Je, Venezuela ina jukumu gani katika ulanguzi wa dawa za kulevya?

Nicolas Maduro alikuwa bado hajatua Marekani baada ya kukamatwa kwake Venezuela wakati Donald Trump alipoonya kwamba Mexico na Colombia zinaweza kuwa shabaha zinazofuata katika kampeni yake dhidi ya dawa za kulevya.

Kuhusu jirani yake wa mpakani alisema kuwa "hatua inapaswa kuchukuliwa" na Gustavo Petro, rais wa Colombia, alionya kwamba "achunge" baada ya kumshutumu kwa kutengeneza cocaine na kuituma nchini mwake.

Maonyo hayo hayataanguka kwenye masikio ya viziwi. Kukamatwa kwa Maduro, ambaye Marekani ilimtuhumu kwa ugaidi wa mihadarati na kuhusishwa na wapiganaji wa msituni wa Colombia na makundi ya wapiganaji wa Mexico, miongoni mwa mashtaka mengine, kunaonyesha kuwa utawala huu hautoi vitisho tu.

Marekani iliwasilisha jeshi kubwa katika visiwa vya Caribbean na karibu na Venezuela Agosti mwaka jana ili kukomesha - kulingana na Washington - biashara ya madawa ya kulevya kutoka nchi ya Amerika Kusini, ambayo inashutumu kuwa msingi wa genge la Cartel of the Suns, "shirika la kigaidi la dawa za kulevya" linalodaiwa kuhusika na jeshi la Venezuela na linaloongozwa na Maduro.

Vikosi vya jeshi la Marekani vimekuwa vikishambulia kwa mabomu meli zinazoshukiwa kusafirisha dawa za kulevya katika maji ya Amerika Kusini kwa miezi kadhaa, na kusababisha vifo vya watu 110.

Wachambuzi walioshauriwa na BBC Mundo wanasisitiza kwamba Venezuela, zaidi ya yote, hutumika kama chanzo cha kokeini ambayo hulimwa nchini Colombia.

Daniel Rico, mwanauchumi katika Chuo Kikuu cha Kitaifa, anasema kwamba kwamba kuna maabara nyingi za dawa ya cocaine nchini Venezuela, ingawa dawa hiyo haizalishwi sana.

"Venezuela ilipanua njia za kimataifa za dawa za kulevya Amerika Kusini," anasema Francisco Daza, mratibu wa mstari wa Territorial Peace na Haki za Kibinadamu wa Wakfu wa Pares nchini Colombia.

Usafirishaji hufanywa kwa masoko ya Ulaya, na pia kwa masoko ya Amerika Kaskazini.

Mexico na Colombia ni sehemu muhimu katika mtandao huo wa kimataifa, na makundi yenye silaha na mashirika ya madawa ya kulevya ni tishio kwa nchi zao na madhumuni yoyote ya Marekani katika eneo hilo.

Lakini jukumu lake katika ulanguzi wa dawa za kulevya linalinganaje na lile la Venezuela? Je, kweli Trump anaweza kuandaa operesheni sawa na aliyofanya dhidi ya Maduro? Je, hii ni zaidi ya madawa ya kulevya?

Maswali yanaongezeka kwa wakati ambao haujawahi kutokea katika eneo la Amerika ya Kusini.

Kesi ya Colombia

"Venezuela sio mzalishaji mkubwa wa dawa za kulevya lakini ni aina ya anga iliyo wazi na bandari za dawa ambazo zimejiimarisha kwa dawa hizo katika kipindi cha miaka 20 iliyopita," anaelezea Jorge Mantilla, anayemiliki PhD ya uhalifu kutoka Chuo Kikuu cha Illinois huko Chicago.

Mantilla anaashiria muundo wa kisiasa, kitaasisi na kijeshi wa Venezuela, na vile vile uwepo wa wapiganaji wa msituni wa Colombia katika nchi hiyo, kama sababu za kuwezesha hali hiyo.

