Vita vya Ukraine: Simulizi ya Kina mama wanaoenda kuwarejesha watoto wao kutoka Urusi

Sasha Kraynyuk mwenye umri wa miaka 15 alipotazama picha aliyokabidhiwa na wachunguzi wa Ukraine, mara moja alimtambua mvulana huyo aliyevalia sare za kijeshi za Urusi.

Sasha alikuwa ameketi kwenye dawati la shule lililo na alama ya Z ya wanajeshi wa Urusi kwenye mkono wake wa kulia, katika rangi nyekundu, nyeupe, na bluu ya bendera ya Urusi.

Mvulana kwenye picha anaitwa Artem na yeye ni raia wa Ukraine.

Sasha na Artem walikuwa miongoni mwa watoto 13 waliotekwa nyara Septemba iliyopita kutoka shule yao wenyewe huko Kupyansk, kaskazini-mashariki mwa Ukraine.

Walikamatwa na wanajeshi wa Urusi wenye silaha waliokuwa wamevalia barakoa.

Kwa "haraka!" wakaingizwa kwenye basi na kutojulikana walipo kwa wiki kadhaa.

Vijana hao, ambao wana mahitaji maalum ya kielimu, hatimaye waliruhusiwa kuwasiliana na jamaa zao kutoka mbali katika eneo lililokaliwa na Warusi.

Ili kuwarudisha, jamaa zao walilazimika kufanya safari ngumu za maelfu ya kilomita hadi nchi ambayo ilitangaza vita dhidi yao.

Kufikia sasa, watoto wanane tu ndio wamerudishwa kutoka Perevalsk na Artem, ambaye alichukuliwa na mama yake, alikuwa mmoja wa mwisho.

Nilipozungumza na mkuu wa shule kwa simu, hakuona tatizo kuwavisha watoto wa Ukraine sare za jeshi lililovamia.

"Kwa hiyo?" Tatyana Semyonova alijibu. "Naweza kufanya nini? Hii inanihusu nini?"

Nilijibu kwamba alama ya Z inaashiria vita dhidi ya nchi ya watoto wenyewe. "Kwa hiyo?" akajibu tena. "Swali gani hilo? Hakuna anayewalazimisha."

Nikipitia mtandao wa Shule Maalum ya Perevalsk, nilipata picha ya Artem inayoonekana na kila mtu. Ilipigwa mnamo Februari 2023, mwaka mmoja baada ya uvamizi wa Urusi wa Ukraine, wakati wa darasa la kuadhimisha Siku ya Watetezi wa Nchi.

Mafunzo yalikuwa yamejikita katika kutoa "shukrani na heshima" kwa wanajeshi wa Urusi.

Nilijaribu kumuuliza mkurugenzi zaidi, lakini simu ilikata ghafla.

Uhalifu wa kivita

Kwa Ukraine, simulizi ya Shule Maalum ya Kupyansk ni sehemu ya ushahidi unaoongezeka dhidi ya Rais wa Urusi Vladimir Putin kwa madai ya uhalifu wa kivita.

Mahakama ya Kimataifa ya Makosa ya Jinai (ICC) ilitoa hati ya kukamatwa kwa Putin mwezi Machi, baada ya kumfungulia mashtaka ya kuwafukuza kinyume cha sheria watoto wa Ukraine, pamoja na kamishna wa serikali ya Urusi anayeshughulikia haki za watoto, Maria Lvova-Belova.

Urusi inasisitiza kuwa nia yake ni ya kibinadamu tu na kwamba inawahamisha watoto hao ili kuwalinda dhidi ya hatari. Maafisa wakuu wa Urusi wanakanusha shtaka hilo na hata kutishia kuwakamata wawakilishi wa mahakama ili kulipiza kisasi.

ICC haijachapisha maelezo ya kina ya kesi hiyo na Ukraine pia nayo haijachapisha, lakini maafisa wa Kyiv wanasema zaidi ya watoto 19,000 wamechukuliwa kutoka maeneo yaliyokaliwa tangu uvamizi wa Urusi. Tunaelewa kuwa wengi wanatoka katika nyumba za utunzaji na shule.

