Canada: Kwa nini nchi hii inataka kuleta wahamiaji milioni 1.5 ifikapo 2025

Canada inaweka dau kubwa juu ya uhamiaji ili kujaza pengo katika uchumi wake lililoachwa na watu wanaozeeka wanaoacha kazi - lakini sio kila mtu yuko tayari kuleta watu wengi kutoka ng'ambo.

Mapema mwezi huu, serikali ya shirikisho ilitangaza mpango mkali wa kuchukua wahamiaji 500,000 kwa mwaka ifikapo 2025, na karibu wahamiaji wapya milioni 1.5 wanakuja nchini katika kipindi cha miaka mitatu ijayo.

Mpango huu utashuhudia Kanada ikikaribisha takribani mara nane idadi ya wakazi wa kudumu kila mwaka - kwa kila idadi ya watu - kuliko Uingereza, na mara nne zaidi ya jirani yake wa kusini, Marekani.

Lakini kura ya maoni ya hivi majuzi inaonyesha kuwa pia kuna wasiwasi juu ya kukaribisha wageni wengi.

Kanada inaweka dau kubwa

Kwa miaka mingi, Kanada imejaribu kuvutia wakaazi wa kudumu - wahamiaji walio na ardhi ambao wana haki ya kukaa nchini kwa muda usiojulikana lakini ambao sio raia - kuweka idadi ya watu na uchumi kukua. Mwaka jana, nchi ilichukua wakazi 405,000 wa kudumu - wengi zaidi katika historia yake yote.

Sababu ziko, kwa njia fulani, kuhusu hesabu rahisi. Kama mataifa mengi ya magharibi, Kanada ina idadi ya wazee na kiwango cha chini cha idadi ya watoto wanaozaliwa. Maana yake ni kwamba nchi ikitaka kukua badala ya kusinyaa italazimika kuleta wahamiaji.

Uhamiaji tayari unachangia ukuaji wa nguvu kazi yote nchini, na ifikapo mwaka 2032, unatarajiwa kuchangia ongezeko la idadi ya watu nchini pia, kulingana na taarifa ya serikali.

Mapema mwezi huu, serikali ilitangaza kuwa ifikapo 2025, wanatarajia kuleta wahamiaji wapya 500,000 kwa mwaka, ikiwa ni juu ya 25% kutoka idadi ya 2021.

Mahali pa kipekee duniani

Leo, takriban mmoja kati ya Wakanada wanne wamekuja nchini kama wahamiaji, ambayo ni ya juu zaidi kati ya mataifa ya G7. Linganisha hilo na Marekani, inayojulikana kimazungumzo kama chungu cha kuyeyuka duniani, ambapo ni 14% tu ndio wahamiaji.

Uingereza pia ina idadi ya wahamiaji karibu 14%.

Madeleine Sumption, mkurugenzi wa Uchunguzi wa Uhamiaji katika Chuo Kikuu cha Oxford, alisema idadi hii haimaanishi kwamba Uingereza iko nyuma katika uhamiaji, lakini badala ya Kanada ni "mtu wa nje".

Uingereza, kisiwa kidogo chenye wakazi wa Kanada mara mbili, tayari kina msongamano mkubwa wa watu, huku Kanada, ambayo ina wakazi zaidi ya milioni 38 na mojawapo ya ardhi kubwa zaidi duniani, ina nafasi ya kukua.

"Kwa ujumla Uingereza haijawa na lengo la kuongeza idadi ya watu kwa njia ile ile kama Canada (imefanya)," alisema.

Geoffrey Cameron, mwanasayansi wa siasa katika Chuo Kikuu cha McMaster, alisema kuwa ingawa nchi nyingi, kama Kanada, zinakabiliwa na viwango vya chini vya kuzaliwa na idadi ya watu wanaozeeka, mafanikio ya mfumo wowote wa uhamiaji yanategemea kuungwa mkono na watu wengi.

"Sababu inayozuia nchi nyingi ni maoni ya umma," alisema.

Nchini Marekani, ambapo idadi ya wahamiaji wanaoingia nchini humo kupitia mpaka wa kusini imefikia kiwango cha juu sana, kwa ujumla kuna wasiwasi wa kuwa na wahamiaji wengi kuliko ajira. 

Kabla ya-Brexit, wimbi la wahamiaji wa Umoja wa Ulaya kutoka Mashariki mwa Ulaya wanaohamia Uingereza lilizua taharuki dhidi ya uhamiaji. Lakini katika kipindi cha miaka kadhaa iliyopita, Bi Sumption alisema, maoni ya watu wengi kuhusu uhamiaji yameongezeka, kwa sehemu kwa sababu watu wanaamini kuwa nchi ina udhibiti bora wa wanaoingia kuliko walivyokuwa hapo awali.

Kanada, wakati huo huo, kihistoria imekuwa na msaada wa juu sana kwa uhamiaji.

"Nadhani baadhi ya sababu ya hilo ni kwamba kuna imani ya umma kwamba uhamiaji nchini Kanada unasimamiwa vyema na serikali na pia unasimamiwa kwa njia inayohudumia maslahi ya Kanada," Bw Cameron alisema.