Jeshi la Ukombozi wa Kitaifa (ELN), ambalo lilianzishwa katika miaka ya 1960, ndilo jeshi linalohusika na silaha katika maeneo makubwa ya mpaka wa Colombia na Venezuela.

Hapa linadhibiti njia za dawa za kulevya na wote Daza na Mantilla wanasema linahusika katika majimbo tofauti ya Venezuela, ambapo linashirikiana na wanachama wafisadi wa jeshi la Bolivia.

Mbali na ELN, wapinzani wa FARC (zamani Wanajeshi wa Colombia) wanafanya kazi kando ya mpaka na wanalidhibiti katika eneo hilo . Katika miaka ya hivi karibuni, kumeripotiwa kuwepo kwa Clan del Golfo, shirika kubwa zaidi la uhalifu nchini Colombia.

Wote hukutana katika ukanda wa kimkakati wa dawa za kulevya na biashara nyinginezo kama vile uchimbaji madini haramu kuelekea nchi ya Venezuela, ambayo inaonekana kuwa na jukumu la pili ikilinganishwa na Mexico au Colombia katika ulanguzi wa dawa za kulevya kote duniani.

Hakuna nchi inayozalisha kokeini zaidi ya Colombia duniani, na haijawahi kamwe katika historia kuzalisha kokeini nyingi zaidi ya wakati huu.

Mnamo 2024, Ofisi ya Umoja wa Mataifa ya Dawa na Uhalifu (UNODC) iliripoti kwamba uzalishaji wa cocaine uliongezeka kwa 53% mnamo 2023 na kufikia rekodi ya tani 2,600.

Ni rekodi iliyojengwa juu ya maboresho ya mara kwa mara katika uzalishaji na usambazaji, kama vile kuibuka kwa majani yenye tija ya koka na meli zinazotumia dawa za kulevya zenye uwezo wa kusafiri umbali mrefu, hata kwa uhuru na kujificha.

Nusu ya kokeini zote nchini Kolombia huzalishwa katika maeneo matatu ambayo huchukua takriban 15% ya maeneo yanayolima koka nchini humo. Moja ni Catatumbo, kwenye mpaka na Venezuela kaskazini-mashariki mwa Kolombia, na nyingine ziko kusini: huko Putumayo, Cauca, na Nariño.

Karibu cocaine yote inayotumiwa sio tu nchini Marekani, lakini pia katika ulimwengu wote, inazalishwa - pamoja na Colombia - Peru na Bolivia.

"Jani la koka huchakatwa zaidi katika maabara katika mataifa hayo matatu ili kuibadilisha kuwa bidhaa ya watumiaji (hasa cocaine hydrochloride), au wakati mwingine kuwa bidhaa ya kati, kwani baadhi ya sehemu za mchakato huo zinaweza pia kutokea katika hatua ya baadaye ya mlolongo," anafafanua Antoine Vella, ambaye anaongoza Sehemu ya Takwimu, Uchanganuzi na Takwimu ya UNODC

Mexico, fentanyl na ufikiaji wa U.S.

Mexico na Marekani zinashiriki zaidi ya kilomita 3,000 za mpaka.

Kwa miongo kadhaa, magenge ya Kimexico yalitengeneza msururu wa hali ya juu wa usafirishaji na usambazaji wa kokaini inayowasili kutoka Amerika Kusini, zaidi ili kuitambulisha kwa jirani yao wa kaskazini.

Hii mara nyingi hutokea kupitia bandari rasmi za kuingia.

Hata hivyo, wasiwasi mkubwa wa Washington kuhusu Mexico ni utengenezaji na usambazaji wa dutu sanisi kama vile methamphetamine na opioidi kama vile fentanyl, dawa inayohusishwa na "janga la kupindukia" huko U.S.

Fentanyl ndio sababu kuu ya vifo vinavyohusiana na dawa za kulevya nchini Marekani, ingawa kutoka 2023 hadi 2024 kiwango kilishuka hadi kiwango cha chini zaidi katika miaka mitano.

