Watoto wenye saratani waibiwa mamilioni ya pesa za matibabu yao, BBC yafichua

Mvulana mdogo anatazama kamera. Ana rangi ya kijivu na hana nywele.

"Nina umri wa miaka saba na nina saratani," anasema. "Tafadhali okoa maisha yangu nisaidie."

Khalil - ambaye anaonekana katika picha iliyotoka katika mkanda wa video hakutaka kurekodi hii, anasema mama yake Aljin.

Aliombwa kunyoa kichwa chake, na kisha timu ya watengeneza filamu ilimnyoa na kuiomba familia yake ijifanye ilikuwa siku yake ya kuzaliwa. Walimpa nyaraka ya kujifunza na kusoma kwa Kiingereza.

Na hakuipenda, anasema Aljin, vitunguu vilivyokatwakatwa viliwekwa karibu naye, na menthol kuwekwa chini ya macho yake, ili kumfanya alie.

Aljin alikubali kwa sababu, ingawa mpango huo ulikuwa udanganyifu, Khalil alikuwa na saratani kweli.

Aliambiwa video hii ingesaidia kukusanya pesa kwa ajili ya matibabu bora.

Na ilikusanya kiasi cha $27,000 (£20,204), kwa mujibu wa kampeni tuliyoipata kwa jina la Khalil.

Lakini Aljin aliambiwa kampeni hiyo haikufanikiwa, na anasema hakupokea pesa hizi - ada ya upigaji picha ya $700 (£524) tu siku hiyo.

Mwaka mmoja baadaye, Khalil alifariki.

Kote duniani, wazazi waliokata tamaa kutokana na watoto wagonjwa au wanaokufa wakidhulumiwa kwa kampeni za ulaghai mtandaoni, BBC World Service imegundua.

Umma umechangia pesa kampeni hizo, ambazo zinadai kuwa zinachangisha fedha kwa ajili ya matibabu ya kuokoa maisha.

Tumetambua familia 15 ambazo zinasema hazikupata chochote kutokana na fedha zilizokusanywa na mara nyingi hazikufahamika kwamba kampeni hizo zilisambazwa , licha ya kufanyiwa upigaji picha wa uliojaa vituko.

Familia tisa tulizozungumza nazo - ambazo kampeni zao zinaonekana kuwa bidhaa za mtandao huo wa ulaghai - zinasema hazijawahi kupokea chochote cha $4m (£2.9m) ambacho kinaonekana kupatikana kwa majina yao.

Mtoa taarifa kutoka mtandao huu alituambia kwamba walikuwa wametafuta "watoto wazuri" ambao "walipaswa kuwa na umri wa miaka mitatu hadi tisa ... ambao hawakuwa na nywele".

Tumetambua mtu muhimu katika ulaghai huo kama mwanamume kutoka Israeli anayeishi Canada anayeitwa Erez Hadari.

Uchunguzi wetu ulianza Oktoba 2023, wakati tangazo la kusikitisha katika mtandao wa YouTube lilipovutia umakini wetu. "Sitaki kufa," msichana anayeitwa Alexandra kutoka Ghana alilia. "Matibabu yangu yaligharimu sana."

Kampeni ya ufadhili wa watu wengi kwake ilionekana kuwa imekusanya karibu $700,000 (£523,797).

Tuliona video zaidi za watoto wagonjwa kutoka kote ulimwenguni kwenye YouTube, zote zikiwa sawa - zikitengenezwa kwa ustadi, na zikionekana kuwa zimekusanya kiasi kikubwa cha pesa.

Zote ziligusa hisia, kwa kutumia lugha ya iliyoamsha hisia.

Tuliamua kuchunguza zaidi.

Kampeni zilizokuwa na ufikiaji mkubwa zaidi wa kimataifa zilikuwa chini ya jina la shirika linaloitwa Chance Letikva (Chance for Hope, kwa Kiingereza) - lililosajiliwa Israeli na Marekani.

