Kwa nini China na Urusi zinaonekana kumtenga Maduro, wakati huu akivutana na Marekani?

Hugo Chávez alipoingia madarakani mwaka wa 1999, alianzisha ushirikiano wa kimkakati na China na Urusi ili kukuza maono yake ya ulimwengu wa pande nyingi na kukabiliana na ushawishi wa Marekani.

Uhusiano huu ulionekana kuwa muhimu mnamo 2019, wakati mrithi wa Chávez, Nicolás Maduro, alikabiliwa na mzozo mkubwa wa uhalali baada ya uchaguzi uliokumbwa na shutuma za udanganyifu: mamlaka zote mbili kisha zilikataa kutambuliwa kimataifa kwa kiongozi wa upinzani Juan Guaidó, ambaye alikuwa amejitangaza kuwa rais wa muda.

Beijing na Moscow hata zilimpa Maduro msaada wa kiuchumi na kijeshi.

Miaka sita baadaye, Maduro anapitia mzozo mpya - mbaya zaidi katika kipindi chake cha zaidi ya miaka 12 - lakini sio Uchina au Urusi ambayo imeonyesha nia ya kumuunga mkono zaidi ya wito wa jumla wa utulivu na kutoingilia kati.

Kila kitu kinadokeza kwamba, wakati huu, Maduro yuko peke yake mbele ya kile alichokishutumu kuwa ni jaribio la kumpindua.

Tangu Septemba, utawala wa Donald Trump umepeleka takriban wanajeshi 15,000 na zaidi ya 20% ya uwezo wa Kivita wa Jeshi la Wanamaji la Marekani kwenye maji ya Carribea kwenye pwani ya Venezuela, pamoja na uchukuzi mkubwa zaidi wa ndege na wa kisasa zaidi duniani.

Trump amesema lengo lake ni kupambana na ulanguzi wa dawa za kulevya, lakini wachambuzi wanakubaliana na Maduro kwamba lengo kuu la Washington pengine ni kushinikiza mabadiliko ya utawala nchini Venezuela.

Usaidizi wa maneno pekee

Fernando Reyes Matta, mkurugenzi wa Kituo cha Mafunzo ya Kichina katika Chuo Kikuu cha Andrés Bello nchini Chile, anaamini kuwa hali ya Maduro ni mbaya.

"Hana muda mwingi uliosalia. Usaidizi aliokuwa nao siku za nyuma haupo tena katika hali halisi, zaidi ya kauli fulani za kejeli," anaiambia BBC Mundo.

Maduro aliomba usaidizi kutoka Urusi na China mwishoni mwa Oktoba ili kuboresha uwezo wake wa kijeshi, kama ilivyoripotiwa awali na The Washington Post.

Gazeti hilo la Marekani lilipata hati za ndani za serikali ya Marekani mwishoni mwa mwezi wa Oktoba ambazo zinadai kwamba Venezuela iliomba hasa Moscow kwa usaidizi wa kukarabati ndege za kivita za Sukhoi zilizotengenezwa Urusi, kuboresha mifumo ya kugundua rada, na utoaji wa makombora.

Muda mfupi baada ya ripoti hiyo kuchapishwa, msemaji wa Kremlin Dmitry Peskov alihojiwa iwapo Moscow ilikuwa ikitoa msaada kwa Caracas. Alisema tu kwamba nchi yake ilidumisha mawasiliano ya mara kwa mara na Venezuela na alikataa kufafanua.

Kwa upande wake, msemaji wa Wizara ya Mambo ya Nje ya Urusi Maria Zakharova alieleza katika mkutano na waandishi wa habari "uungaji mkono wake thabiti kwa mamlaka ya Venezuela katika kutetea uhuru wa taifa."

"Shambulio la moja kwa moja litazidisha hali hiyo badala ya kutatua matatizo ambayo yana kila uwezekano wa kutatuliwa kisheria na kidiplomasia ndani ya mfumo wa kisheria," Zakharova aliongeza.

