Meya mpanda miti wa Siera Leone

Na Tamasin Ford

BBC Africa Eye

Kiongozi huyo mwenye umri wa miaka 56 pia ni meya wa kwanza wa kuchaguliwa moja kwa moja katika mji wa Freetown - na mtu wa kwanza kushinda muhula wa pili tangu ilipochaguliwa na wakaazi wa mji mkuu wa Sierra Leone miongo miwili iliyopita.

BBC Africa Eye ilikuwa na fursa ya kipekee kwake na familia yake katika kipindi cha mwaka mmoja kabla ya uchaguzi wa mwaka jana - ufahamu wa hali ya juu na ya chini ya siasa za Sierra Leone na pia gharama binafsi za kuishi katika mwanga wa kisiasa.

Lakini baada ya miongo kadhaa ya kufanya kazi katika fedha huko London, kile kilichomshtua zaidi ya chochote kuhusu kurudi kwake nyumbani imekuwa tamaa juu ya uwezo wake kama mwanamke. "Hakuna mahojiano niliyokuwa nayo wakati sikuulizwa, 'Kwa hivyo unafikiri unaweza kufanya kazi hii kama mwanamke?'" anasema Bi Aki-Sawyerr akiwa na tabasamu usoni mwake.

"Na nilikuwa nikisema, 'Kwa nini unaniuliza hivi?' Mimi ni mtaalamu wa kwanza na wa kwanza ... Mimi ni mwanamke. "Unapata vitu kama, 'Oh, yeye ni mkaidi sana. Yeye ni mgumu." Kama [tabia hizo] zingeonyeshwa na mtu, [wao] wangetiwa moyo na kuadhimishwa: 'Ah yeye ni mwenye nguvu. Anajua akili yake."

Anathamini mafanikio yake mengi ambayo anasema aliyapata kutokana na baba yake. "Nimegundua kuwa nilichukua nafasi nyingi katika malezi yangu.

Mimi ni mmoja wa wasichana wanne na watu walimwambia [baba yangu], 'Hey, samahani, unajua, hauna wavulana.' " Alijibu , 'Hakuna tatizo wasichana wangu wanaweza kufanya mambo ambayo mvulana anaweza kuyafanya.'

"Kwa hivyo tulikua tu tumejaa ujasiri na kamwe hatufikirii jinsia yetu kama kuwa kwa njia yoyote kizuizi."

Unaweza pia kutazama:

Bi Aki-Sawyerr alizaliwa katika mji wa Freetown.

Baada ya kuhitimu kutoka Chuo cha Fourah Bay cha jiji na shahada ya uchumi mnamo 1988, alihamia Uingereza. Muda mfupi baadaye, Sierra Leone ilikumbwa na vita vya wenyewe kwa wenyewe vilivyodumu kwa miaka 11 - ambavyo vilitokana na ukatili mkubwa dhidi ya raia, ikiwa ni pamoja na kukatwa viungo.

Alikuwa mmoja wa raia saba wa Sierra Leone walioishi Uingereza ambao walianzisha shirika la misaada kuwasaidia watoto, hasa mayatima, walioathirika na mgogoro huo. Wakati mlipuko wa Ebola ulipofika Sierra Leone mwaka 2014, Bi Aki-Sawyerr aliamua kusafiri kwa miezi mitatu kama mtu wa kujitolea - huduma ambayo aliteuliwa kuwa OBE na marehemu Malkia Elizabeth II.

Miaka kumi baadaye, bado yuko huko. "Safari ya kuelekea kwenye kiti hiki. Safari ya kwenda mahali ambapo familia yetu imejikuta, haikuwa rahisi," anakiri.

Wakati ambao ulimchochea kuingia katika siasa ulikuja Agosti 2017, wakati Sierra Leone ilipokumbwa na janga baya zaidi la asili katika historia yake. Maporomoko ya matope, yaliyosababishwa na mvua kubwa ya siku kadhaa, yalitanda mitaani pembezoni mwa mji wa Freetown na kuua watu 1,141.