Kutambua watoto walioangaziwa ilikuwa vigumu.

Tulitumia eneo la kijiografia, mitandao ya kijamii na programu ya utambuzi wa uso ili kupata familia zao, zilizo mbali kama Colombia na Ufilipino.

Ingawa ilikuwa vigumu kuthibitisha ikiwa jumla ya pesa taslimu zilizoonekana kwenye tovuti ya kampeni zilikuwa halisi, tulichangia kiasi kidogo kwa wawili kati yao na kuona kiasi cha fedha kikiongezeka.

Pia tulizungumza na mtu ambaye anasema alitoa $180 (£135) kwa ajili ya kampeni ya Alexandra na kisha akatumiwa maombi ya kuchangia zaidi, yote yakiandikwa kana kwamba yametumwa na Alexandra na baba yake.

Huko Ufilipino, Aljin Tabasa alituambia kwamba mwanawe Khalil alikuwa mgonjwa mara tu baada ya kutimiza miaka saba.

"Tulipogundua kuwa ni saratani, nilihisi kama dunia imefikia mwisho," anasema.

Aljin anasema matibabu katika hospitali yao ya karibu katika jiji la Cebu yalikuwa ya kasi ndogo, na alikuwa ametuma ujumbe kwa kila mtu ambaye angeweza kufikiria kutoa msaada.

Mtu mmoja alimtambulisha kwa mfanyabiashara wa eneo hilo anayeitwa Rhoie Yncierto - ambaye aliomba video ya Khalil akiwa amegeukia nyuma, Aljin anagundua kuwa kimsingi ilikuwa majaribio.

Mwanamume mwingine alifika kutoka Canada mnamo Desemba 2022, akijitambulisha kama "Erez". Alimlipa ada ya upigaji picha mwanzo, anasema, aliahidi $1,500 zaidi (£1,122) kwa mwezi ikiwa filamu hiyo itatoa michango mingi.

Erez aliongoza uchukuaji filamu ya Khalil katika hospitali ya eneo hilo, akiomba irudiwe baada ya kurekodiwa tena - upigaji picha ulichukua saa 12, Aljin anasema.

Miezi kadhaa baadaye, familia hiyo inasema bado hawajasikia video hiyo ilikuwa na matokeo gani. Aljin alimtumia ujumbe Erez, ambaye alimwambia video hiyo "haikufanikiwa".

"Kwa hivyo kama nilivyoelewa, video hiyo haikupata pesa yoyote," anasema.

Lakini tulimwambia kwamba kampeni hiyo inaonekana ilikuwa imekusanya $27,000 (£20,204) kufikia Novemba 2024, na bado ilikuwa mtandaoni.

"Kama ningejua pesa tulizokusanya, sidhani kama Khalil angekuwa bado hapa," Aljin anasema. "Sielewi jinsi wangeweza kutufanyia hivi."

Alipoulizwa kuhusu jukumu lake katika upigaji picha, Rhoie Yncierto alikataa kuwaambia familia zinyoe nywele watoto wao kwa ajili ya upigaji picha na akasema hakupokea malipo yoyote kwa kuajiri familia.

Alisema hakuwa na "udhibiti" juu ya kile kilichotokea na fedha hizo na hakuwa na mawasiliano na familia hizo tangu baada upigaji picha.

Tulipomwambia kwamba hawakupokea michango yoyote ya kampeni hizo, alisema alikuwa "amechanganyikiwa" na "alisikitikia sana familia hizo".

Hakuna mtu anayeitwa Erez anayeonekana kwenye hati za usajili wa Chance Letikva.

Lakini kampeni zake mbili tulizochunguza pia zilitangazwa na shirika lingine linaloitwa Walls of Hope, lililosajiliwa Israeli na Canada. Nyaraka zinamtaja mkurugenzi huyo nchini Canada kama Erez Hadari.