Na mnamo Desemba 7, shirika la habari la Urusi Tass liliripoti kwamba Naibu Waziri wa Mambo ya Nje wa Urusi, Sergey Ryabkov, aliwaambia kwamba nchi hiyo inasimama "bega kwa bega" na Venezuela.

"Tunaeleza mshikamano wetu na Venezuela, ambayo hivi majuzi tulitia saini mkataba wa ushirikiano wa kimkakati na ushirikiano," shirika la habari la Tass liliwanukuu wakisema.

"Tunaiunga mkono Venezuela, kwani inatuunga mkono, katika maeneo mengi. Katika nyakati hizi ngumu, tunasimama katika mshikamano na Caracas na uongozi wa Venezuela. Tunatumai kuwa utawala wa Trump utaepuka kuzidisha hali hiyo na kuifanya kuwa mzozo mkubwa. Tunaitaka ifanye hivyo," aliongeza.

Lakini athari hizi ziko mbali sana na kile kilichotokea mwaka wa 2018, wakati Urusi ilituma marubani na wanajeshi zaidi ya 100 wa Urusi na ndege mbili za kurusha makombora ya nyuklia nchini Venezuela kama onyesho la nguvu na uungwaji mkono dhidi ya Marekani , ambayo ilikuwa imekataa matokeo ambayo Maduro alipewa na Baraza la Kitaifa la Uchaguzi, linalodhibitiwa na watu wa karibu naye.

Vipaumbele vingine

Reyes Matta, ambaye pia alikuwa balozi wa Chile nchini China wakati wa serikali ya kwanza ya Michelle Bachelet (2006-2010), anasema kuwa Venezuela sio jambo muhimu sana kwa Beijing na Moscow katika mazingira ya sasa ya kijiografia, na hata zaidi baada ya kuwasili kwa Trump katika Ikulu ya White House.

"Hakuna sababu leo ​​​​kwa Urusi au Uchina kuhatarisha kutetea Venezuela, ikizingatiwa shida zingine walizo nazo, kama vile Urusi na vita vyake vya Ukraine na Uchina kujaribu kuishi pamoja kwenye jukwaa la kimataifa na Rais Trump," anaongeza.

Tangu uvamizi mkubwa wa Ukraine mnamo 2022, Urusi imejitolea rasilimali nyingi za kifedha na mali ya kijeshi katika vita ambavyo vimemaliza fedha zake na vikosi vya jeshi.

Pia imekabiliana na mfululizo wa vikwazo kutoka Magharibi.

Yote haya yanatafsiriwa kuwa pesa kidogo na silaha kwa washirika wa kiitikadi ambao wanaweza kuwa wa pili kwa Rais wa Urusi Vladimir Putin.

"Wala Urusi haitahatarisha kupata vikwazo zaidi kuliko ilivyokwisha kuwa navyo, wala Uchina haitakuwa na hatari ya kutozwa ushuru zaidi kwa kumtetea Maduro," Vladimir Rouvinski, mkurugenzi wa Maabara ya Siasa na Uhusiano wa Kimataifa (PoInt) katika Chuo Kikuu cha Icesi huko Cali, Colombia, aliambia BBC Mundo.

Uhusiano kati ya Marekani na China umekuwa na mvutano wa kibiashara tangu Donald Trump aingie madarakani na kutangaza ushuru kwa nchi nyingi.

Ingawa hali ilionekana kuwa ngumu, mkutano kati ya Trump na Xi Jinping mwishoni mwa Oktoba huko Korea Kusini, ambao ulielezewa kuwa mzuri na viongozi wote wawili, ulifungua mlango kwa makubaliano yanayowezekana.

Marekani ilipunguza nusu ya ushuru wa asilimia 20 kwa bidhaa za China zinazohusishwa na kudhibiti mtiririko wa fentanyl, ingawa ushuru kwa bidhaa nyingine za China bado unabaki, wastani wa karibu 50%.

