IDF ilisema vyumba walivyovishambulia vilikuwa ngome ya Hezbollah, lakini wengi waliokufa walikuwa raia

Julia Ramadan alikuwa na hofu kubwa, vita kati ya Israel na Hezbollah vilikuwa vikiongezeka na aliota ndoto mbaya kwamba nyumba ya familia yake ilikuwa ikilipuliwa.

Alipomtumia kaka yake taarifa ya sauti yenye hofu kutoka kwenye nyumba yake huko Beirut, alimhimiza ajiunge naye huko Ain El Delb, kusini mwa Lebanon.

"Ni salama hapa," alimtuliza. "Njoo ukae nasi hadi mambo yatulie."

Mapema mwezi huo, Israel ilizidisha kampeni za mashambulizi ya anga dhidi ya Hezbollah nchini Lebanon, kujibu mashambulizi ya roketi yanayoongezeka ya kundi la waasi linaloungwa mkono na Iran ambalo lilikuwa limeua raia, na kuwafukuza makumi ya maelfu zaidi kutoka kwenye makazi kaskazini mwa Israel.

Ashraf alikuwa na uhakika kwamba jengo la ghorofa la familia yao lingekuwa kimbilio, kwa hivyo Julia alijiunga naye. Lakini siku iliyofuata, tarehe 29 Septemba, ilikabiliwa na shambulio baya zaidi katika mzozo huu wa Israeli. Jengo lote la ghorofa sita liliporomoka na kusababisha vifo vya watu 73.

Jeshi la Ulinzi la Israel (IDF) linasema kuwa jengo hilo lililengwa kwa sababu lilikuwa "kituo cha amri ya kigaidi" cha Hezbollah na "lilimuondoa" kamanda wa Hezbollah. Iliongeza kuwa "wengi" wa wale waliouawa katika shambulio hilo "walithibitishwa kuwa watendaji wa ugaidi".

Lakini uchunguzi wa BBC Eye ulithibitisha utambulisho wa watu 68 kati ya 73 waliouawa katika shambulio hilo na kufichua ushahidi unaoonesha kuwa watu sita pekee walihusishwa na tawi la kijeshi la Hezbollah.

Hakuna hata mmoja kati ya tuliowatambua aliyeonekana kuwa na cheo kikubwa. Idhaa ya BBC World Service pia iligundua kuwa wengine 62 walikuwa raia , 23 kati yao wakiwa watoto.

Miongoni mwa waliokufa walikuwa watoto wa miezi michache tu, kama Nouh Kobeissi katika ghorofa 2B. Katika ghorofa 1C, mwalimu wa shule Abeer Hallak aliuawa pamoja na mumewe na wanawe watatu.

Orofa tatu juu, Amal Hakawati alikufa pamoja na vizazi vitatu vya familia yake , mume wake, watoto na wajukuu wawili.

Ashraf na Julia daima wamekuwa karibu, wakishiriki kila kitu na kila mmoja. "Alikuwa kama sanduku nyeusi, akishikilia siri zangu zote," anasema.

Mchana wa tarehe 29 Septemba, ndugu walikuwa wamerejea nyumbani kutoka kutoa chakula kwa familia zilizokimbia mapigano. Mamia ya maelfu ya watu nchini Lebanon walikuwa wamekimbia makazi yao kutokana na vita.

Ashraf alikuwa anaoga, na Julia alikuwa ameketi sebuleni na baba yao, akimsaidia kuweka video kwenye mitandao ya kijamii. Mama yao, Janan, alikuwa jikoni.

Kisha, bila onyo, wakasikia kishindo . Jengo lote lilitikisika, na wingu kubwa la vumbi na moshi likamiminika ndani ya nyumba yao.

"Nilipiga kelele, 'Julia! Julia!,'" anasema Ashraf.

"Alijibu, 'niko hapa.'

"Nilimtazama baba yangu, ambaye alikuwa akijitahidi kuinuka kutoka kwenye sofa kwa sababu ya jeraha lililokuwepo kwenye mguu wake, na nikamwona mama yangu akikimbia kuelekea mlango wa mbele."

Jinamizi la Julia lilikuwa lilikuwa katika maisha halisi.

"Julia alikuwa akihema sana, akilia sana kwenye sofa. Nilikuwa nikijaribu kumtuliza na kumwambia tunahitaji kutoka nje. Kisha, kulikuwa na shambulio jingine."

Picha za video za shambulizi hilo, zilizochapishwa mtandaoni na kuthibitishwa na BBC, zinaonesha makombora manne ya Israeli yakiruka angani kuelekea jengo hilo. Sekunde chache baadaye, kizuizi kinaanguka.

