Jinsi plastiki inavyoingia kwenye chakula unachokula

Plastiki ndogo zimeingia kila sehemu ya sayari. Zimepatikana zikiwa zimezikwa kwenye barafu ya bahari ya Antarctic, ndani ya matumbo ya wanyama wa baharini wanaoishi kwenye kina kirefu kabisa cha bahari, na katika maji ya kunywa kote ulimwenguni.

Uchafuzi wa plastiki umepatikana kwenye fuo za visiwa vya mbali, visivyo na watu na unaonekana katika sampuli za maji ya bahari kote duniani.

Utafiti mmoja ulikadiria kuwa kuna takriban vipande trilioni 24.4 vya plastiki ndogo katika maeneo ya juu ya bahari ya dunia.

Lakini hazipatikani tu majini - zimeenea sana kwenye udongo wa ardhini pia na zinaweza kuishia kwenye chakula tunachokula.

Bila kujua, tunaweza kuwa tunatumia vipande vidogo vya plastiki kwa karibu kila tunapokula.

Mnamo mwaka wa 2022, uchambuzi wa Kikosi Kazi cha Mazingira, shirika lisilo la seriali la mazingira, uligundua kuwa uchafu wa maji taka umechafua karibu ekari milioni 20 (km 80,937 mraba) za shamba la mazao nchini Marekani ambayo mara nyingi huitwa "kemikali za milele" , ambayo hupatikana kwa kawaida katika bidhaa za plastiki na haziozi chini ya hali ya kawaida ya mazingira.

Tope la maji taka ni bidhaa iliyobaki baada ya maji machafu ya manispaa kusafishwa. Kwa vile ni ghali kutupa na na ina virutubisho vingi, tope hilo hutumiwa kama mbolea ya kikaboni nchini Marekani na Ulaya.

Haya ni maagizo ya EU kukuza uchumi wa taka. Inakadiriwa kuwa tani milioni 8-10 za uchafu wa maji taka huzalishwa Ulaya kila mwaka, na takriban 40% ya hii huenea kwenye mashamba.

Kutokana na mazoezi haya, mashamba ya Ulaya yanaweza kuwa hifadhi kubwa zaidi ya kimataifa ya plastiki ndogo ndogo, kulingana na utafiti wa watafiti katika Chuo Kikuu cha Cardiff.

Hii ina maana kati ya tani 31,000 na 42,000 za plastiki, au trilioni 86 hadi trilioni 710 za chembe ndogo za plastiki, huchafua mashamba ya Ulaya kila mwaka.

Watafiti waligundua kuwa hadi chembe ndogo za plastiki milioni 650, zenye kipimo cha kati ya milimita 1 na milimita 5 ziliingia kila siku katika kiwanda kimoja cha kusafisha maji machafu huko Wales kusini, nchini Uingereza.

Chembe hizi zote ziliishia kwenye matope ya maji taka, na kufanya takriban asilimia 1 ya uzito wote, badala ya kuachiliwa na maji safi.

Idadi ya plastiki ndogo ambazo huishia kwenye shamba na makadirio madogo," anasema Catherine Wilson, mmoja wa waandishi wa utafiti na naibu mkurugenzi wa Kituo cha Utafiti wa Mazingira cha Hydro katika Chuo Kikuu cha Cardiff. " Plastiki ndogo ndogo ziko kila mahali na mara nyingi ni ndogo sana kwamba hatuwezi kuziona."

Plastiki ndogo zinaweza kukaa huko kwa muda mrefu pia. Utafiti mmoja wa hivi majuzi wa wanasayansi wa udongo katika Chuo Kikuu cha Philipps-University Marburg uligundua plastiki ndogo hadi sentimita 90 chini ya udongo kwenye mashamba mawili ya kilimo ambapo tope la maji taka lilikuwa limetumika mara ya mwisho miaka 34 iliyopita.

Kulima pia kulisababisha plastiki kuenea katika maeneo ambayo matope hayakuwa yametiwa.

