Mwanamke aliyeishi hospitalini kwa miaka 45 kimakosa

Kasiba, mtu aliye na usonji na ulemavu wa kujifunza, alizuiliwa kimakosa katika hospitali ya wagonjwa wa akili nchini Uingereza kwa miaka 45.

Mwanamke huyu, ambaye ni raia wa Sierra Leone na alipewa jina la Kasiba na mamlaka za eneo kwa usalama wake, anadaiwa pia katika muda huo alifungiwa kwenye chumba cha peke kwa miaka 25.

Kasiba, ambaye alipelekwa katika taasisi hiyo ya matibabu akiwa na umri wa miaka saba, alipoteza uwezo wa kuzungumza na hakukuwa na familia ya kumsaidia kuzungumzia hali yake.

Mwanasaikolojia mmoja alisema kwamba ilichukua miaka tisa kuweza kumtoa katika mazingira hayo.

Idara ya Afya na Huduma za Jamii ya Uingereza iliambia BBC kwamba hali ya kuwa watu wengi wenye ulemavu bado wanahifadhiwa katika hospitali za akili ni isiyokubalika na kwamba mageuzi katika sheria za afya ya akili yatazuia mateso kama hayo.

Zaidi ya watu 2,000 wenye usonji na ulemavu wa kujifunza bado wako katika hospitali za akili nchini Uingereza.

Inaripotiwa kwamba takriban 200 kati yao ni watoto.

Serikali imekuwa ikiahidi kwa miaka mingi kuhamisha wengi wao katika vituo vya huduma za jamii, ingawa hawana ugonjwa wa akili.

Serikali iliahidi hatua hiyo baada ya uchunguzi wa BBC mwaka 2011 kufichua unyanyasaji wa kihalifu dhidi ya watu wenye ulemavu wa kujifunza huko Winterburn View, hospitali ya binafsi iliyo karibu na Bristol.

Huduma ya Afya ya Taifa (NHS) inakusudia kupunguza utegemezi wa vituo vya kuwahifadhi wenye magonjwa ya kiakili kwa watu wenye ulemavu wa kujifunza na usonji kwa asilimia 10 ifikapo mwaka 2025-26.

Dan Skoor, mkuu wa sera na masuala ya umma katika shirika la misaada la Mencap, hajafurahi na uamuzi huu.

"Mamia ya watu bado wako kwenye taasisi hizi. Walipaswa kuruhusiwa. Pia waliahidiwa msaada katika jamii, lakini hatujaona kile kilichoahidiwa," alisema.

Dkt. Patsy Staite alijua kuhusu hali ya Kasiba katika hospitali alipoajiriwa wakati huo akiwa daktari mdogo mwaka 2013.

Ilichukua miaka tisa kumtoa.

"Siwezi kuona mtu mwingine yeyote katika hali aliyokuwa nayo. Jambo linaloshangaza zaidi ni kwamba kila kitu kilikuwa kisheria," aliiambia BBC.

Walisema kuwa wakati wa kuwepo kwake hospitalini, Kasiba alizuiliwa "mara nyingine kwa zaidi ya saa 23 kwa siku."

(Jina la hospitali limehifadhiwa ili kulinda utambulisho wa Kasiba).

Dkt. Staite alielezea kishimo kwenye uzio wa hospitali, ambapo Kasiba alikuwa akilitumia kutazama watu wakitoka nje.

Kasiba, ambaye sasa ana umri wa zaidi ya miaka 50, inadhaniwa kuwa aliletwa kinyume cha sheria kutoka Sierra Leone akiwa na umri wa miaka mitano. Baada ya kuishi katika kituo cha watoto kwa muda, alihamishiwa hospitalini akiwa na umri wa miaka saba.

Dkt. Staite alisema kwamba wafanyakazi wa hospitali walimuelezea Kasiba kama "hatari" na "inayoshangaza."

Walipata pia tukio katika faili yake linaloonekana kuwa limesababisha tuhuma hizi za vurugu.

Miaka mingi iliyopita, Kasiba alipokuwa na umri wa miaka 19, alikimbizwa kutoka katika nyumba yake wakati kengele ya moto ilipopiga.

Wakati Kasiba alikuwa na wasiwasi na kuchanganyikiwa, mgonjwa mwingine alikuwapo na alijaribu kumkaribia. Alimkwaruza mgonjwa huyo. Aliumia jicho lake.

"Anaitwa pia 'yule asiyeona anayehatarisha maisha ya mtu mwingine,'" alisema Dkt. Staite.

Lakini wanasema, "Hiyo sio kweli."

Dkt. Staite alikamilisha ripoti ya ukurasa 50 kwa Halmashauri ya Eneo la Camden baada ya miezi kadhaa ya kazi.

Halmashauri hii iko kaskazini mwa London na ndiyo iliyomleta Kasiba hospitalini.

Dkt. Staite alisema ripoti ilimaliza kuwa Kasiba hana ugonjwa wa akili, hana hatari yoyote na ana uwezo wa kuishi katika jamii.

Wataalamu walikusanyika na kuunda kikundi cha wataalamu kilichoitwa "Kamati ya Ukombozi" mwaka 2016. Lengo lao lilikuwa kumkomboa Kasiba.

Lucy Dunstan, mshiriki wa shirika la haki za walemavu Changing Our Lives, aliteuliwa kuwa mtetezi wa uhuru wa Kasiba na kuandaa ripoti ambayo ingemfaidisha ikiwa atatolewa hospitalini.

Uamuzi wa kumtoa Kasiba hospitalini unategemea tu na Mahakama, ambayo ni taasisi inayofanya maamuzi kwa watu ambao hawawezi kufanya maamuzi yao wenyewe.

Dunstan alisema kuwa alipokutana na Kasiba kwa mara ya kwanza, wafanyakazi wa hospitali walimtambulisha kama "msichana mwerevu."

Ilikuwa miaka sita baada ya kukutana na Kasiba kwamba Dunstan alimuita kumwambia kwamba Mahakama iliamua kwamba angeruhusiwa kutoka hospitalini.

"Niliweza kulia, nilihisi furaha, kupumzika, fahari kwa ajili yake. Haikuwa kuhusu mimi na kile tulichofanya, bali ni kuhusu kile alichofanya na kuonyesha kwao," alisema.

Kasiba sasa anaishi na jamii.

Wataalamu wanatoa msaada. Wale wanaomhudumia wanasema anapenda mitindo, anajivunia nyumba yake na anafurahi kuwa na mwingiliano wa kijamii.

Jess McGregor, mkurugenzi wa afya na watu wazima wa Halmashauri ya Camden, alisema ilikuwa "janga" kwamba Kasiba alikuwa amepitia maisha yake mengi hospitalini.

"Natoa pole, hakuwa na haja ya kupitia hii," alisema.

Msimamizi wa afya ya akili wa Huduma ya Afya ya Taifa, ambaye alizungumza kwa sharti la kutotaja jina lake ili kulinda utambulisho wa Kasiba, alisema huduma iliyotolewa haikuwa na maswali yoyote na huduma hiyo ilikaguliwa kuwa bora na Tume ya ubora wa huduma za Afya.

Alisema kwamba tangu 2010, amekuwa akifanya kazi na mamlaka za mitaa kutengeneza mpango wa kuhamisha watu wote waliokuwa nchini kwa muda mrefu, lakini wamezuiliwa kufanya hivyo na mashtaka yaliyofunguliwa na familia za wagonjwa wengine.