Mapinduzi yaliyofeli nchini Benin: Je, kiongozi wa putsch ni nani?

Jumapili asubuhi, Desemba 7, 2025, milio ya risasi ilisikika huko Cotonou, mji mkuu wa Benin.

Kundi la wanajeshi, ambao walikuwa wamejaribu kunyakua mamlaka kwa nguvu, lilijitokeza kwenye televisheni ya taifa kutangaza kusimamishwa kwa Katiba na kuondolewa kwa rais mteule, Patrice Talon.

Muda mfupi baadaye, serikali ilitoa taarifa na kutangaza kwamba hali ilikuwa imedhibitiwa.

Hakika, Jumapili asubuhi, waasi walishambulia nyumba ya mkuu wa nchi, Patrice Talon, kisha wakavamia kituo cha televisheni cha umma ili kumwondoa madarakani rais wa Jamhuri, chini ya uangalizi wa "Kamati ya Kijeshi ya Kuanzisha Upya" iliyoongozwa na Luteni Kanali Tigri Pascal.

Kiongozi wa waliopanga mapinduzi ni nani?

Luteni Kanali Tigri Pascal, kiongozi wa mapinduzi hayo, ambaye alionekana kwenye televisheni ya taifa siku ya Jumapili akiwa na kundi la wanajeshi, ni mwanachama wa Walinzi wa Kitaifa.

Luteni Kanali Pascal Tigri, katika miaka ya arobaini, hadi sasa alikuwa kamanda wa kikosi maalum cha Walinzi wa Kitaifa, kikosi cha wasomi.

Wanachama bora wa kitengo hiki, kilichoundwa mwaka 2020, huunda vikosi maalum. "Makomando hawa wamefunzwa vyema ," chanzo cha kijeshi kilifichua.

Wamezoea shughuli nyeti zaidi, wanahusika katika misheni za uokoaji mateka na misheni zingine ngumu. Pia wana mafunzo ambayo yanawaruhusu kuishi kwa wiki kadhaa msituni, chanzo kiliongeza.

Luteni Kanali Tigri alikuwa miongoni mwa maafisa walioshiriki kikamilifu katika vita dhidi ya ugaidi, hasa katika Operesheni Mirador.

Akiwa ametangazwa kutoroka, kulingana na vyombo vya habari vya ndani, anaripotiwa kutafutwa kikamilifu na vikosi vya watiifu.

Wanajeshi kadhaa wamekamatwa na vikosi vya jeshi, kulingana na AFP, ambayo inataja chanzo cha kijeshi.

"Wale wote waliokamatwa ni wanajeshi, akiwemo mmoja ambaye tayari ameachishwa kazi kwenye safu yetu," kilisisitiza chanzo hicho.

Ni nini kilichowashinikiza waliopanga mapinduzi?

Wakati wa hotuba yao, iliyosomwa kwenye runinga ya kitaifa na msemaji wao kwa siku hiyo, waasi hao walidai "matumizi mabaya" katika masuala ya usalama na kijamii.

Haya, wanasema, yaliwachochea "kuwajibika" mbele ya serikali ya Rais Patrice Talon.

Miongoni mwa mambo mengine, kwa upande wa usalama, "kuzorota kwa hali ya kaskazini mwa Benin, kupuuzwa kwa hali ya ndugu zetu ambao walikuwa mstari wa mbele, na hasa wale walioacha familia zao (...) kutokana na sera za Mheshimiwa Patrice Talon, licha ya ahadi nyingi zinazotolewa na ushabiki mkubwa katika vyombo vya habari, kupandishwa vyeo kwa baadhi ya wanajeshi dhidi ya wale wanaohitajika na kulazimishwa kustaafu kwa wanajeshi wengi kutokana na chuki"

Kwa upande wa kijamii, wanasema wanamshutumu Rais Talon kwa "kufukuzwa kazi kwa maafisa wa serikali, kushindwa kwa serikali kutoa huduma kwa wagonjwa wa saratani na kusababisha vifo vingi, kudhalilisha taaluma ya ualimu kupitia uundaji wa orodha mpya, nk."

Je, waliokamatwa mateka ni kina nani na ni wangapi?

Wakati wa kuandika, hakuna taarifa ya umma iliyotolewa kuhusu idadi ya mateka, lakini wawili waliachiliwa usiku kucha kutoka Jumapili hadi Jumatatu.

Lakini vyanzo kadhaa vya kijeshi vimethibitisha kuachiliwa kwa mkuu wa majeshi, Jenerali Issa Abou, na Kanali Faïzou Gomina, mkuu wa walinzi wa taifa, ambao walitekwa na waasi.

Waliachiliwa na jeshi usiku wa Desemba 7-8, 2025, karibu saa 2 asubuhi, kulingana na mwandishi wa Radio France International huko Cotonou.

Maafisa hao wawili wa kijeshi, ambao wameripotiwa kushikiliwa na waasi hao tangu Jumapili kaskazini mwa nchi, wanatarajiwa kuwasili Cotonou Jumatatu hii.

Wangapi wamekufa na ni akina nani?

Bado hakuna idadi rasmi ya vifo kutokana na maasi haya mafupi, lakini serikali imetangaza kufeli kwa mapindizu hayo na kwamba hali imedhibitiwa.

Hata hivyo, kwa mujibu wa mwandishi wa BBC Afrika mjini Cotonou, ujumbe uliokuwa ukisambaa kwenye mitandao ya kijamii uliripoti kuwa Meja Jenerali wa Jeshi la Wanahewa Bertin Bada alikuwa ametangaza kifo cha mkewe. Inasemekana alifariki baada ya nyumba yao kushambuliwa na waasi.

Ikumbukwe kwamba ni asubuhi ya mapema ya Jumapili, Desemba 7, 2025, ambapo kikundi cha wanajeshi kilianza uasi huko Cotonou.