Mkusanyiko wa madini ya plastiki kwenye udongo wa mashamba barani Ulaya ni sawa na kiasi kinachopatikana juu ya maji ya bahari, anasema James Lofty, mwandishi mkuu wa utafiti wa Cardiff na mwanafunzi wa utafiti wa PhD katika Kituo cha Utafiti wa Mazingira ya Hydro.

Uingereza ina viwango vya juu zaidi vya plastiki ndogo barani Ulaya, na kati ya chembe ndogo za plastiki 500 na 1,000 huenea kwenye mashamba huko kila mwaka, kulingana na utafiti wa Wilson na Lofty.

Ripoti ya Shirika la Mazingira la Uingereza, ambayo baadaye ilifichuliwa na kikundi cha kampeni ya mazingira Greenpeace, iligundua kuwa takataka za maji taka zilizoelekezwa kwa shamba la Kiingereza zilichafuliwa na uchafuzi wa mazingira ikiwa ni pamoja na dioksini na hidrokaboni zenye kunukia za polycyclic katika "viwango ambavyo vinaweza kuleta hatari kwa afya ya binadamu".

Jaribio la 2020 la mtaalamu wa kilimo wa Chuo Kikuu cha Kansas Mary Beth Kirkham liligundua kuwa plastiki hutumika kama vekta ya kuchukua kemikali za sumu kama vile cadmium kwa mimea. "Katika mimea ambayo cadmium ilikuwa kwenye udongo na plastiki, majani ya ngano yalikuwa na cadmium nyingi zaidi kuliko mimea ambayo ilikua bila plastiki kwenye udongo," Kirkham alisema wakati huo.

Utafiti pia unaonyesha kuwa plastiki ndogo zinaweza kudumaza ukuaji wa minyoo ya udongo na kuwafanya wapunguze uzito. Sababu za kupoteza uzito huu hazijaeleweka kikamilifu, lakini nadharia moja ni kwamba plastiki ndogo ndogo inaweza kuzuia njia ya utumbo ya minyoo, kuzuia uwezo wao wa kunyonya virutubisho na hivyo kuzuia ukuaji wao.

Hii ina athari mbaya kwa mazingira, pia, watafiti wanasema, kwani minyoo huchukua jukumu muhimu katika kudumisha afya ya mchanga.

Shughuli yao ya kuchimba huingiza udongo hewa, huzuia mmomonyoko wa udongo, inaboresha mifereji ya maji na kurejesha virutubisho.

Utafiti umebaini kwamba plastiki nyingi zilijilimbikiza kwenye mizizi ya mmea, na kiasi kidogo tu cha kusafiri hadi kwenye shina. "Mkusanyiko kwenye majani uko chini ya 1%," anasema Peijnenburg.

Kwa mboga za majani kama vile lettusi na kabichi, viwango vya plastiki vinaweza kuwa kidogo, lakini kwa mboga za mizizi kama vile karoti, radish na turnips, hatari ya kula plastiki itakuwa kubwa zaidi, anaonya.

Utafiti mwingine wa Peijnenburg na wenzake uligundua kuwa katika lettuse na ngano, mkusanyiko wa plastiki ulikuwa mara 10 chini kuliko udongo uliopo.

"Tuligundua kuwa ni chembe ndogo tu zinazochukuliwa na mimea na zile kubwa hazichukuliwi," anasema Peijnenburg.

Hii inatia moyo, anasema Peijnenburg. Hata hivyo, plastiki nyingi zitaharibika polepole na kuoza kuwakatika nanoparticles, kutoa "chanzo kizuri cha chakula cha mimea," anaongeza.

Athari za kiafya

Ingawa athari za kumeza plastiki kwa afya ya binadamu bado hazijaeleweka kikamilifu, tayari kuna utafiti ambao unaonyesha kuwa inaweza kuwa na madhara. Uchunguzi unaonyesha kuwa kemikali zinazoongezwa wakati wa utengenezaji wa plastiki zinaweza kuharibu mfumo wa endocrine na homoni zinazodhibiti ukuaji na maendeleo yetu.

Kemikali zinazopatikana kwenye plastiki zimehusishwa na matatizo mengine mbalimbali ya kiafya ikiwa ni pamoja na saratani, magonjwa ya moyo na ukuaji duni wa kijusi.

