Hatari ya vita vipya katika Pembe ya Afrika: Waziri Mkuu wa Ethiopia anatafuta nini katika Bahari ya Shamu?

Na Alex de Waal

Mchambuzi wa masuala ya Afrika

Uvumi kuhusu kuanza kwa vita vipya umekuwa ukisambaa kote nchini Ethiopia, na kama hili litatokea, itakuwa ni vita vya nne katika kipindi cha miaka mitano cha uongozi wa Waziri Mkuu Abiy Ahmed.

Bw Abiy ambaye alishinda tuzo ya amani ya Nobel ya mwaka 2019 kwa maridhiano na Eritrea, ananunua silaha na kuhamasisha jeshi la Ethiopia, akisema upatikanaji wa maji ya wazi ni suala muhimu kwa taifa hilo.

Kile Ethiopia inachokikumbuka hasa ni bandari ya Eritrea kwenye Bahari ya Shamu, ambayo ilikuwa sehemu ya Ethiopia kabla ya uhuru wa Eritrea karibu miaka 30 iliyopita.

Tangu vita vya Ethiopia na Eritrea mwaka 1998 na kufungwa kwa mpaka kati ya nchi hizo mbili, bandari ya Assab imefungwa na Ethiopia inafanya biashara yake ya baharini kupitia nchi jirani, Djibouti.

Kutumia bandari hii kuna faida kiuchumi na ni njia rahisi kwa Ethiopia, lakini tatizo hapa ni kwamba bandari hii si ya nchi hii.

Waethiopia wengi - na majirani wa nchi hiyo - ambao wanajaribu kuelewa kwa ndani kile ambacho hakizungumziwi, hisia zao ni kwamba Waziri Mkuu anatishia kutumia nguvu za kijeshi.

Hata hivyo, Bw. Abiy alikana kwamba ana ya kufanya shambulio la kijeshi dhidi ya Eritrea na hivi karibuni alisema katika hotuba yake siku ya majeshi ya nchi hiyo: "Ethiopia haijawahi kushambulia nchi yoyote na haitafanya hivyo katika siku zijazo."

Pia aliomba kufanyika kwa mazungumzo katika mkutano wa dharura wa "Jumuiya ya ushirikiano wa kimaendeleo ya mashariki na pembe ya Afrika " (IGAD).

Hata hivyo, msimamo wa uhasama wa Ethiopia na mbio mpya za silaha vina athari kwa nchi hiyo.

Bwana Abi aliibua hadharani suala la Ethiopia kuhitaji upatikanaji wa bahari mwezi Julai.

Alidai kuwa Ethiopia - yenye watu milioni 125 - ni nchi yenye watu wengi zaidi duniani ambayo haina ardhi kabisa, na akasema kuwa upatikanaji wa bahari daima ulikuwa kipaumbele cha juu kwa wafalme wa Ethiopia, hasa Haile Selassie, ambaye alitawala nchi hiyo kutoka 1930 hadi 1974. Ruled.

Bwana Abiy alimnukuu jenerali maarufu wa karne ya 19, Ras Alola, ambaye alisema kuwa Bahari ya Shamu ilikuwa mpaka wa asili wa Ethiopia.

Waziri Mkuu huyo wa Ethiopia alisema katika mkutano na wafanyabiashara wa nchi hii kwamba "Tunataka kuchukua bandari kwa njia ya amani la sivyo, tutatumia nguvu."

Baadhi wanaona nafasi hizi kama hila ya kupata uungwaji mkono wa kisiasa ndani ya Ethiopia. Nafasi nzuri kama hiyo ni kundi lenye ushawishi mkubwa wa jamii ya wachache ya Amhara ambao wana ndoto ya Ethiopia kubwa.

Mwaka mmoja uliopita, baada ya vita vya wenyewe kwa wenyewe vilivyomwaga damu, Bw Abiy alifanya alifanya makubaliano ya amani na kundi la Tigray People's Liberation Front kaskazini mwa Ethiopia, na kusababisha hali ya kutoridhika miongoni mwa jamii ya wachache ya Amhara.

Mwezi Aprili, aliikosea jamii ya watu wachache zaidi kwa operesheni ya kijeshi ya kuwanyang'anya silaha wanamgambo wa Amhara waliokuwa pamoja naye katika vita vya jimbo la Tigray.

Waethiopia wengi wanaamini, kwamba sheria ya kimataifa inatoa nchi kubwa haki ya kuwa na bandari.

