Kisiwa ambacho wenyeji hawaruhusiwi kujivinjari katika fukwe zake

Nilipokuwa safarini kaskazini mwa Jamaica mwaka 2014, Niliegesha gari kando ili nipate chakula cha mchana katika ufukwe wa Mammee Bay. Uwanda mkubwa wa mchanga mweupe unaopakana na bahari ya turquoise uliniacha hoi. Lakini ninachokumbuka zaidi ni mandhari ya eneo hilo: boti za wavuvi zilizoegeshwa baada ya kazi ya siku na watoto wakicheza mchangani.

Mnamo 2020, sehemu hiyo iliuzwa kwa mshirikishi wa programu binafsi ili kubadilishwa kuwa hoteli ya kifahari ya mamilioni ya dola na makazi. Ukuta wa ulijengwa, na ufuo huo kufungwa kwa wenyeji.

Wavuvi waliokuwa wakiishi karibu na eneo hilo ghafla walizuiwa kuchota hata maji mahali ambapo walikuwa wakiegesha boti zao kwa vizazi.

Walizuiwa kuogelea katika ufukwe huo pia wakati serikali ilipouza ardhi jirani na Kampuni ya China Harbour Engineering ili kujenga makazi ya watu binafsi.

"Unawezaje kutumia ufuo kwa (mamia) ya miaka na, baada ya siku chache, huna tena uwezo wa kufanya hivyo?" alilalamika Devon Taylor, mwanzilishi mwenza wa vuguvugu la kutetea haki ya mazingira la Jamaica Beach Right Environmental Movement (JaBBEM).

Kupigania fukwe za Jamaica

Kwa wasafiri wengi wa kigeni, Jamaica ni sawa na fuo za mchanga mweupe na mitende inayoyumbayumba. Mnamo mwaka wa 2024, jumla ya watalii milioni 4.3 walitembelea kisiwa hiki, japo wengi wao walikuja kuogelea katika maji yake safi, fukwe hizi zinazidi kuwa adimu kwa Wajamaika wenyewe.

Kati ya kilomita 1,022 za ukanda wa pwani wa kisiwa hicho, ni asilimia 0.6 pekee ambayo imetengewa umma na inafikiwa kwa urahisi na wakazi wa eneo hilo, JaBBEM iliripoti.

"Utangamano wetu wa kitamaduni na maeneo ya asili umedhibitiwa," Taylor alisema.

"Wanahamisha usimamizi wa maliasili yetu kwa mashirika ya kigeni," aliongeza.

Ubinafsishaji wa fukwe za Jamaika umekuwa ukiendelea kwa miongo saba iliyopita, lakini kadri idadi ya maeneo ya mapumziko yanayomilikiwa na wageni na maendeleo ya mali isiyohamishika yakiongezeka katika miaka mitano iliyopita, kufungwa kwa maeneo yanayopendwa na wenyeji kama Mammee Bay kumeongezeka.

Leo, ni asilimia 40 pekee ya dola za Marekani bilioni 4.3 ambazo Jamaika inazalisha katika mapato ya utalii ndizo zinazosalia Jamaika. Hata hivyo, maeneo ya mapumziko yanayojumuisha watu wote yanashamiri kwenye fuo za kisiwa hicho.

Kufikia mwaka wa 2030, vyumba 10,000 vya hoteli mpya vimepangwa kujengwa kote kisiwani, vingi kati ya hivyo, ikiwa ni pamoja na Hoteli ya Hard Rock yenye vyumba 1,000 na Moon Palace The Grand yenye vyumba 1,350 katika Montego Bay, viko ufukweni na vitawazuia zaidi Wajamaika kufikia ufuo wao.

Sehemu kubwa ya hali hii inatokana na masalio ya ukoloni wa Uingereza wa takriban karne moja wa zamani: Sheria ya Udhibiti wa Ufuo wa 1956, ambayo inatoa umiliki wa serikali wa ukanda wa pwani na kubainisha kuwa Wajamaika hawana haki ya umma ya kuogelea au kufikia ufuo bila ruhusa. Sheria hii bado inaruhusu serikali kuhamisha maeneo ya pwani kwenye mikono ya watu binafsi.

"Kwa kuwatenga Wajamaika kutoka baharini, mila zao za jadi za uvuvi, na maisha yao, jumuiya inaharibiwa; katika kizazi kimoja au viwili, haitakuwepo tena," alisema Marcus Goffe, wakili anayewakilisha JaBBEM.

Hadi pale JaBBEM ilipoanzishwa mnamo 2021 ambapo vita vya Wajamaika vya kupata ufuo vilishika kasi.

Wakazi wanazidi kushinikiza kufutwa kwa Sheria ya Udhibiti wa Ufuo, na kwa sasa kuna kesi tano zinazoendelea mahakamani zinazotaka kuhakikisha ufikiaji wa ufuo kwa wakaazi kote kisiwani.

Hizi ni pamoja na Mammee Bay Beach; Providence Beach katika Montego Bay (ambapo Sandals Resorts International inapanga kujenga bungalows juu ya maji); Bob Marley Beach, ambaye jumuiya zake za Rastafari zinapigana dhidi ya kituo cha kifahari cha dola milioni 200; Mto mdogo wa Dunn; na Blue Lagoon, ambayo imepiga marufuku uendeshaji wa biashara za ndani za rafting tangu Agosti 2022.

"Katika Montego Bay, labda kuna fukwe nne za umma zilizosalia," Monique Christie, mratibu wa JaBBEM alisema.