Kwa Beijing, kumtetea Maduro kunaweza kumaanisha kuhatarisha maendeleo haya bila faida nyingi zaidi ya zile za kiitikadi.

China imetathmini upya uungaji mkono wake kwa Maduro

Kwa mujibu wa nyaraka rasmi zilizovuja kupitia gazeti la The Washington Post, Maduro pia alituma barua kwa Rais wa China Xi Jinping akiomba "ushirikiano mkubwa wa kijeshi" ili kukabiliana na "kuongezeka kwa joto la kivita kati ya Marekani na Venezuela."

Katika barua hiyo, Maduro aliiomba serikali ya China kuharakisha utengenezaji wa mifumo ya kugundua rada na kampuni za China, labda ili Venezuela iweze kuboresha uwezo wake.

Kwa miaka mingi, mikopo ya China kwa Venezuela ilikuwa muhimu kwa uwekezaji na maendeleo ya uchumi wa nchi hiyo.

Kwa hakika, kuanzia katikati ya miaka ya 2000 hadi 2016, Venezuela ilikuwa mpokeaji mkuu wa mikopo ya Kichina katika Amerika ya Kusini.

Kulingana na Baraza la Mahusiano ya Kigeni (CFR), Caracas ilipokea takriban dola bilioni 50 hadi 60 za Marekani katika ufadhili katika kipindi hicho.

Mikopo hii, ambayo iliwakilisha zaidi ya 40% ya jumla ya Amerika Kusini inayotoka China, iligeuza Venezuela kuwa nyenzo muhimu ya upanuzi wa ushawishi wa China katika Amerika ya Kusini.

Lakini kuporomoka kwa uchumi wa nchi hiyo na kuzorota kwa sekta yake ya mafuta kumesababisha Beijing kutathmini upya ni kiasi gani cha msaada inachotaka kumpa Nicolás Maduro.

Katika miaka ya hivi karibuni, China imepunguza utoaji wa mikopo mipya na sasa inalenga zaidi katika kuhakikisha urejeshaji wa mikopo ya awali.

Rouvinski anaamini kuwa China haitaki kuharibu mapema uhusiano wowote ambao inaweza kuwa nao na serikali ya mpito ya siku zijazo.

"Maduro yuko peke yake kabisa"

Fernando Reyes Matta, mkurugenzi wa Kituo cha Mafunzo ya Amerika ya Kusini kuhusu China katika UAB, anasema kuwa matukio ya kisiasa yaliyotokea Venezuela mwaka jana pia yameathiri mabadiliko katika msimamo wa Moscow na Beijing kuhusu nchi hiyo.

"Siamini kuwa nchi yoyote iko tayari kuunga mkono serikali yenye uungwaji mkono mdogo sana wa ndani. Zaidi ya hayo, Urusi na Uchina zinajua kuwa uchaguzi uliopita wa rais ulikuwa wa udanganyifu," anasema.

Uchaguzi wa Julai uliopita ulikumbwa na madai makubwa ya udanganyifu. Ingawa Baraza la Taifa la Uchaguzi (CNE), linalodhibitiwa na chama tawala, lilitangaza ushindi wa Nicolás Maduro, halikuwasilisha ushahidi au data ya kina kama ilivyofanywa katika chaguzi zilizopita.

Kuongezea hayo, upinzani, ukiongozwa na María Corina Machado—aliyetunukiwa hivi majuzi Tuzo ya Amani ya Nobel—, ulichapisha rekodi za uchaguzi zinazoonyesha kwamba mgombea wa upinzani Edmundo González alikuwa ameshinda.

"Wakati huu, Maduro yuko peke yake kabisa," anasisitiza mwanasayansi wa kisiasa wa Urusi Vladimir Rouvinski. "Urusi na China zinaweza kuendelea kukosoa uingiliaji kati wa Marekani, lakini haziko tayari kuitetea Venezuela," anahitimisha.