Puto za upelelezi, satelaiti na vyombo vya kupaa - ni nini kinatutazama kutoka juu?

Siku kadhaa baada ya raia walioshtuka wa Billings, jiji kubwa zaidi katika jimbo la Montana nchini Marekani, walikuwa wakitazama angani na kuchukua picha za ‘Chombo cheupe cha mduara’ ambacho baadaye kilibainika kuwa puto linaloshukiwa kuwa la kijasusi la China - vitu vingine vitatu vilikuwa vikiruka vimeangushwa na Marekani.

Lakini habari juu vyombo hivyo ni chache na uvumi kuvihusu umeongezeka katika siku za hivi karibuni.

Cha hivi punde zaidi kiliangushwa karibu na mpaka wa Marekani na Canada, juu ya Ziwa Huron huko Michigan na kilielezwa na maafisa wa ulinzi wa Marekani kama "muundo wa pembetatu" usio na rubani.

"Aina ya puto lenye gesi" au "aina fulani ya mfumo wa kusukuma" ilikuwa ikisafiri kwa umbali wa mita 6,100 na ingeweza kuingilia usafiri wa anga ya kibiashara, afisa wa Marekani alisema.

"Sifutilii mbali chochote kwa wakati huu," Glen VanHerck, Kamanda Mkuu wa Kamandi ya Kaskazini ya Amerika alipoulizwa ikiwa inawezekana vitu hivyo vilikuwa vya kigeni au nje ya ardhi.

Hakuna mengi yanayojulikana kuhusu hilo, lakini VanHerch alisema kuwa hakuna dalili ya tishio lolote.

"Kilichotokea katika wiki mbili zilizopita hivi... kimekuwa kichaa," Seneta wa chama cha Deomocratic Jon Tester, anayewakilisha Montana, aliambia mshirika wa BBC wa Marekani CBS.

Je, Marekani ilidungua vitu gani?

Maafisa bado wanashughulikia kurejesha mabaki ya vitu vinavyoruka vilivyodunguliwa Marekani na Canada lakini wamesema machache kuhusu asili au madhumuni yao.

"Nadhani Wamarekani sasa wanajaribu kujua kama kuna data yoyote iliyokusanywa na vitu hivi ambayo wanaweza kupata," Christoph Bluth, profesa wa uhusiano wa kimataifa na usalama katika Chuo Kikuu cha Bradford, aliiambia BBC.

Lakini, kama vitu vingine viwili vya kuruka vilivyodunguliwa siku ya Ijumaa juu ya Alaska na Jumamosi juu ya Yukon kaskazini-magharibi mwa Canada, haijulikani ikiwa kile kilichoangushwa Jumapili huko Michigan kilitumika kwa uchunguzi.

"Vitu hivi havikufanana kwa karibu, na vilikuwa vidogo sana kuliko, puto na hatutavitambulisha kwa uhakika hadi tutakapoweza kurejesha mabaki," msemaji wa Usalama wa Kitaifa wa Ikulu alisema mwishoni mwa wiki.

Puto aliyokuwa akimaanisha ni puto inayoshukiwa kuwa ni ya kijasusi ya China ambayo ilionekana kwa mara ya kwanza tarehe 28 Januari ilipopita kwenye Visiwa vya Aleutian vya Alaska na baadaye kuangushwa na ndege ya kivita ya F-22 kwenye ufuo wa Carolina Kusini tarehe 4 Februari.

Maafisa walisema ilianzia Uchina na imekuwa ikitumika kufuatilia maeneo muhimu .

Kwa nini puto hutumiwa kwa upelelezi na jinsi gani zinavyokusanya habari?

"Mambo haya yametokea hapo awali. Wakati wa urais wa Trump, puto tatu ziligunduliwa juu ya Marekani, hata hivyo, hazikuonekana hadi baada ya kuondoka kwenye anga ya Marekani," Juliana Suess, mchambuzi wa utafiti na kiongozi wa sera katika Taasisi ya Royal United Services aliambia BBC.

Puto linaloshukiwa kuwa la China lilikuwa likielea kwa siku kadhaa juu ya Marekani, liliingia katika anga ya Canada kabla ya kuibuka juu ya jimbo la Montana, ambalo ni nyumbani kwa mojawapo ya maeneo matatu pekee ya makombora ya nyuklia nchini humo, kulingana na maafisa wa Marekani.

Pentagon ilisema puto hilo lilikuwa na ukubwa wa mabasi matatu, ambayo ilikuwa na uzito wa zaidi ya tani moja na kwamba lilikuwa na antena nyingi na lilikuwa na paneli za jua kubwa za kutosha kuwasha sensa kadhaa za kukusanya taarifa.

"Puto zimekuwa za kawaida kwa kupeleleza kwa kiasi fulani kwa sababu ni wazi zinasonga polepole sana na watu wameziona kuwa teknolojia isiyo muhimu sana siku hizi," Profesa Bluth alisema.

Lakini zimetumika tangu karne ya 18.

"Puto zimetumika kupeleleza tangu vita vya Mapinduzi ya Ufaransa," aeleza Suess.

Zile tunazoweza kuona angani leo ni tofauti na zile za asili zilizotumiwa siku za mapema.

"Leo, zinajazwa na heliamu badala ya hidrojeni. Hutumia wakati wa mchana, na huenda juu na kufuta wakati wa usiku. Zinabakia kuelea hadi heliamu itumike," Suess anaelezea.

Puto la kawaida la kukusanya taarifa kwa kawaida linaweza kuwa na vifaa vinavyoweza kukusanya rada au viungo vya mawasiliano au kuwa na kamera na kupiga picha. "Puto zimekuwa na nafasi ndogo sana katika nyakati za hivi majuzi, kwa sababu tuna teknolojia ya satelaiti, ambayo ni ya hali ya juu sana, ambayo inaweza kunasa vitu vidogo sana ardhini," Profesa Bluth alisema.