Tafsiri nyingine ya msimamo wa Bw. Abiy ni kwamba wasiwasi wake ni urithi anaotaka kuuacha, na kwa mtazamo wake, kuchukua bandari - ikiwa sio kwa mazungumzo, basi kwa nguvu - itakuwa mchango wake kwa ukuu wa Ethiopia.

Katika miongo michache iliyopita, sera ya kigeni ya Ethiopia imekuwa ikitabirika. Nchi hii imekuwa ikijihusisha katika kutafuta amani katika Pembe ya Afrika chini ya uongozi wake.

Sehemu ya mbinu hii inaweza kuonekana katika ushirikiano wa Ethiopia na Umoja wa Mataifa na Umoja wa Afrika katika juhudi za kurejesha amani kati ya Sudan na Somalia.

Nchi hiyo imekuwa mshirika mkubwa wa Umoja wa Mataifa na Umoja wa Afrika katika operesheni za kulinda amani.

Sehemu nyingine ya mkakati huu imekuwa ujenzi wa miradi ya miundombinu ya mipakani katika maeneo ikiwa ni pamoja na vivuko vya usafiri.

Bwawa la Grand Renaissance la Ethiopia kwenye mto Nile lilibuniwa kuzalisha umeme wa kutosha kusafirisha nje ya nchi jirani. Wazo kuu lilikuwa kuanzisha aina fulani ya mshikamano kati ya nchi za Pembe ya Afrika kama kambi moja ya kiuchumi.

Lakini leo, Bwana Abiy amejenga sifa ya kutotabirika. Suala hili linahusu mambo ya ndani ya Ethiopia na mahusiano ya nje ya nchi hii.

Eritrea, ambayo wakati mmoja ilifukuzwa kama sababu ya kuyumbisha usalama katika Pembe ya Afrika, sasa inaibuka kama nchi inayowajibika katika mabadiliko ya ajabu.

Kauli ya nchi hiyo katika kujibu misimamo ya Bw. Abiy ilikuwa fupi na kali, na ndani kauli hiyo ilikataa wazi kujiunga na "mazungumzo" ya mshirika wake wa zamani juu ya suala ambalo "limewashangaza waangalizi wote wanaohusika".

Majirani wengine wa Ethiopia pia wamechanganyikiwa. Djibouti, Jamhuri ya Somaliland, Somalia na Kenya pia zimejiunga na Eritrea katika muungano usio rasmi wa kuidhibiti Ethiopia na zimeibua wasiwasi kama huo katika taarifa zao.

Wahusika muhimu katika Mashariki ya Kati pia wako katika hali ngumu. Muungano wa Milki za Kiarabu ni msaidizi mkuu wa Bw. Abiy, akifadhili waziwazi majumba yake ya kifahari na kutoa msaada mwingine, kama vile kutuma ndege zisizo na rubani.

Imeripotiwa kuwa ndege za Emirati zimepakia mizigo yao katika kambi za Ethiopia katika siku zilizopita.

Abu Dhabi pia inaunga mkono kundi la wanamgambo "Rapid Support Forces" la Sudan, ambalo linaongozwa na Mohammad Hamdan Daghlo, aliyepewa jina la utani "Hamidati". Kundi hili linadhibiti sehemu nyingi za Sudan, ikiwa ni pamoja na Khartoum, mji mkuu, na hivi karibuni linaweza kuunda serikali.

Kwa mtazamo wa UAE, anachotaka Bwana Abiy ni fursa na tishio: Ethiopia, kama nchi inayoitegemea UAE, inaweza kuwa nguvu muhimu katika Bahari ya Shamu, au kuzuka kwa vita vipya katika Pembe ya Afrika kunaweza kuhatarisha mafanikio ya UAE nchini Sudan.

Kwa upande mwingine, Saudi Arabia, pamoja na Marekani, zinaunga mkono mazungumzo ya kusitisha mapigano nchini Sudan na zinaonekana kuwa na wasiwasi juu ya tabia ya Bwana Abiy nchini Ethiopia.

Iwapo Abi atavuka mipaka yake, Saudi Arabia inaweza kuhisi kulazimika kutoa tahadhari na kumuunga mkono rais wa Eritrea Isaias Afouraki.

Ikiwa Waziri Mkuu wa Ethiopia anataka kuanzisha vita vipya, anakabiliwa na matatizo mawili makubwa.

Tatizo la kwanza ni nani atakayepigana kwa ajili yake. Jeshi la Ethiopia