Lakini hiyo haimaanishi kuwa hakuna wasiwasi wa uhamiaji.

Katika miaka ya hivi karibuni, wimbi la wahamiaji kwenye mpaka wa Merika limesababisha utata, na kuibuka kwa chama kipya cha mrengo wa kulia mnamo 2018, People's Party of Canada, kuliweka mada hiyo katika mazungumzo ya kitaifa katika kuelekea uchaguzi wa shirikisho 2019.

Sehemu tofauti za Kanada pia zina mitazamo tofauti kuhusu uhamiaji.

Wakati serikali ilitangaza malengo yake makali ya hadi wahamiaji wapya 500,000 kwa mwaka, jimbo la Quebec, ambalo linapata kuweka mipaka yake ya uhamiaji, lilisema halitachukua zaidi ya 50,000 kwa mwaka. Hiyo ina maana kwamba Quebec, ambayo ina 23% ya wakazi wa nchi hiyo, itakuwa inachukua tu 10% ya wahamiaji wa nchi hiyo.

Waziri Mkuu wa Quebec Francois Legault alisema ana wasiwasi wahamiaji zaidi watadhoofisha lugha ya Kifaransa katika jimbo hilo.

"Tayari kwa 50,000 ni vigumu kuzuia kupungua kwa Kifaransa," alisema.

Na ingawa ni kweli kwamba Kanada inaweza kuwa na nafasi zaidi ya kukua, baadhi ya maeneo bado yanahisi hali ngumu. Miji mikubwa kama Toronto na Vancouver - ambapo takriban 10% ya watu wanaishi kwa sasa - ina migogoro ya makazi ya bei nafuu.

Katika kura ya maoni ya Wakanada 1,537 iliyofanywa na Leger na Chama cha Mafunzo ya Kanada, watatu kati ya wanne walisema walikuwa na kiasi fulani au wasiwasi sana kuhusu athari ambayo mpango mpya ungekuwa nao kwenye makazi na huduma za kijamii. Takriban nusu, 49%, walisema malengo yalikuwa juu sana, wakati 31% walisema kuwa ndio idadi sahihi.

Mbinu ya Kanada

Njia nyingine ambayo Kanada ni ya kipekee katika ulimwengu wa magharibi ni msisitizo wake katika uhamiaji wa kiuchumi - karibu nusu ya wakaazi wa kudumu wa Kanada wanakaribishwa kwa sababu ya ujuzi wao, sio chini ya kuunganishwa tena kwa familia.

Ifikapo 2025, serikali inatarajia kupata hiyo 60%.

Hii ni kwa sababu ya jinsi mfumo wa Kanada ulivyoundwa, alisema Bw Cameron. Katika miaka ya 1960, Kanada ilihama kutoka mfumo wa upendeleo, ambapo nchi tofauti zilipewa malengo tofauti, hadi mfumo wa msingi wa pointi ambao ulitoa upendeleo kwa wahamiaji wenye ujuzi wa juu ambao wangechangia kwa urahisi zaidi uchumi wa Kanada.

"Kanuni kama hizo huongoza mfumo leo," aliiambia BBC.

Ulimwenguni, hii ni ya kipekee, ingawa Australia na New Zealand wana mifumo sawa.

Nchini Uingereza, zaidi ya mmoja kati ya wakazi wanne wa kudumu wanakaribishwa kupitia mkondo wa kiuchumi. Nchini Marekani, ni karibu 20% tu ya kadi za makazi ya kudumu (Green card) hutolewa kwa sababu za kiuchumi.

 Nchi zote mbili zimeonyesha matumaini ya kuongeza idadi ya wahamiaji wa kiuchumi wanaoingia katika nchi zao, lakini tofauti kubwa kwa nchi zote mbili ni kwamba wahamiaji wengi wa kiuchumi lazima wafadhiliwe na waajiri wao.

Nchini Kanada, ofa ya kazi inaweza kuhesabu pointi zako zote, lakini si lazima.

Wakati Uingereza hivi majuzi ilibadilisha mfumo wa msingi wa alama, Bi Sumption alisema kuwa kwa kweli, inabaki sawa na mfumo wao wa zamani, ambao uliwapa upendeleo wahamiaji ambao walikuwa na ofa za kazi.

Je, Kanada inaweza kufikia malengo yake?

Sio tu kwamba Kanada inachukua wahamiaji wengi wa tabaka la kiuchumi kuliko mataifa mengine makubwa, nchi hiyo pia ni moja ya juu kwa uhamishaji wa wakimbizi, ikipokea wakimbizi 20,428 mnamo 2021.

Lakini wakati nchi imeweka malengo makubwa kwa siku zijazo, historia imeonyesha haifikii matarajio yake kila wakati. Mnamo 2021, Kanada ilikuwa na lengo la kuwapa makazi wakimbizi wapatao 59,000 - karibu mara tatu ya idadi ya nchi iliyopokea.

Katika mahojiano na CBC, waziri wa uhamiaji Sean Fraser alisema pengo hilo lilitokana na kufungwa kwa mipaka inayohusiana na Covid nchini Canada na kote ulimwenguni.

Kufikia 2023, Kanada inalenga kusaidia wakimbizi 76,000