Picha zake mtandaoni zinamwonyesha katika matukio ya kidini ya Kiyahudi huko Ufilipino, New York na Miami.

Tulimwonyesha Aljin, na akasema alikuwa mtu yule yule ambaye alikuwa amekutana naye.

Tulimuuliza Bw. Hadari kuhusu ushiriki wake katika kampeni nchini Ufilipino. Hakujibu.

Tulitembelea familia nyingine ambazo kampeni zao ziliandaliwa au kuhusishwa na Bw. Hadari - moja katika jamii ya wenyeji wa mbali nchini Colombia, na nyingine nchini Ukraine.

Kama ilivyo kwa Khalil, watayarishaji wa eneo hilo waliwasiliana ili kutoa msaada. Watoto walirekodiwa na kulazimishwa kulia au kujifanya wanatoa machozi kwa malipo kidogo, lakini hawakupokea pesa zaidi.

Huko Sucre, kaskazini-magharibi mwa Colombia, Sergio Care anasema mwanzoni alikataa msaada huu.

Anasema alifuatwa na mtu anayeitwa Isabel, ambaye alitoa msaada wa kifedha baada ya binti yake wa miaka minane, Ana, kugunduliwa na uvimbe kwenye ubongo.

Lakini Isabel alimkuta hospitalini akimtibu Ana, anasema, alambatana na mtu ambaye alisema anafanya kazi katika shirika la kimataifa.

Maelezo ambayo Sergio alitoa kuhusu mtu huyo yalifanana na ya Erez Hadari - kisha akamtambua kwenye picha tuliyomwonyesha.

"Alinipa tumaini... Sikuwa na pesa zozote za siku zijazo."

Madai kwa familia hayakuishia kwenye upigaji picha.

Isabel aliendelea kupiga simu, Sergio anasema, akidai picha zaidi za Ana hospitalini. Sergio alipokataa kujibu, Isabel alianza kumtumia Ana ujumbe - maelezo ya sauti ambayo tumesikia.

Ana alimwambia Isabel kwamba hakuwa na picha zaidi za kutuma. Isabel alijibu: "Hii ni mbaya sana Ana, mbaya sana kwa kweli."

Mnamo Januari mwaka huu, Ana - ambaye sasa amepona kabisa - alijaribu kujua kilichotokea kwa pesa zilizoahidiwa.

"Taasisi hiyo ilitoweka," Isabel alimwambia kwa ujumbe wa sauti. "Video yako haikupakiwa kamwe. Kamwe. Hakuna kilichotumika, unasikia?"

Lakini tuliweza kuona video ilikuwa imepakiwa na, kufikia Aprili 2024, ilionekana kuwa imekusanya karibu $250,000 (£187,070).

Mnamo Oktoba, tulimshawishi Isabel Hernandez kuzungumza nasi kupitia mtandao.

Rafiki kutoka Israeli, alielezea, alikuwa amemtambulisha kwa mtu anayetoa kazi kwa "wakfu" unaotafuta kuwasaidia watoto wenye saratani. Alikataa kutaja jina la mtu aliyemfanyia kazi.

Aliambiwa ni kampeni moja tu kati ya alizosaidia kuandaa iliyochapishwa, anasema, haikufanikiwa.

Tulimwonyesha Isabel kwamba kampeni mbili zilikuwa zimechapishwa- moja wapo ikionekana kukusanya zaidi ya $700,000 (£523,797).

"Ninahitaji kuomba msamaha kwa [familia]," alisema. "Kama ningejua kinachoendelea, nisingeweza kufanya kitu kama hiki."

Huko Ukraine, tuligundua kwamba mtu aliyemkaribia mama wa mtoto mgonjwa alikuwa ameajiriwa mahali ambapo video ya kampeni ilirekodiwa.

Tetiana Khaliavka aliandaa upigaji picha wa Viktoriia mwenye umri wa miaka mitano, ambaye ana saratani ya ubongo,zoezi lililofanyika katika Kliniki ya Angelholm huko Chernivtsi.

