Kwanini Israel inasita kuipa silaha za kujilinda Ukraine?

Israel imerudia kukataa kwa muda mrefu kuiuzia Ukraine silaha za ulinzi wa anga licha ya maombi mapya kutoka kwa Kyiv baada ya mashambulizi ya wiki hii ya ndege zisizo na rubani za ‘’kamikaze’’.

Silaha zilizoachiliwa na Urusi ziliripotiwa kuwa ndege zisizo na rubani za Shahed-136 zilizotolewa na Iran - na kusababisha Kyiv kuomba msaada mpya ikisema ‘’ushirikiano’’ wa Iran unapaswa kuwa ‘’kitu cha mwisho’’ kwa Israeli kuvumilia.

Israel na Iran ni maadui wakubwa, lakini Waisraeli hadi sasa wamejizuia kuipatia Ukraine silaha kwa nia ya kudumisha uhusiano na Moscow.

Siku ya Jumatano, Waziri wa Ulinzi wa Israel Benny Gantz alisema msimamo wao haujabadilika.

‘’Sera yetu kwa Ukraine iko wazi - tuko upande wa Magharibi, tulitoa misaada ya kibinadamu, tulitunza wakimbizi na waliojeruhiwa,’’ aliiambia redio ya Kan ya Israeli.

‘’Kwa sababu za wazi, hatukutaka kujihusisha katika mifumo ya mapigano. Hii ndiyo ilikuwa sera hadi sasa. Niko makini kuhusu suala hili.’’

Akizungumza baadaye na wanadiplomasia wa Umoja wa Ulaya, Bw Gantz alisema: ‘’Hatutatoa mifumo ya silaha.’’

Takriban watu wanane waliuawa katika mashambulizi ya Jumatatu ya ndege zisizo na rubani nchini Ukraine.

Marekani inaamini kwamba ndege hizo zisizo na rubani - (UAVs) - zilihamishwa kutoka Iran hadi Urusi kinyume na azimio la Umoja wa Mataifa linalohusishwa na makubaliano ya nyuklia ya Iran, ambayo yanazuia uhamishaji wa teknolojia fulani za kijeshi.

Hata hivyo, Iran inakanusha kusambaza ndege hizo zisizo na rubani huko Moscow.

Baada ya mashambulizi hayo Waziri wa Mambo ya Nje wa Ukraine Dmytro Kuleba alisema nchi hiyo itaomba mifumo ya ulinzi wa anga kutoka Israel ‘’bila kuchelewa’’.

‘’Sasa kwa vile Iran imekuwa mshiriki kikamilifu katika uhalifu wa uchokozi dhidi ya Ukraine, nadhani hakuna mtu yeyote katika Israel ambaye bado hana uhakika kuhusu kuisaidia Ukraine au la, kusita huku kunapaswa kufika mwisho,’’ alisema.

‘’Ndege zile zile zinazoharibu Ukraine leo pia zinalenga Israel,’’ aliongeza.

'Uhuru wa kuchukua hatua' nchini Syria

Mashambulizi ya Jumatatu ya droni aina ya UAV yalifuatia kuongezeka kwa idadi ya mashambulizi ya makombora ya Urusi dhidi ya miji ya Ukraine.

Suala la ulinzi wa anga liliibuka kuwa ajenda kuu katika mikutano ya Brussels wiki iliyopita ya mawaziri wa ulinzi wa Nato, ambao walisema kukabiliana na mashambulizi ya Urusi kutahitaji mifumo kadhaa.

Nchi za Nato zimekuwa zikiipatia Ukraine silaha za kujihami tangu kuanza kwa vita, huku Marekani na Ulaya hivi karibuni zikiahidi kutuma mifumo ya hali ya juu.

Wiki hii, Ukraine iliiambia Israel inataka kupata silaha, ikiwa ni pamoja na betri za Iron Dome za kupambana na roketi, Barak, mifumo 8 ya kujilinda dhidi ya makombora ya kurushwa na meli, makombora ya Patriot ya ardhini hadi angani, na aina mpya ya ‘’ Iron Beam’’ kifaa cha laser ya kupambana na roketi.

Wakati wa hotuba kwa bunge la Israel mwezi Machi, Rais wa Ukraine Volodymyr Zelensky aliwashinikiza wabunge kusaidia, akisema: ‘’Kila mtu anajua kwamba mifumo yenu ya ulinzi wa makombora ndiyo bora zaidi.’’

Ulinzi wa ubora wa juu wa anga ya Israel unafahamika kuwa betri zake za Iron Dome, zilizotengenezwa kwa pamoja na Marekani, ambazo kimsingi hutumika kurusha makombora ya masafa mafupi yanayorushwa na wanamgambo wa Kipalestina.

Wakati wa mizozo ya hivi majuzi na wanamgambo huko Gaza mfumo huo umenasa karibu 90% ya makombora ambayo yalivuka hadi katika eneo la Israeli na yalikuwa yakielekea maeneo yenye watu wengi, kulingana na jeshi.