Ashraf, pamoja na wengine wengi, alinaswa chini ya vifusi. Alianza kuita, lakini sauti pekee aliyoisikia ni ya baba yake ambaye alimwambia bado anamsikia Julia na yuko hai. Hakuna hata mmoja wao aliyeweza kumsikia mama yake Ashraf.

Ashraf alituma ujumbe wa sauti kwa marafiki katika kitongoji ili kuwatahadharisha. Saa chache zilizofuata zilikuwa za mateso. Aliweza kusikia waokoaji wakipepeta kwenye vifusi, na wakazi wakilia walipogundua wapendwa wao wamekufa.

"Niliendelea kufikiria, tafadhali, Mungu, sio Julia. Siwezi kuishi maisha haya bila Julia."

Hatimaye Ashraf alitolewa kwenye vifusi saa chache baadaye, akiwa na majeraha madogo tu.

Aligundua mama yake alikuwa ameokolewa lakini alikufa hospitalini. Julia alikuwa ameishiwa pumzi chini ya kifusi. Baadaye baba yake alimwambia maneno ya mwisho ya Julia ni wito kwa kaka yake.

Mnamo Novemba, makubaliano ya kusitisha mapigano yalikubaliwa kati ya Israel na Hezbollah kwa lengo la kumaliza mzozo huo. Makubaliano hayo yanatoa muda wa mwisho wa siku 60 kwa vikosi vya Israel kuondoka kusini mwa Lebanon na kwa Hezbollah kuondoa vikosi na silaha zake kaskazini mwa Mto Litani.

Wakati tarehe ya mwisho ya Januari 26 inapokaribia, tulitafuta kujua zaidi kuhusu shambulio baya zaidi la Israeli dhidi ya Lebanon.

Katika ghorofa iliyo chini ya Julia na Ashraf, Hawraa na Ali Fares walikuwa wakiwakaribisha wanafamilia waliohamishwa na vita. Miongoni mwao alikuwa dada yake Hawraa, Batoul, ambaye, kama Julia, aliwasili siku iliyotangulia, pamoja na mume wake na watoto wawili wachanga.

Walikuwa wamekimbia mashambulizi makali ya mabomu karibu na mpaka wa Lebanon na Israel, katika maeneo ambayo Hezbollah ina uwepo mkubwa.

"Tulisitasita kuhusu mahali pa kwenda," anasema Batoul. "Na kisha nikamwambia mume wangu, 'Twende Ain El Delb. Dada yangu alisema jengo lao lilikuwa salama na kwamba hawakuweza kusikia mlipuko wowote wa bomu karibu."

Mume wa Batoul Mohammed Fares aliuawa katika shambulio la Ain El Delb. Nguzo ilianguka juu ya Batoul na watoto wake. Anasema hakuna mtu aliyejibu simu zake za kuomba msaada. Hatimaye aliweza kuinua peke yake, lakini binti yake wa miaka minne Hawraa alikuwa amepondwa vibaya sana. Kwa muujiza, mtoto wake Malak alinusurika.

Orofa tatu chini ya Batoul waliishi Denise na Moheyaldeen Al-Baba. Jumapili hiyo, Denise alikuwa amemwalika kaka yake Hisham kwa chakula cha mchana.

Athari za shambuliko hilo zilikuwa za kinyama, anasema Hisham.

"Kombora la pili lilinipiga hadi sakafuni... ukuta wote uliniangukia."

Alikuwa chini ya vifusi kwa saa saba.

"Nilisikia sauti kwa mbali. Watu wakizungumza. Mayowe na… 'Mfunike. Mwondoe. Inua jiwe. Bado yu hai. Ni mtoto. Mwinueni mtoto huyu.' Namaanisha… Ee Mungu wangu nilijiwazia, mimi ndiye wa mwisho chini ya ardhi nitakufa hapa.

Hisham alipookolewa hatimaye alimkuta mchumba wa mpwa wake akisubiri kusikia kama yuko hai. Alimdanganya na kumwambia yuko sawa. Waliupata mwili wake siku tatu baadaye.

Hisham alipoteza watu wanne wa familia yake, dada yake, shemeji na watoto wao wawili. Alituambia amepoteza imani yake na hamwamini tena Mungu.

Ili kujua zaidi kuhusu waliofariki, tumechambua data ya Wizara ya Afya ya Lebanon, video, machapisho kwenye mitandao ya kijamii, na pia kuzungumza na manusura wa shambulio hilo.

Tulitaka hasa kuhoji jibu la IDF kwa vyombo vya habari, mara baada ya shambulio hilo, kwamba jengo la ghorofa lilikuwa kituo cha amri cha Hezbollah. Tuliuliza IDF mara nyingi ni nini kilichojumuisha kituo cha amri, lakini haikutoa ufafanuzi.