Viwango vya juu vya ulaji wa plasti vnaweza pia kusababisha uharibifu wa seli, kulingana na utafiti katika Chuo Kikuu cha Hull, nchini Uingereza.

Watafiti walikagua tafiti 17 zilizopita ambazo ziliangalia athari za kitoksini za plastiki kwenye seli za binadamu.

Uchanganuzi huo ulilinganisha kiasi cha plastiki kilichosababisha uharibifu wa seli katika vipimo vya maabara na viwango vya kumeza na watu kupitia maji ya kunywa, dagaa na chumvi.

Iligundua kuwa kiasi kinachotumiwa kilikaribia kile ambacho kinaweza kusababisha kifo cha seli, lakini pia kinaweza kusababisha majibu ya kinga, ikiwa ni pamoja na athari za mzio, uharibifu wa kuta za seli, na mkazo wa oksidi.

Kuna nadharia mbili kuhusu jinsi microplastics husababisha kuvunjika kwa seli, anasema Danopoulos.

Mipaka yao mikali inaweza kupasua ukuta wa seli au kemikali zilizo kwenye microplastics zinaweza kuharibu seli, anasema.

Utafiti huo uligundua kuwa microplastiki zenye umbo lisilo la kawaida ndizo zilizokuwa na uwezekano mkubwa wa kusababisha kifo cha seli.

"Tunachohitaji kuelewa sasa ni plastiki ngapi zinabaki katika mwili wetu na ni aina gani ya ukubwa na umbo linaloweza kupenya kizuizi cha seli," anasema Danopoulos.

Ikiwa plastiki ingeweza kujilimbikiza kwa viwango ambavyo zinaweza kuwa na madhara kwa muda, hii inaweza kusababisha hatari kubwa zaidi kwa afya ya binadamu.

Lakini hata bila majibu haya, Danopoulos anahoji ikiwa utunzaji zaidi unahitajika ili kuhakikisha kuwa plastiki ndogo haiingii kwenye mnyororo wa chakula.

"Ikiwa tunajua kwamba tope limechafuliwa na plastiki ndogo na kwamba mimea ina uwezo wa kuzitoa kutoka kwa udongo, je, tunapaswa kuitumia kama mbolea?" Anasema.

Kupiga marufuku tope la maji taka

Kutawanya kwa tope kwenye mashamba kumepigwa marufuku nchini Uholanzi tangu mwaka 1995.

Nchi hiyo hapo awali iliteketeza tope hilo, lakini ilianza kulisafirisha hadi Uingereza, ambako lilitumika kama mbolea kwenye mashamba, baada ya matatizo katika kiwanda cha kuteketeza cha Amsterdam.

Uswizi ilipiga marufuku matumizi ya matope ya maji taka kama mbolea mnamo 2003 kwa sababu "inajumuisha anuwai ya vitu vyenye madhara na vijidudu vya pathogenic. 

Jimbo la Maine la Marekani pia lilipiga marufuku kitendo hicho mwezi Aprili 2022 baada ya mamlaka ya mazingira kupata viwango vya juu vya plastiki kwenye udongo wa mashamba, mazao na maji.

Viwango vya juu vya plastiki pia viligunduliwa katika damu ya wakulima.

Lakini marufuku kamili ya kutumia tope la maji taka kama mbolea si lazima liwe suluhu bora, anasema Wilson wa Chuo Kikuu cha Cardiff.

Badala yake, inaweza kuhamasisha wakulima kutumia mbolea zaidi ya nitrojeni ya sintetiki, iliyotengenezwa kwa gesi asilia, anasema.

Baadhi ya nchi za Ulaya, kama vile Italia na Ugiriki, hutupa uchafu wa maji taka katika maeneo ya kutupa taka, watafiti wanabainisha, lakini wanaonya kuwa kuna hatari ya plastiki kuvuja kwenye mazingira kutoka kwa tovuti hizi na kuchafua ardhi na miili ya maji.

Wilson na Danopoulos wote wanasema utafiti zaidi unahitajika ili kupima kiasi cha plastiki ndogo kwenye shamba na athari zinazowezekana za mazingira na kiafya.