Lakini wachambuzi wanasema itakuwa na ufanisi mdogo nchini Ukraine, ambayo ardhi yake ni karibu mara 30 ya Israeli, na ambayo Urusi inailenga kwa silaha za masafa marefu, ikiwa ni pamoja na makombora ya cruise.

Kusita kwa Israel kuingizwa katika mauzo ya silaha kwa Ukraine - huku Iran ikiripotiwa kuipatia Urusi silaha - kunatokana na athari inazoamini kuwa uamuzi huo unaweza kuwa nao katika Mashariki ya Kati.

Israel inaichukulia Urusi kama nchi jirani ambayo ‘lazima iwe makini sana nayo’’, kulingana na mchambuzi wa kijeshi wa Israel Alex Fishman.

Urusi imedhibiti sehemu kubwa ya anga ya juu ya jirani na Israel ya kaskazini mwa Syria tangu ilipoingia katika vita vya wenyewe kwa wenyewe mwaka 2015 ili kuunga mkono utawala wa Rais Bashar al-Assad.

Israel hushambulia mara kwa mara anga la nchini Syria ikiwalenga wapiganaji wanaounga mkono Iran na kuhamisha silaha za Iran kwa kundi la wanamgambo wa Lebanon la Hezbollah.

‘’Warusi wamekaa kwenye mipaka yetu, katika milima ya Golan, Syria na pwani ya Mediterania, vyombo vya majini viko karibu wakati wote. Israel [haiwezi] kuwa katika mzozo wa wazi na Warusi,’’ Bw Fishman aliambia BBC.

Jeshi la Israel linaiarifu Urusi kuhusu mashambulizi ya anga yanayokaribia nchini Syria, yanayohusisha simu ya dharura kuhusu kuzuia matukio hatari nchini Syria’’.

Kuhifadhi hii - kile kinachojulikana katika Israel kama ‘’uhuru wa kuchukua hatua’’ wa kijeshi nchini Syria - imekuwa kipaumbele kwa uanzishwaji wa usalama wa Israeli.

Wasiwasi wake, miongoni mwa mengine, ni kwamba kuichokoza Moscow kungesababisha kujikita zaidi kwa Iran nchini Syria, na silaha za hali ya juu kufika kwa Hezbollah.

Wakati waziri wa serikali ya Israeli mwishoni mwa juma alipoitaka Israeli kuisaidia Ukraine, uongozi ulipata kujua jinsi Moscow inaweza kujibu.

‘’Itaharibu uhusiano kati ya [Urusi na Israel],’’ alisema Dmitry Medvedev, rais wa zamani wa Urusi na mshirika wa karibu wa Rais Vladimir Putin.

Maafisa wa Israel hawakutoa maoni yoyote kuhusu ripoti ya vyombo vya habari siku ya Jumatano iliyodai kuwa Israel haijafanya mashambulizi nchini Syria kwa zaidi ya mwezi mmoja.

Ripoti hiyo ilisababisha baadhi ya watu kuhoji ikiwa ushirikiano wake na Moscow ulikuwa umezorota.

Wasiwasi kwa jamii ya Wayahudi

Israel pia ilishinikizwa tena na Rais Zelensky, ambaye mwezi uliopita alizungumzia ‘’mshtuko’’ wake kwamba ‘’Israeli haikutupatia chochote. Hakuna. Sifuri.’’

Bw Fishman, mchambuzi wa masuala ya kijeshi, alisema uhusiano wa kihistoria wa Israel na Urusi na Ukraine unazingatiwa sana kama vikwazo vya kidiplomasia na kijeshi.

‘’Kipaumbele cha kwanza kwa sera ya kigeni ya Israeli ni jumuiya ya Wayahudi,’’ alisema.

Israel imeshuhudia mmiminiko wa zaidi ya Wayahudi milioni moja kutoka Umoja wa Kisovieti wa zamani tangu kuanguka kwake mwaka 1989.

Uvamizi wa Ukraine ulichochea uhamiaji mkubwa wa angalau mmoja kati ya wanane wa Wayahudi waliosalia wa Urusi - ifikapo Agosti 20, Warusi 500 walikadiria jumla ya Wayahudi 165,000 waliokuwa wamehamia Israeli.

Ukraine pia ina moja ya jumuiya kubwa za Wayahudi barani Ulaya.

Takriban wakimbizi 15,000 wa Ukraine wanaishi Israel, karibu theluthi moja kati yao wamehitimu kupata uraia wa Israeli chini ya Sheria ya Kurejea kwa kuwa na angalau babu mmoja Myahudi.

Lakini Wakala wa Kiyahudi, ambao unawezesha uhamiaji wa Wayahudi kote ulimwenguni kwenda Israeli, umekuwa chini ya shinikizo huko Moscow.

Mnamo Julai, wizara ya sheria ya Urusi iliishutumu kwa kukiuka sheria za faragha na kusema inapaswa kufungwa, na kusababisha mzozo wa kidiplomasia kati ya Israel na Urusi.

‘’Ikiwa tutawauzia Waukraine mfumo kama huo wa [silaha], hatua ya kwanza ni kwamba Warusi wataondoa ofisi ya Kiyahudi,’’ alisema Bw Fishman.