Kwa hivyo tulianza kupekua ujumbe wa mitandao ya kijamii, makaburi, rekodi za afya ya umma na video za mazishi ili kubaini ikiwa waliouawa katika shambulio hilo walikuwa na uhusiano wowote wa kijeshi na Hezbollah.

Tuliweza tu kupata ushahidi kwamba sita kati ya 68 waliokufa tuliowatambua waliunganishwa na mrengo wa kijeshi wa Hezbollah.

Picha za ukumbusho wa Hezbollah kwa wanaume hao sita hutumia lebo ya "Mujahid", ikimaanisha "mpiganaji".

Tuliuliza IDF ikiwa wapiganaji sita wa Hezbollah tuliowatambua ndio walengwa wa shambulio hilo. Haikujibu swali hili.

Mmoja wa wapiganaji wa Hezbollah tuliowatambua ni mume wa Batoul, Mohammed Fares. Batoul alituambia kwamba mume wake, kama wanaume wengine wengi kusini mwa Lebanon, alikuwa askari wa akiba wa kundi, ingawa aliongeza kuwa hajawahi kulipwa na Hezbollah, kuwa na cheo rasmi, au kushiriki katika mapigano.

Israel inaiona Hezbollah kama moja ya vitisho vyake vikuu na kundi hilo limeteuliwa kuwa shirika la kigaidi na Israel, serikali nyingi za Magharibi na mataifa ya Ghuba ya Kiarabu.

Lakini pamoja na mrengo wake mkubwa wa kijeshi wenye silaha, Hezbollah pia ni chama chenye ushawishi mkubwa wa kisiasa, kinachoshikilia viti katika bunge la Lebanon. Katika maeneo mengi ya nchi imefumwa kwenye kitambaa cha kijamii, ikitoa mtandao wa huduma za kijamii.

Kujibu uchunguzi wetu, IDF ilisema: "Mashambulio ya IDF kwa malengo ya kijeshi yanategemea vifungu vinavyohusika vya sheria za kimataifa, ikiwa ni pamoja na kuchukua tahadhari zinazowezekana, na inafanywa baada ya tathmini kwamba uharibifu wa dhamana unaotarajiwa na majeruhi ya raia sio kupita kiasi katika kuhusiana na faida ya kijeshi inayotarajiwa kutokana na shambulio hilo."

Awali pia iliiambia BBC kuwa imetekeleza "taratibu za kuwahamisha watu" kwa ajili ya shambulio la Ain El Delb, lakini kila mtu tuliyezungumza naye walisema hawakupokea onyo lolote.

Wataalamu wa Umoja wa Mataifa wameibua wasiwasi kuhusu uwiano na ulazima wa mashambulizi ya anga ya Israel kwenye majengo ya makazi katika maeneo yenye wakazi wengi nchini Lebanon.

Mtindo huu wa kulenga majengo yote, na kusababisha vifo vya raia, imekuwa kipengele cha mara kwa mara cha mzozo wa hivi punde wa Israel na Hezbollah, ambao ulianza wakati kundi hilo lilipoongeza mashambulizi ya roketi kujibu vita vya Israel huko Gaza.

Kati ya Oktoba 2023 na Novemba 2024, viongozi wa Lebanon wanasema zaidi ya watu 3,960 waliuawa nchini Lebanon na vikosi vya Israeli, wengi wao wakiwa raia.

Katika kipindi hicho hicho, mamlaka za Israel zimesema takribani raia 47 waliuawa na maroketi ya Hezbollah yaliyorushwa kutoka kusini mwa Lebanon.

Takribani wanajeshi 80 wa Israel waliuawa katika mapigano kusini mwa Lebanon au kutokana na mashambulizi ya roketi kaskazini mwa Israel.

Shambulio la makombora huko Ain El Delb ndilo shambulio baya zaidi la Israel dhidi ya jengo moja nchini Lebanon kwa takribani miaka 18.

Kijiji bado kinateswa na athari zake. Tulipotembelea, zaidi ya mwezi mmoja baada ya shambulio hilo, baba mmoja aliendelea kutembelea eneo hilo kila siku, akitarajia habari za mtoto wake wa miaka 11, ambaye mwili wake ulikuwa bado haujapatikana.

Ashraf Ramadan, pia, anarudi kupekua vifusi, akitafuta mabaki ya kumbukumbu ambazo familia yake ilijenga kwa miongo miwili waliyoishi huko.

Ananionesha mlango wa kabati lake la nguo, likiwa bado limepambwa kwa picha za wanasoka na wasanii wa pop aliowapenda. Kisha, anachomoa mwanasesere wa dubu kutoka kwenye uchafu na kuniambia kila mara alikuwa kitandani mwake.

"Hakuna ninachopata hapa kitakachosaidia watu tuliowapoteza," anasema.