Chapisho moja la Facebook lililounganishwa na kampeni ya Chance Letikva linamuonyesha Viktoriia na mama yake Olena Firsova, wakiwa wameketi kitandani.

"Ninaona juhudi zenu za kumwokoa binti yangu, na inatugusa sana sote. Ni kampeni dhidi ya wakati kukusanya kiasi kinachohitajika kwa matibabu ya Viktoriia," inasomeka maelezo hayo.

Olena anasema hakuwahi kuandika au hata kusema maneno haya na hakujua kampeni hiyo ilikuwa imechapishwa.

Inaonekana ilikusanya zaidi ya €280,000 (£244,000).

Tuliambiwa kwamba Tetiana alikuwa msimamizi wa matangazo na mawasiliano katika Angelholm.

Kliniki hiyo hivi karibuni iliiambia BBC kwamba haikubali upigaji picha katika majengo yake - ikiongeza: "Kliniki hiyo haijawahi kushiriki, wala kuunga mkono, mipango yoyote ya kutafuta fedha iliyoandaliwa na shirika lolote."

Angelholm inasema imesitisha ajira ya Tetiana Khaliavka.

Olena alituonyesha mkataba aliotakiwa kusaini.

Mbali na ada ya upigaji picha ya familia ya kiasi cha $1,500 (£1,122) siku hiyo, unasema walitaraji kupata $8,000 (£5,986) mara tu lengo la kuchangisha fedha litakapotimizwa.

Hata hivyo, kiasi cha lengo hilo kimeachwa wazi.

Mkataba ulionyesha anwani huko New York kwa Chance Letikva. Kwenye tovuti ya shirika hilo, kuna nyingine - huko Beit Shemesh, umbali wa saa moja kutoka Yerusalemu. Tulisafiri hadi zote mbili, lakini hatukupata dalili yoyote.

Na tuligundua kuwa Chance Letikva inaonekana kuwa moja ya mashirika mengi kama hayo.

Mwanamume aliyerekodi kampeni ya Viktoriia alimwambia mtayarishaji wetu - ambaye alikuwa akijifanya kama rafiki wa mtoto mgonjwa - kwamba anafanya kazi kwa mashirika mengine yanayofanana.

"Kila wakati, ni tofauti," mwanamume huyo - ambaye alikuwa amejitambulisha kama "Oleh" - alimwambia. "Nachukia kusema hivi, lakini hufanya kazi kama mkanda wa kusafirishia."

"Kampuni kama kumi na mbili zinazofanana" ziliomba "vifaa," alisema, huku akitaja mbili kati yao - Saint Teresa na Little Angels, zote zimesajiliwa Marekani.

Tulipoangalia hati zao za usajili, tulipata tena jina la Erez Hadari.

Kisichoeleweka ni wapi pesa zilizokusanywa kwa ajili ya watoto zimepelekwa.

Zaidi ya mwaka mmoja baada ya utengenezaji wa filamu wa Viktoriia, mama yake Olena alimpigia simu Oleh, ambaye anaonekana kumtembelea Alex Kohen mtandaoni, ili kufahamu.

Muda mfupi baadaye, mtu kutoka Chance Letikva alipiga simu kusema michango ilikuwa imelipwa kwa ajili ya matangazo, anasema.

Hivi ndivyo pia Bw. Hadari alivyomwambia Aljin, mama yake Khalil, alipompigia simu.

"Kuna gharama ya matangazo. Kwa hivyo kampuni ilipoteza pesa," Bw. Hadari alimwambia, bila kutoa ushahidi wowote wa kuunga mkono hili.

Wataalamu wa hisani walituambia matangazo hayapaswi kufikia zaidi ya 20% ya jumla ya pesa zilizokusanywa na kampeni.

Mtu aliyeajiriwa hapo awali kuajiri watoto kwa kampeni za Chance Letikva alituambia jinsi wale walioangaziwa walivyochaguliwa.