Kulingana na DEA, Idara ya Haki, na Huduma ya Utafiti ya Bunge la Congress, fentanyl haramu inazalishwa karibu kabisa nchini Mexico kwa kutumia vitangulizi vilivyoagizwa kutoka nchi za Asia, ikiwa ni pamoja na Uchina, na uzalishaji na usafirishaji wake wote unadhibitiwa na makampuni ya Mexico.

Vikundi hivi pia vina athari kubwa katika mafunzo na kusafirisha utaalamu kwa nchi na masoko mengine.

Uwepo wa "wahandisi wa kilimo" wa Mexico nchini Colombia umeripotiwa, unaohusika katika uboreshaji wa aina za majani ya coca, pamoja na ushiriki wa makampuni kama vile Sinaloa cartel katika mitandao ya Ulaya ambayo inategemea usaidizi wa vifaa, uzoefu na maandalizi ya wanachama wake.

Hiki ndicho kinachojulikana kama usafirishaji wa "mbinu ya Mexico", kama Laurent Laniel, mkurugenzi wa Ofisi ya Uhalifu, Watangulizi na Utumiaji wa Madawa wa Shirika la Umoja wa Ulaya la Dawa za Kulevya (EUDA), alielezea hivi majuzi kwa BBC Mundo.

Kwanini Trump aliipa Venezuela kipaumbele

Ukweli kwamba Trump aliangazia awamu ya kwanza ya vita vyake dhidi ya dawa za kulevya dhidi ya Venezuela, nchi ambayo ina jukumu dogo katika uzalishaji na usambazaji wa dawa za kulevya kuliko Mexico au Colombia, inachochea nadharia ya wale wanaohoji kuwa lengo la kweli la rais wa Marekani lilikuwa kulazimisha mabadiliko ya kisiasa huko Caracas.

Kauli zake kuhusu "kudhibiti" nchi hadi mabadiliko yatokee na msisitizo wake kwa makampuni yanayoshiriki katika mafuta ya Venezuela yanaashiria lengo kubwa ambalo bado halijaeleweka kikamilifu.

Waziri wa Mambo ya Nje Marco Rubio mwenyewe alisema hivi katika mahojiano Jumapili hii na NBC: "Huwezi kuigeuza Venezuela kuwa kituo cha operesheni cha Iran, Russia, Hezbollah, China na mawakala wa ujasusi wa Cuba wanaodhibiti nchi hiyo."

"Tumeona wapinzani wetu duniani kote wakinyonya na kuchota rasilimali kutoka Afrika na kila nchi nyingine. Hawatafanya hivyo katika Ulimwengu wa Magharibi," Rubio aliongeza.

Mexico na Colombia zilionywa kama malengo yanayofuata ya Trump.

De Petro, Mmarekani, alikariri Jumapili hii kwamba alikuwa "mtu mgonjwa" na kudokeza kwamba hakuwa na muda mwingi wa kubaki madarakani kwa kusema kwamba hatatengeneza na kuuza kokeini kwa Marekani "kwa muda mrefu zaidi."

Colombia itafanya uchaguzi wa urais mwezi Mei, na Petro hawezi kugombea tena. Haikuwa wazi ikiwa Trump alikuwa akimaanisha hilo au hatua zinazowezekana dhidi ya nchi hiyo.

Washington ilimuwekea vikwazo Petro mwishoni mwa Oktoba kwa madai ya kuhusishwa na ulanguzi wa dawa za kulevya, ikibainisha kuwa tangu aingie madarakani uzalishaji wa kokeini ulikuwa umelipuka hadi viwango vya juu zaidi katika miongo kadhaa.

BBC Mundo imefahamu kuwa sekta za siasa za Colombia zina wasiwasi kuhusu ongezeko la vitendo vya baharini vya Marekani karibu na Colombia na vikwazo zaidi dhidi ya nchi hiyo.

Kwa sasa, wana mashaka kwamba kitu sawa na kilichotokea kwa Maduro kitatokea kwa Petro, kutokana na ukaribu wa uchaguzi.