Tulichunguza kesi kadhaa, pamoja na shule nyingine maalum huko Oleshki, kusini mwa Ukraine.

Tuligundua kwamba maofisa wa Urusi walifanya jitihada kidogo au hawakufanya lolote kutafuta jamaa yoyote ya watoto wa Ukraine.

Waliambiwa mara kwa mara kwamba hakuna mahali wangeweza kurudi na waliwekwa, kwa viwango tofauti, kwa malezi ya Kirusi "ya kizalendo".

Pia kuna itikadi iliyo wazi na yenye kutawala: Urusi, ikiongozwa na Putin, inatangaza wazi kwamba kila kitu katika maeneo yanayokaliwa na Ukraine ni yake, wakiwemo watoto.

Simulizi ya Sasha.

Kupyansk, Kaskazini Mashariki mwa Ukraine

Sasha ni mvulana mrefu na mwenye aibu.

Kutengana kwa lazima kutoka kwa familia kunaweza kukasirisha mtoto yeyote.

Kwa mtu ambaye alikuwa katika mazingira magumu kama Sasha ilikuwa ya kusikitisha sana.

Mama yake, Tetyana Kraynyuk, anasema bado amejitenga, miezi kadhaa baada ya kuunganishwa naye.

Mtoto mwenye umri wa miaka 15 ameanza mvi kutokana na msongo wa mawazo.

Sasa wanaishi kama wakimbizi katika mji wa Dinklage magharibi mwa Ujerumani. Baada ya kurudi kutoka shuleni, Sasha anajilaza kitandani kucheza na simu yake. Na anakumbuka wazi wakati ambapo wanajeshi wa Urusi walimchukua.

"Ikiwa ni mimi niseme ukweli, ilikuwa inatisha" anakiri kwa sauti yake tulivu, akiipapasa mikono yake huku na huku kwenye mapaja yake. "Sikujua wangetupeleka wapi."

Ninapomuuliza ikiwa alimkumbuka sana mama yake, anakaa kimya kwa muda mrefu. Kisha anasema kwamba inahuzunisha sana kukumbuka na anauliza ikiwa anaweza kubadilisha mada.

Kabla ya vita, Sasha alienda Shule Maalum ya Kupyansk. Alisoma wakati wa juma na kurudi nyumbani wikendi, lakini uvamizi ulipoanza mnamo Februari 2022, sehemu kubwa ya mkoa wa Kharkiv ilichukuliwa mara moja, na Tetyana alimweka mtoto wake nyumbani kwa usalama.

Septemba ilipokaribia, mamlaka mpya ya kazi ilisisitiza kwamba watoto wote warudi shuleni, sasa wakiwa na mtaala wa Kirusi. Walifanya vivyo hivyo katika maeneo yote yaliyokaliwa, mara nyingi wakitumia walimu kutoka Urusi kuchukua nafasi ya wenyeji ambao walikataa kutoa ushirikiano.

Tetyana alisita kumrudisha Sasha, lakini kijana huyo alichoka sana baada ya kukaa bila cha kufanya kwa miezi saba katika kijiji chake, kwa hivyo mnamo Septemba 3 alimpeleka shuleni Kupyansk.

Siku kadhaa baadaye, vikosi vya Ukraine vilianzisha operesheni ya umeme ili kuchukua tena eneo hilo.

"Tulisikia kelele kutoka umbali wa kilomita nyingi . Milio kisha helikopta na risasi. Ilikuwa hali ya kutisha. Kisha nikaona mizinga na bendera ya Ukraine" Tetyana anakumbuka mashambulizi hayo.

Hakuweza kuwasiliana na mwanawe, ikafika mahali hilo likawa nje ya udhibiti wake.

"Tulipofika shuleni, ni mlinzi pekee ndiye aliyebaki. Alisema wamewachukua watoto na hakuna aliyejua waliko," anakumbuka Tetyana.

Mwalimu aliona kile kilichotokea siku hiyo, wakati hadi wanajeshi 10 wa Kirusi wenye silaha nzito "walivamia" shule.