Walisema walikuwa wameombwa kutembelea kliniki za saratani - wakizungumza kwa sharti la kutotajwa jina.

"Walikuwa wakitafuta watoto wazuri wenye ngozi nyeupe kila wakati.

Mtoto alipaswa kuwa na umri wa miaka mitatu hadi tisa. Walipaswa kujua jinsi ya kuzungumza vizuri. Walipaswa kuwa bila nywele," walituambia.

"Waliniomba picha, ili kuona kama mtoto amekidhi vigezo, nami ningemtuma Erez."

Mtoa taarifa alituambia Bw. Hadari kisha angemtumia picha mtu mwingine, nchini Israeli, ambaye hawakuambiwa jina lake.

Kuhusu Bw. Hadari mwenyewe, tulijaribu kumfikia katika anwani mbili nchini Canada lakini hatukuweza kumpata. Alijibu ujumbe mmoja tuliomtumia - akiuliza kuhusu pesa ambazo alikuwa akizichangisha - kwa kusema shirika "halijawahi kufanya kazi", bila kutaja ni lipi. Hakujibu ujumbe mwingine wa sauti na barua iliyoelezea maswali na madai yetu yote.

Kampeni zilizoanzishwa na Chance Letikva kwa ajili ya watoto wawili waliofariki - Khalil na mvulana wa Mexico anayeitwa Hector - bado zinaonekana kukubali pesa.

Tawi la Chance Letikva la Marekani linaonekana kuhusishwa na shirika jipya linaloitwa Saint Raphael, ambalo limetoa kampeni zaidi - angalau mbili kati ya hizo zinaonekana kurekodiwa katika kliniki ya Angelholm nchini Ukraine, kwani baadhi ya maeneo ya mbao za kliniki hiyo na sare za wafanyakazi vinaweza kuonekana.

Olena, mama yake Viktoriia, anasema binti yake amegunduliwa na uvimbe mwingine wa ubongo. Anasema anachukizwa na matokeo ya uchunguzi wetu.

"Wakati mtoto wako ... yupo kwenye hatari ya kupoteza maisha , mtu yuko nje, akipata pesa kutokana na hilo. Naam, ni uchafu. Ni pesa za damu."

BBC iliwasiliana na Tetiana Khaliavka na Alex Kohen, na mashirika ya Chance Letikva, Walls of Hope, Saint Raphael, Little Angels na Saint Teresa - ikiwaalika kujibu madai yaliyotolewa dhidi yao.

Hakuna hata mmoja wao aliyejibu.

Mamlaka ya Mashirika ya Israel, ambayo inasimamia mashirika yasiyo ya kiserikali nchini humo, ilituambia kuwa iwapo itakuwa na ushahidi kwamba waanzilishi wanatumia taasisi kama kivuli cha shughuli haramu, basi usajili ndani ya Israel unaweza kukataliwa na mwanzilishi anaweza kuzuiwa kufanya kazi katika sekta hiyo.

Aidha Mdhibiti wa mashirika ya misaada nchini Uingereza, Charity Commission, anawashauri wale wanaotaka kutoa michango kwa mashirika ya misaada kuhakikisha kuwa mashirika hayo yamesajiliwa, na kwamba mdhibiti husika wa uchangishaji wa fedha anapaswa kuwasiliana naye iwapo atatilia shaka.

Ripoti ya ziada imetolewa na:

Ned Davies, Tracks Saflor, Jose Antonio Lucio, Almudena Garcia-Parrado, Vitaliya Kozmenko, Shakked Auerbach, Tom Tzur Wisfelder, Katya Malofieieva, Anastasia Kucher, Alan Pulido na Neil McCarthy.

Ikiwa una taarifa yoyote ya kuongeza kwenye uchunguzi huu, tafadhali wasiliana na [email protected]

kwa Kiswahili.