Jinsi akili bandia inavyokadiria na kutoa dawa kwa wagonjwa

Dk Talia Cohen Solal ameketi chini kwenye darubini ili kutazama kwa makini seli za ubongo wa binadamu zinazokuzwa kwenye sahani maalum ya kuchunguza vijidudu.

"Ubongo unahitaji makini, mgumu na mzuri," anasema.

Mwanasayansi wa neva, Dk Cohen Solal ndiye mwanzilishi mwenza na mtendaji mkuu wa kampuni ya teknolojia ya afya ya Israeli Genetika+.

Ilianzishwa mwaka wa 2018, kampuni hiyo inasema teknolojia yake inaweza kulinganisha vyema dawa za mfadhaiko na wagonjwa, ili kuepusha athari zisizohitajika, na kuhakikisha kuwa dawa iliyowekwa inafanya kazi vizuri iwezekanavyo.

"Tunaweza kuainisha dawa zinazofaa kwa kila mgonjwa mara ya kwanza," anaongeza Dk Cohen Solal.

Genetika+ hufanya hivi kwa kuchanganya teknolojia ya hivi punde zaidi katika seli shina - ukuaji wa seli mahususi za binadamu - na programu ya akili ya bandia (AI).

Kutokana na sampuli ya damu ya mgonjwa mafundi wake wanaweza kuzalisha seli za ubongo. Hizi huwekwa wazi kwa dawamfadhaiko kadhaa, na kurekodiwa kwa mabadiliko ya seli inayoitwa "biomarkers".

Habari hii, ikichukuliwa pamoja na historia ya matibabu ya mgonjwa na data ya kijeni, kisha huchakatwa na mfumo wa AI ili kubaini dawa bora ambayo daktari anaweza kuagiza na kipimo. Ingawa teknolojia hiyo kwa sasa bado iko katika hatua ya maendeleo, Genetika+ yenye makao yake Tel Aviv inakusudia kuzindua kibiashara mwaka ujao.

Mfano wa jinsi AI inavyozidi kutumika katika sekta ya dawa, kampuni imepata ufadhili kutoka kwa Baraza la Utafiti la Umoja wa Ulaya na Baraza la Ubunifu la Ulaya.

Genetika+ pia inafanya kazi na makampuni ya dawa kuunda dawa mpya za usahihi.

Kampuni inatarajia kazi yake itakuwa katika mahitaji makubwa katika siku zijazo. Kuna zaidi ya watu milioni 280 duniani kote ambao wanakabiliwa na unyogovu, kulingana na Shirika la Afya Duniani.

Na ingawa kuchukua dawamfadhaiko hakika haitakuwa tiba sahihi kwa wote, imekadiriwa kwa muda mrefu kwamba karibu theluthi mbili ya maagizo ya awali ya mfadhaiko au wasiwasi huenda yasifanye kazi ipasavyo.

"Tuko katika wakati mwafaka kuweza kuchanganya teknolojia ya kisasa ya kompyuta na maendeleo ya teknolojia ya kibaolojia," anasema Dk Cohen Solal.

Dk Heba Sailem anasema kwamba uwezekano wa AI kubadilisha tasnia ya dawa ya kimataifa, ambayo iliingiza mapato ya $1.4 trilioni (£1.1tn) mnamo 2021, ni mkubwa.

Mhadhiri mkuu wa AI ya matibabu na sayansi ya data katika Chuo cha King's London, anasema kwamba AI hadi sasa imesaidia kwa kila kitu "kuanzia kutambua jeni linaloweza kulenga kutibu ugonjwa fulani, na kugundua dawa mpya, kuboresha matibabu ya wagonjwa kwa kutabiri mkakati bora wa matibabu, kugundua alama za viumbe kwa matibabu ya kibinafsi ya mgonjwa, au hata kuzuia ugonjwa huo kupitia utambuzi wa mapema wa dalili za kutokea kwake".

Bado mtaalam mwenzake wa AI Calum Chace anasema kwamba kuchukua AI katika sekta ya dawa bado ni "mchakato wa polepole".

"Kampuni za dawa ni kubwa, na mabadiliko yoyote makubwa katika jinsi ya kufanya utafiti na maendeleo yataathiri watu wengi katika tarafa tofauti," anasema Bw Chace, ambaye ni mwandishi wa vitabu kadhaa kuhusu AI.

"Kuwafanya watu hawa wote wakubaliane na njia mpya ya kufanya mambo ni ngumu, kwa sababu walio waandamizi walifika hapo walipo kwa kufanya mambo kwa njia ya zamani.

"Wanafahamu hilo, na wanaliamini. Na wanaweza kuhofia kuwa na thamani ndogo kwa kampuni kama kile wanachojua kufanya ghafla kitapungua thamani."

Hata hivyo, Dk Sailem anasisitiza kuwa sekta ya dawa haipaswi kujaribiwa kusonga mbele na AI, na inapaswa kutumia hatua kali kabla ya kutegemea utabiri wake.

"Mtindo wa AI unaweza kujifunza jibu sahihi kwa sababu zisizo sahihi, na ni jukumu la watafiti na watengenezaji kuhakikisha kuwa hatua mbalimbali zinatumika ili kuepusha upendeleo, haswa wakati wa mafunzo juu ya data ya wagonjwa," anasema.

Kampuni ya dawa ya Insilico yenye makao yake Hong Kong inatumia AI ili kuharakisha ugunduzi wa dawa.

"Jukwaa letu la AI lina uwezo wa kutambua dawa zilizopo ambazo zinaweza kutumika tena, kubuni dawa mpya kwa malengo ya magonjwa yanayojulikana, au kutafuta shabaha mpya kabisa na kubuni molekuli mpya," anasema mwanzilishi mwenza na mtendaji mkuu Alex Zhavoronkov.

Dawa yake iliyotengenezwa zaidi, matibabu ya hali ya mapafu inayoitwa idiopathic pulmonary fibrosis, sasa inajaribiwa kimatibabu.

Bw Zhavoronkov anasema kwa kawaida huchukua miaka minne kwa dawa mpya kufikia hatua hiyo, lakini shukrani kwa AI, kampuni ya Insilico Medicine iliifanikisha "ndani ya miezi 18, kwa sehemu ndogo ya gharama".

Anaongeza kuwa kampuni hiyo ina dawa nyingine 31 katika hatua mbalimbali za maendeleo.

Huko Israeli, Dk Cohen Solal anasema AI inaweza kusaidia "kutatua fumbo" la dawa gani hufanya kazi.