Vita vya Ukraine: Kukua kwa uhusiano kati ya Urusi na Iran kunaleta hatari mpya

Kwa miaka mingi vichwa vya habari vimeangazia mabishano juu ya mifumo ya hali ya juu ya ulinzi wa anga ya Urusi inayoelekea Iran. Lakini sasa usafirishaji wa silaha uko upande mwingine, anaandika Jonathan Marcus wa Taasisi ya Mikakati na Usalama, Chuo Kikuu cha Exeter.

Ndege zisizo na rubani zinazotolewa na Iran zinatumiwa na Moscow kuwatishia raia wa Ukraine na kushambulia mfumo wa kuzalisha na kusambaza umeme nchini humo.

Hali ya Urusi nchini Ukraine imeifanya Moscow kugeukia Tehran kupata hifadhi ya silaha zinazoongozwa kwa usahihi. Silaha zake zenyewe zinaisha haraka.

Kumekuwa na matukio kadhaa ambapo makombora ya ulinzi wa pwani na ulinzi wa anga yametumiwa na Warusi kushambulia maeneo ya ardhini nchini Ukraine - jukumu ambalo halifai zaidi.

Safari za ndege za usafiri zimefuatiliwa kutoka Iran hadi Urusi. Ripoti kutoka vyanzo vya Marekani zinaonyesha kuwa wakufunzi wa Iran kutoka IRGC - Iranian Revolutionary Guard Corps - wamepelekwa kwenye kituo cha Crimea ili kuwafundisha wafanyakazi wa Kirusi jinsi ya kuendesha mifumo.

Mabaki ya ndege zisizo na rubani ambazo zimedunguliwa - zote mbili za Iran za Shahed-131 zinazorandaranda (zinazojulikana kama drones za kamikaze) na kubwa zaidi Shahed-136 - zimechambuliwa. Hakuna shaka kuwa Tehran, licha ya kukanusha kwake, inafidia upungufu mkubwa katika safu ya ushambuliaji ya Russia.

Hii ni wazi si habari njema kwa Ukraine. Ingawa idadi kubwa ya ndege zisizo na rubani zinazotolewa na Irani zimetunguliwa kunaweza kuwa na mbaya zaidi zijazo

Iran ina silaha zenye uwezo mkubwa zaidi wa kutumika katika safu yake ya ushambuliaji. Na kuna hofu kwamba silaha hatari zaidi za Irani - makombora ya balestiki - hivi karibuni zinaweza kuwa njiani kuelekea Urusi.

Hizi hubeba vichwa vya kivita vikubwa zaidi kuliko ndege zisizo na rubani na uwezo wa kombora wa kupambana na balestiki wa Ukraine ni mdogo. Hii inaweza kuongeza kiwango kipya cha utata kwa juhudi za Magharibi kuimarisha ulinzi wa Ukraine dhidi ya anga na makombora.

Mivutano mipya

Lakini vipi kuhusu matokeo mapana ya uhusiano huu unaozidi kuimarika kati ya Moscow na Tehran?

Kunaweza kuwa na athari kwa mustakabali wa makubaliano ya nyuklia kati ya jumuiya ya kimataifa na Tehran. Zaidi ya hayo, uwiano dhaifu wa vikosi nchini Syria unaweza kubadilishwa na matokeo makubwa kwa Israeli na, kwa upande wake, kwa uhusiano wake na Moscow.

Ni wazi kwamba Urusi na Iran zinahitaji marafiki. Wote wawili wametengwa na wamechanganyikiwa.

Urusi inakabiliwa na vikwazo vya kiuchumi kutokana na uchokozi wake dhidi ya Ukraine, vita ambavyo haviendi vyema kwa Moscow. Utawala wa Iran pia uko chini ya vikwazo kwa mpango wake wa nyuklia na rekodi ya haki za binadamu, na unakabiliwa na kutoridhika kubwa nyumbani.

Wote wawili ni sehemu ya "klabu" ndogo ya mataifa yenye mamlaka, pamoja na Uchina, ambayo hutafuta sio tu kufuata malengo yao ya kimkakati ya kikanda lakini pia, kwa upana zaidi, kujibu dhidi ya kile wanachoona kama utaratibu wa kimataifa unaotawaliwa na Marekani.

Ukandamizaji wa usalama wa Iran nyumbani tayari umeweka vikwazo vya ziada vya kiuchumi kutoka kwa nchi za Magharibi. Sasa uhamishaji wake wa silaha kwenda Urusi unaonekana na Uingereza na Ufaransa kama ukiukaji wa azimio 2231 la Baraza la Usalama la Umoja wa Mataifa lililopitishwa kufuatia makubaliano ya nyuklia ya 2015.

Hii inaweza kusababisha baadhi ya vikwazo vinavyohusiana na nyuklia kurejeshwa. Mvutano huu mpya utadhoofisha zaidi juhudi za kurejea JCPOA, mapatano ya kimataifa yaliyokusudiwa kuzuia shughuli za nyuklia za Iran ambayo yaliachwa na Utawala wa Trump mnamo Mei 2018.

Juhudi za kurejesha makubaliano hayo zimepungua hadi baada ya uchaguzi wa Marekani wa Muda wa Kati tarehe 8 Novemba. Wakati huo huo Iran imeendelea kupiga hatua katika shughuli zake za kurutubisha.

Hati ya nyuklia ya Iran ni kivuli kinachokuja kwa nchi za Magharibi kwa kuwa mtazamo wake umewekwa kwa Ukraine. Urusi - moja ya pande muhimu katika mpango wa awali - ni vigumu kushinikiza msambazaji wake mpya wa silaha kutoa msingi.

Suala la Syria

Hata hivyo, uhusiano kati ya Moscow na Tehran unaendeshwa na mazingira badala ya uhusiano wowote wa kina wa kiitikadi.

Uhusiano wa Russia na Iran kwa muda mrefu umekuwa na hali ya sintofahamu; mfano mzuri ni matamanio yao tofauti nchini Syria.

Uingiliaji wa kijeshi wa Urusi uliokoa utawala wa Assad. Wafanyakazi wa Iran, silaha na wanamgambo pia walikuwa muhimu kwa maisha yake.

Lakini Urusi, ambayo bado inadumisha uwepo nchini Syria, haijawahi kuwa na shauku juu ya matarajio ya kikanda ya Tehran huko. Walakini haijachukua hatua kudhibiti ushawishi wa Irani kwa njia ambayo Israeli ingetamani. Hayo yamesemwa, imefanya kidogo kuzuia mashambulizi ya anga ya Israel yenye lengo la kurudisha nyuma kujijenga kwa Iran nchini Syria.

Je, nguvu mpya katika mahusiano ya Russia-Irani inaweza kubadilisha hili? Wakati baadhi ya ulinzi wa anga wa Urusi na wanajeshi wameondolewa Syria Moscow bado ina uwezo wa kuingilia operesheni za Israel.

Hili limekuwa mojawapo ya masuala yanayoathiri uungwaji mkono wa Israel kwa Ukraine.

Lakini vipi kuhusu wakati ujao? Tuseme kwa mfano kwamba Urusi iliamua kuhamisha hata silaha za hali ya juu zaidi kwa Iran kwa malipo ya usaidizi wake, je! Je, hii inaweza kuchochea mabadiliko katika mtazamo wa Israeli kwa Kyiv?

Hilo kwa sasa, huku uchaguzi mkuu wa Israel ukikaribia, linaonekana kutowezekana. Lakini uhusiano mpya kati ya Russia na Iran una uwezo wa kuathiri masuala ya kimataifa zaidi ya vita vya Ukraine.