zaidi wa kijeshi Qasem Soleimani," Sadrzadeh alisema, akizungumzia shambulio la kombora la masafa marefu lililofanywa na Iran dhidi ya kambi ya Iraq ambako wanajeshi wa Marekani walikuwa wamekaa - wiki moja baada ya Marekani kumuua jenerali wa Iran mjini Baghdad.

Licha ya ahadi ya Iran ya "kulipiza kisasi vikali", hakuna wanajeshi wa Marekani waliokuwa kwenye kambi hiyo waliuawa, na kulikuwa na ripoti kwamba jeshi la Marekani lilikuwa limeonywa mapema kuhusu makombora yaliyokuwa yanakuja.

Kwa hivyo ni njia gani zingine zilizo wazi kwa Wairani?

"Hatuwezi kukataa kwamba pengine Iran inaweza kutumia mtandao kama mwelekeo mwingine kulipiza kisasi kwa Israel, ama kufanya mashambulizi ya mtandao kwenye teknolojia ya habari, na kulemaza, kuiba, na kuvujisha habari, au kujaribu kuvuruga teknolojia ya uendeshaji," Tal Pavel wa Taasisi ya Israel ya Mafunzo ya Sera ya Mtandao aliiambia BBC.

"Tunajua kuwa katika kipindi cha muongo mmoja na nusu uliopita, kuna vita vya siri vya mtandao vinavyoendelea kati ya Iran na Israel. Kwa hiyo katika kesi hii, inaweza kuwa hatua nyingine," alisema.

Itakuwa juu ya Kiongozi Mkuu wa Iran Ayatollah Ali Khamenei kuamua ni hatua gani Tehran itachukua.

Imetafsiriwa na Jason Nyakundi na kuhaririwa na Abdalla Seif Dzungu