Kwa hivyo kwa nini basi mtu bado atumie puto ambazo zinaweza, tofauti na satelaiti, kuonekana na umma?

"Maelezo ambayo unaweza kuona kutoka juu yanategemea umbali na satelaiti ni nyingi, juu zaidi kuliko puto. Kwa hiyo, ingawa teknolojia ya satelaiti ni ya juu sana, ikiwa unaweza kupata karibu zaidi, bora zaidi," Bluth anaelezea.

Kulingana na data ya Marekani, China ina mtandao mkubwa wa uchunguzi wa anga za juu wa karibu satelaiti 300, nambari ya pili baada ya mtandao wa Marekani.

Lakini Suess anaelezea kuwa puto zinaweza kuwa na ufanisi zaidi wakati mwingine.

"Zina gharama ya chini zaidi, zinaweza kutumwa kwa haraka zaidi na wakati satelaiti zinasonga katika njia zinazoweza kutabirika na zinaweza kuruka juu ya eneo moja mara kadhaa kwa siku, hazina faida ya kkuchunguza eneo kwa muda mrefu kugundua mabadiliko yoyote," Suess alisema.

Satelaiti pia zimedunguliwa hapo awali.

"Lakini hizo zilikuwa satelaiti za serikali yenyewe. Wachina wamepiga satelaiti yao wenyewe, Warusi wamefanya vivyo hivyo. Hakuna aliyewahi kuangusha satelaiti kwenye taifa lingine," alisema.

Suess pia alisema kuwa ndege zisizo na rubani zinatumika sana siku hizi, ingawa ni nadra kuruka nje ya majimbo wanayolazwa kutoka.

Lakini haikuwa hivyo wakati wa Vita Baridi wakati njia nyingine za ufuatiliaji zilitumiwa.

"Wakati wa kipindi cha kwanza cha Vita Baridi Marekani ilitumia ndege za zima moto sana hadi Umoja wa Kisovieti ukawa hodari katika kuziangusha," Bluth alisema.

Vita Baridi vilileta sheria mpya linapokuja suala la mazoea ya upelelezi.

"Ilibainika kuwa kutuma ndege za kijasusi kulizingatiwa kuwa ni ukiukaji wa eneo hilo. Kwa upande mwingine, kulikuwa na makubaliano kwamba matumizi ya satelaiti ya uchunguzi yanaruhusiwa, haukuwa ukiukaji wa sheria za kimataifa," Bluth alisema.

Lakini kutumia kifaa cha kuruka kwa kukusanya akili bado ni "eneo gumu", anaongeza. "Baadhi ya mambo yanaruhusiwa, na baadhi ya mambo hayaruhusiwi. Linapokuja suala la puto za kigeni, serikali ya Marekani haioni jambo hili kuwa linaruhusiwa," alisema.

Lakini ndege za upelelezi bado zinatumika leo, Bluth alisema.

"Marekani wenyewe wanatumia ndege nyingi za kijasusi, zinakaribia kuzunguka eneo la nchi nyingine. Kumekuwa na matukio ya ndege kuangushwa. Ndege ya Marekani ilitunguliwa China na hilo lilikuwa tukio la kidiplomasia ambalo lilidumu kwa baadhi. wakati wa utawala wa Bush," Bluth alisema.

Matokeo yake yanaweza kuwa nini?

Tangu kuangushwa kwa vitu vinne vya kuruka, jeshi la Marekani limekuwa katika hali ya tahadhari.

Tukio la kwanza la puto lilisababisha Waziri wa Mambo ya Nje wa Marekani Antony Blinken kufuta safari iliyopangwa kwenda Beijing.

Uchina ilikanusha kuwa kitu hicho kilitumika kwa ujasusi na kusema kuwa ni kifaa cha kuangalia hali ya hewa ambacho kilikuwa kimepotea.

Wizara ya mambo ya nje ya China ilisema Jumatatu kuwa Marekani imerusha puto kwenye anga yake zaidi ya mara 10 katika mwaka uliopita.

Na wakati maafisa wa Marekani wanajaribu kugundua ni nini madhumuni ya ndege tatu ambazo bado hazijatambuliwa, Bluth anafikiri kwamba ukosefu wa ushahidi kwamba walikuwa wakikusanya taarifa za kijasusi, kunaweza kumaanisha kuwa walikuwa raia.

"Walikuwa chini katika angahewa, na sababu iliyowafanya waangushwe ni kwa sababu walikuwa wakiingilia safari za ndege, wakati puto lilikuwa juu zaidi," alisema.

Bluth anaamini tukio la puto linaweza kuleta hatua mpya.

"Mwishowe, Merika itaona kupunguza mvutano na China na kupata aina fulani ya makubaliano kwamba vitendo vya aina hii haviruhusiwi, na kwamba, ikiwa kuna aina yoyote ya puto za hali ya hewa au vitu vya kuruka vya raia, lazima kuwe na aina fulani. ya mfumo wa arifa wakati wanaingia kwenye anga ya anga ya Merika, "anaongeza.

Mchanganuzi wa utafiti Suess anasema kwamba "watu ni nadra kufikiria kukusanya vitu hadi wavione" na hiyo ndiyo sababu inayoshukiwa kuwa puto ya kijasusi ya China imesababisha hasira hiyo.

"Nadhani watu husahau ni satelaiti ngapi zipo na jinsi wanavyopiga picha kila siku na kukusanya vipande vingine vya kijasusi", alisema.