"Kila kitu kiko chini ya udhibiti. Hawakufanikiwa kuchukua makao ya mkuu wa nchi na urais wa Jamhuri. Ni suala la muda kabla ya kila kitu kurejea kawaida. Usafishaji unaendelea vizuri," chanzo cha kijeshi kilidokeza.

Waziri wa Mambo ya Ndani wa nchi hiyo alisema kuwa hatua za kijeshi zilizochukuliwa na wanajeshi wa Benin, ambao walisalia kuwa waaminifu kwa kiapo chao, waliweza kudumisha "udhibiti wa hali na kuzuia jaribio la mapinduzi."

Kwa nini jeshi la Nigeria liliingilia kati?

Katika taarifa kutoka ofisi ya rais wa Nigeria, "Rais Bola Ahmed Tinubu siku ya Jumapili alisifu ushujaa wa jeshi la Nigeria kwa uingiliaji kati wao wa haraka kufuatia ombi la serikali ya Benin la kuhifadhi demokrasia yake iliyodumu kwa miaka 35 katika kukabiliana na jaribio la mapinduzi lililoanzishwa alfajiri."

"Akijibu maombi mawili tofauti ya serikali ya Benin, Rais Tinubu kwanza aliamuru ndege za kivita za Jeshi la Anga la Nigeria ziingie nchini na kulinda anga ili kuwaondoa waliopanga mapinduzi katika kituo cha televisheni cha taifa na kambi ya kijeshi ambako walikuwa wamejipanga upya," iliendelea taarifa hiyo.

Kwa mujibu wa ofisi ya rais wa Nigeria, "Jamhuri ya Benin, kupitia Wizara yake ya Mambo ya Nje, iliomba, katika ujumbe mfupi wa maneno, msaada wa haraka wa anga wa Nigeria 'kutokana na uharaka na uzito wa hali hiyo, ili kulinda utaratibu wa kikatiba, kulinda taasisi za kitaifa na kuhakikisha usalama wa watu."

Upelekaji huu wa ndege za kivita za Nigeria katika anga ya Benin uliruhusu "ufuatiliaji na shughuli za uingiliaji wa haraka, chini ya uratibu wa Benin".

"Serikali ya Benin pia imeomba kutumwa kwa vikosi vya ardhini vya Nigeria, 'maalum kwa ajili ya misheni iliyoidhinishwa na kamandi ya Benin, kuunga mkono ulinzi wa taasisi za kikatiba na mapambano dhidi ya makundi yenye silaha'," ofisi ya rais wa Nigeria ilisema.

Kwa upande wake, Mkuu wa Majeshi ya Nigeria, Jenerali Olufemi Oluyede, alionyesha kuwa "maombi yote yametimizwa na kwamba vikosi vya ardhini vya Nigeria sasa vipo Benin".

"Wajibu wetu ni kutii amri ya kamanda mkuu wa majeshi yetu, Rais Tinubu," alisema.

Katika taarifa kutoka kwa rais wa Nigeria, Rais Tinubu alipongeza vikosi vya jeshi la Nigeria kwa uthabiti wao kama walinzi na watetezi wa demokrasia katika hotuba yake kufuatia kurejeshwa kwa utaratibu wa kidemokrasia na kikatiba.

"Leo, wanajeshi wa Nigeria walijipanga kwa ujasiri kutetea na kulinda utaratibu wa kikatiba katika Jamhuri ya Benin, kwa mwaliko wa serikali. Majeshi yetu yalifanya kazi ndani ya mfumo wa Itifaki wa ECOWAS kuhusu Demokrasia na Utawala Bora. Walichangia kuleta utulivu wa nchi jirani, na tunajivunia kujitolea kwao kwa kudumisha maadili ya 9 na 9 ya kidemokrasia, mshikamano na serikali na watu wa Jamhuri ya Benin," alisema Rais Tinubu, katika hotuba yake kufuatia kurejeshwa kwa utaratibu wa kidemokrasia na kikatiba.

Kikosi cha Kudumu cha ECOWAS ni nini?

Kikiwa na makao yake makuu mjini Abuja, mji mkuu wa Nigeria, Kikosi cha Kudumu cha Jumuiya ya Kiuchumi ya Nchi za Afrika Magharibi (ECOWAS) ni kikosi cha kijeshi cha kikanda, mrithi wa Kundi la Ufuatiliaji la ECOWAS (ECOMOG).

kiliundwa ili kuingilia kati kwa haraka mizozo ya Afrika Magharibi (ulinzi wa amani, urejeshaji wa utaratibu wa kikatiba, n.k.), kikijumuisha vikosi vya kijeshi na kiraia kutoka nchi wanachama, ambapo mara nyingi huitishwa, lakini ambacho wakati mwingine kutumwa kwao ni ngumu, kama wakati wa mzozo wa Niger wa 2023.

Kikosi hicho cha Kudumu kinajumuisha wanajeshi, maafisa wa polisi na raia kutoka nchi wanachama wa ECOWAS, zikiwemo Benin, Ghana, Nigeria, Senegal, Gambia, Togo n.k.).

ECOWAS iliingilia kijeshi Liberia mwaka 1990 na tena mwaka 2003, nchini Sierra Leone mwaka 1997, Guinea-Bissau mwaka 1999, Ivory Coast mwaka 2002, nchini Mali mwaka 2013, na kisha Gambia mwaka 2017.

Hata hivyo, ikumbukwe kwamba askari wa Standby Force wapo katika nchi zao, lakini lazima wawe tayari kupelekwa nje ya nchi pale inapotokea matatizo.

Katika taarifa, ECOWAS imelaani jaribio la mapinduzi na kutangaza kupeleka kikosi chake .