Christie pia ni mmoja wa watu 10 ambao hivi majuzi walifungua kesi dhidi ya Sandals Resorts, ambayo inataka kubinafsisha Providence Beach, ambapo yeye na familia yake wameogelea tangu utotoni.

"Hili si suala la haki tu. Jamii kama zetu zimeunganishwa kwa kina na ardhi yetu na mazingira yetu ya asili: bahari zetu, anga, pwani, mimea na wanyama," Goffe alisema.

Niliporudi Jamaica kwa safari ya kisiwa kote mwezi Desemba, wiki sita tu baada ya Kimbunga Melissa, niligundua kwamba sehemu kubwa ya fuo za pwani ya magharibi na kaskazini hazikuweza kufikiwa kwa sababu maeneo ya mapumziko yaliyojumuisha yote yalikuwa yamechukua nafasi, au sasa kulikuwa na ada ya kuingia, ikiwa ni pamoja na Mammee Bay.

Nililipa dola 1,200 za Kijamaica sawa na $7.60) za Kimarekani kufikia ufuo kupitia mgahawa wa Bamboo Blu wa hoteli hiyo.

Katika fuo chache nzuri na zisizolipishwa kwenye pwani ya kaskazini ya Jamaica, kama vile Dead End Beach na Discovery Bay, familia zilizo na watoto zilifurahia muziki wa reggae kwenye baa na mgahawa wa hoteli, huku wavuvi wakisafisha na kuuza samaki wao.

Katika vituo vikuu vya utalii kama vile Montego Bay na Ocho Rios, wageni katika hoteli za kibinafsi wanazidi kutengwa na mazingira haya ya maisha ya ndani.

Cha kuzingatia ukizuru Jamaica

Jamaica inapojijenga upya baada ya uharibifu uliosababishwa na Kimbunga Melissa msimu wa masika, Taylor anawashauri wageni kuepuke maeneo ya mapumziko ambayo ufikiaji wa ufuo ni kwa wageni wa kibinafsi na sio kwa Wajamaica wenyewe.

"Ni rahisi sana kubaini hilo: Fanya utafiti wako, wekeza bajeti yako kwa busara, na unufaike na nafasi za ndani nchini Jamaica," aliongeza.

Kwa bahati nzuri, bado kuna njia nyingi za kufurahia likizo ya kupendeza kwenye fuo hizi, kuunganisha na utamaduni wa ndani na kusaidia biashara za ndani. Katika Seven Mile Beach, Negril, kukaa katika Charela Inn inayomilikiwa na ndani hukuweka hatua kutoka kwa ufuo wa umma, lakini pia umbali mfupi kutoka kwa stendi ya kuku wa jerk kwenye Norman Manley Boulevard na mafundi wa ndani kwenye soko la ufundi.

Umbali wa saa mbili kwa gari kuelekea kusini mwa Negril, ufuo wa mchanga mweusi wa Treasure Beach pia uko wazi kwa umma na ni nyumbani kwa hoteli kadhaa za ndani na majumba ya kifahari, kama vile My Irie Escape, ambayo hupata chakula kutoka kwa wakulima na wavuvi wa Jamaica na kuajiri waongoza watalii wa ndani.

Taylor pia anapendekeza utafute makazi ya muda yanayoendeshwa na Wajamaica kote kisiwani, ikiwa ni pamoja na Kingston, mji mkuu wa Jamaica na kituo cha kitamaduni.

Pwani ya mashariki mwa Jamaica ni nyumbani kwa hoteli kadhaa za karibu, za boutique zinazomilikiwa na Jamaica, kama vile Sea Cliff Resort. Nyumba hii ya wageni ni umbali wa dakika 15 tu kutoka Winnifred Beach, mojawapo ya fuo nzuri zaidi za umma kisiwani.

Safari ya dakika 45 kwa gari mashariki mwa Kingston ni Bob Marley Public Beach, ambayo hapo awali ilikuwa mahali patakatifu kwa jamii za Rastafari ambao walikimbia mateso ya serikali mwishoni mwa miaka ya 1960. Pia ni mahali ambapo msanii nguli wa reggae aliishi kwa muda na akafanya muziki pamoja na wasanii wa reggae Peter Tosh na Bunny Wailer.

Camala Thomas, mkazi wa kizazi cha tatu wa Rastafari ambaye bibi yake alikuwa mmoja wa watu wa kwanza kuishi hapo, anaendesha mkahawa mdogo wa ufuoni unaofahamika ka Macka's Kitchen na mara nyingi husimulia historia ya eneo hilo kwa wasafiri.

Mipango ilipotayarishwa ya kujenga hoteli ya kifahari ya takriban dola milioni 200, yeye na familia yake walijiunga na wengine kuwasilisha keshi mahakamani ili kuhakikisha kwamba ufuo huo unasalia kuwa wa umma.

"Huu ni usaliti mkubwa unaofanywa na (na serikali)," alisema.

Lakini kwa Christie, tatizo ni rahisi kama kuruhusu Wajamaica kufikia bahari sawa za cerulean zinazovutia wasafiri wengi.

"Nchini Norway, msitu ni wa kila mtu, haujazingirwa," alisema, akimaanisha allemannsretten, haki ya umma ya kuzurura kwa uhuru katika maeneo yenye miti, mradi tu hawaachi alama yoyote.

"Kwa nini bahari na fukwe zake ziwe tofauti katika Jamaica?" akauliza.