"Hawakujali kuchukua hati yoyote au kuwasiliana na wazazi" , alisema Mykola Sezonov tulipokutana huko Kyiv. "Waliwaweka tu watoto kwenye basi na baadhi ya wakimbizi na kuondoka."

Nilimweleza hoja za Urusi, kwamba walikuwa wakiwalinda watoto kutokana na hatari.

"Niliishi chini ya umiliki wa Warusi na najua tofauti kati ya wanachosema na kile ninachokiona kupitia dirishani," mwalimu alijibu.

Kwa wiki sita, hakuna kitu kilichosikika kutoka kwa watoto.

"Nililia kila siku, nikapiga simu na kuwaambia kuwa nimefiwa na mwanangu na nikaandikia taarifa polisi. Tulijaribu kuwapata kupitia watu wa kujitolea," anasema Tetyana.

Ilichukua mwezi mmoja kabla rafiki yake kuona video kwenye mitandao ya kijamii, mapema Septemba 2022. Iliripoti kwamba watoto 13 kutoka Shule Maalum ya Kupyansk walikuwa wamehamishwa mashariki hadi kituo sawa huko Svatove, bado kikiwa chini ya udhibiti wa Urusi.

Wiki mbili baadaye, Tetyana alipokea ujumbe kwenye simu yake ya rununu: Sasha alikuwa katika shule maalum huko Perevalsk, na mama yake angeweza kupiga simu ili kuzungumza naye.

"Alifurahi kunisikia, bila shaka. Alilia kweli " , Tetyana anakumbuka kuhusu mara ya kwanza walipozungumza. "Walikuwa wamemwambia kwamba nyumba yao imeharibiwa na aliogopa kwamba tumekufa."

Mawasiliano na maeneo ya mapigano makali si rahisi, lakini watoto wa Kupyansk walipitia taasisi tatu kabla ya mtu yeyote kujaribu kuwasiliana na jamaa.

"Hakukuwa na mawasiliano. Isipokuwa tu kutoka Perevalsk, na hata hivyo haikuwa mara moja. Nadhani walifanya hivyo kwa makusudi, "anasema Tetyana.

Vita vyao havikuwa vimeisha

Angelazimika kumrejesha Sasha nyumbani yeye mwenyewe lakini njia ya moja kwa moja ilikuwa na vita. Hata hivyo, Tetyana alisafiri kutoka Ukraine kupitia Poland na Baltiki kabla ya kuvuka kwa miguu hadi Urusi, ambako alihojiwa na Huduma ya Usalama ya Shirikisho la Urusi kuhusu harakati za wanajeshi wa Ukraine.

Hakuwa na la kusema.

"Kulikuwa na giza kabisa, kulikuwa na vituo vya ukaguzi, wanaume wakiwa wamevalia mizinga na silaha. Niliogopa sana hivi kwamba nilikunywa dawa ili kujituliza," Tetyana anasimulia safari ya mashariki mwa Ukraine inayokaliwa na Urusi.

Alikuwa na sababu nyingine ya kuogopa. Kufikia wakati huo, Urusi ilikuwa ikiondoa watoto waziwazi kutoka kwa nyumba za malezi katika maeneo yaliyochukuliwa na kuwaweka na familia za Kirusi.

Mtandao wa Telegram wa kamishna wa serikali ya Urusi anayehusika na haki za watoto umejaa video zinazomuonyesha akisindikiza makundi ya watoto wa Ukraine kuvuka mpaka, ambapo vijana hao waliochanganyikiwa wanalakiwa na wazazi walezi wa Urusi kwa zawadi na kukumbatiwa huku kamera zikirekodi.

Tulituma maombi mawili ya mahojiano kwa Maria Lvova-Belova na hatukupata jibu. Lakini ujumbe kutoka kwa machapisho yake yote ni wazi: Urusi ni mtu mzuri katika kile ambacho bado inakataa kuita vita. Urusi inadai kuwa inaokoa watoto wa Ukraine.

Kufikia wakati Sasha anatoweka kutoka shule ya Kupyansk, Putin alikuwa tayari amebadilisha sheria ili iwe rahisi kwa watoto wa UKraine kupata uraia wa Urusi na kuasiliwa. Mwisho wa Septemba, alitangaza kutwaliwa kwa mikoa minne ya Ukraine, ikiwemo Luhansk, ambapo Sasha ilikuwa wakati huo.

Hadharani, Maria Lvova-Belova mara kwa mara alitaja watoto wa mikoa hiyo kama "wetu". Yeye mwenyewe alichukua kijana kutoka Mariupol na kuchapisha picha na pasipoti yake mpya ya Kirusi mtandaoni.

"Niliogopa kwamba ikiwa Sasha alingelekwa Urusi, singempata tena. Niliogopa kwamba watamweka katika familia ya kuasili," anasema Tetyana.

"Watoto wetu wamefanya nini kupitia yote haya? Kwa nini walitufanyia hivi? Labda ni kutusababishia maumivu, kama kila kitu kingine."

Kwa hivyo, alipofika Perevalsk, baada ya siku tano za kusumbua barabarani, Tetyana alimkumbatia mtoto wake kwa nguvu. Sasha hakusema neno. Nilikuwa nalia kwa furaha.

Watoto wasiojulikana walipo

Huko Ujerumani vijijini, Sasha amekuwa na wakati wa kuzoea shule mpya, lakini Tetyana anaona kuwa ni ngumu zaidi.

Katika nyumba yake, anaelezea kuwa mtoto wake mkubwa bado yuko Ukraine akingojea kuitwa kupigana wakati wowote. Tetyana hataki chochote zaidi ya kurudi nyumbani kwa mumewe, lakini Kupyansk iko chini ya moto mkali tena.

Mwishoni mwa Aprili, makombora ya Kirusi yaliharibu makumbusho ya historia ya eneo hilo, na kuua wanawake wawili. Hapo awali, shule ya zamani ya Sasha jijini iliharibiwa vibaya wakati makombora yalipotua karibu.

Miezi minane baada ya yeye na watoto wengine kuchukuliwa kutoka huko, watano bado wamesalia katika eneo linalodhibitiwa na Urusi.

Mwalimu mkuu wa shule ambayo waliishia, Tatyana Semyonova, alithibitisha hili nilipopiga simu.

Nilishangaa alikubali kuongea, lazima namba ya kirusi niliyotumia ilimchanganya. Najiambia tu.

Mkuu huyo alidai kuwa hakuna aliyewasiliana na wanafunzi hao watano na kusisitiza kuwa atawarudisha “moja kwa moja” mara tu walezi wao halali watakapokuja kuwachukua.

Hata hivyo, hilo haliwezekani: Nimeambiwa na vyanzo mbalimbali kwamba watoto wanachukuliwa kama "yatima", ambao wazazi wao wako hai lakini hawawezi kuwatunza.

Nilipouliza kwa nini Urusi inaweza kuchukua watoto bila ruhusa kutoka Ukraine, lakini sasa inahitaji karatasi nyingi kuwarudisha, Tatyana Semyonova alizungumza kwa ufupi.

"Hilo linanihusu nini? Sikuwaleta hapa."

Kwenye tovuti ya shule yake huko Perevalsk, ninaona picha kubwa ya mkurugenzi akitazama nje, akiwa na nywele zilizopauka ameketi kwenye ukanda wa hudhurungi iliyokolea kama vile amevaa kofia ya chuma. Picha za Artem, mwanafunzi mwenza wa Sasha, zilizo na alama ya Z, zinaonyeshwa hadharani kwenye tovuti hiyo hiyo.

Sasha aligundua watoto wengine wawili wa Kupyansk waliopotea kati ya picha za shule: Sofiya na Mikita, 12, wanapanga mstari kusherehekea Jeshi la Urusi.

Ninamuuliza mama Sasha ana maoni gani kuhusu hati ya kukamatwa iliyotolewa dhidi ya rais wa Urusi.

"Sio Putin tu, lakini watu wake wakuu wote, makamanda wote wanapaswa kushtakiwa kwa kile walichokifanya kwa watoto," Tetyana Kraynyuk anajibu bila kusita.

"Walikuwa na haki gani [ya kuwachukua watoto]? Jinsi gani tulipaswa kuwarejesha? Hawakujali."