Kama miji mingi kando ya pwani ya Afrika Magharibi, Freetown iko katika hatari ya mafuriko, mmomonyoko wa pwani na joto kali.

Wakati mamlaka zikikabiliana na janga la virusi vya corona, alizindua kampeni ya #FreetownTheTreeTown mnamo Januari 2020.

Inafadhiliwa na ishara zinazouzwa kwenye masoko ya kibinafsi na ya kaboni, wakazi wa jiji wanalipwa kupanda na kufuatilia miti na mikoko. Lengo lilikuwa kupanda miti milioni moja kwa miaka miwili. Ni lengo ambalo limekosa, ingawa zaidi ya miche 600,000 sasa imepandwa.

Mradi huo ulikuwa wa mwisho wa Tuzo ya Earthshot ya mwaka jana, ambayo inaungwa mkono na Prince William kwa lengo la kuwasaidia wale wanaofanya kazi kutoa ufumbuzi wa ubunifu kwa masuala ya mazingira.

Unabainisha kuwa lengo sasa ni kufikia alama milioni moja ifikapo mwaka huu - na kuongeza kuwa "wameona kiwango bora cha kuishi kwa miti ya zaidi ya 80%".

Na Bi Aki-Sawyerr ameshinda tuzo nyingi za kimataifa kwa kazi yake harakati za mabadiliko ya tabia nchi.

Mnamo 2021, aliitwa katika orodha ya jarida la Time TIME100 Next ya "viongozi wanaojitokeza ambao wanaunda siku zijazo" kwa juhudi zake za kusafisha mitaa ya Freetown, kurekebisha mifumo yake ya mifereji na upandaji miti.

Ni mjumbe wa bodi kadhaa na vikundi vya tume na alizungumza katika COP28 mjini Dubai, Mkutano wa Mabadiliko ya Tabia nchi wa Umoja wa Mataifa mnamo 2023.

Mafanikio linapokuja suala la kukabiliana na mmabadiliko ya tabia nchi sio rahisi kuyapima lakini wakosoaji walio karibu na nyumbani wanasema hajafanya vya kutosha.

"Alisema kuwa atasafisha mji wa Freetown. Freetown bado ni chafu. Kuna mambo mengi ambayo alisema atafanya ambayo hajayafanya," alisema Mohamed Gento Kamara, ambaye aligombea dhidi yake katika uchaguzi wa meya wa 2023 kupitia chama cha Sierra Leone People's Party (SLPP) - chama cha rais wa sasa.

Aki-Sawyerr anajitetea kwa kusema alitumia "miaka mitano na mikono yangu imefungwa nyuma ya mgongo wangu" kama ilivyo katika chama cha upinzani, All People's Congress (APC).

"Katika muhula wangu wa kwanza kama meya, nilijaribu kufanya kazi na serikali lakini walinikataa." Rais Julius Maada Bio pia ameweka hali ya hewa kwenye ajenda yake. Alizungumza katika mkutano wa COP26 mjini Glasgow, pamoja na mkutano wa mwaka jana wa hali ya hewa barani Afrika uliofanyika Nairobi.

Pia alizindua Mpango wa Rais juu ya Mabadiliko ya Hali ya Hewa, Nishati Mbadala na Usalama wa Chakula mwezi mmoja baada ya kuchaguliwa tena. Ingawa ushindani wa vyama vya kati una undertones nyeusi.

Katika makala ya BBC, Bi Aki-Sawyerr alipigwa picha siku tatu kabla ya kupiga kura wakati mtu mmoja alipopigwa risasi na kuuawa katika ghasia katika mji mkuu. Na kisha tena siku ya uchaguzi katika makao makuu ya chama chake mjini Freetown wakati mwanamke alipouawa baada ya polisi kufyatua risasi na mabomu ya machozi katika jengo hilo.

Alipoulizwa iwapo hili lilikuwa linamfanya ajikite zaidi katika siasa badala ya watu, alijibu: "Ninakataa hilo. " Lakini... Lazima uwe na hekima. Lazima uweze kufanya kazi katika muktadha ambao ni tofauti na wenye nguvu wakati unashikilia maisha yako."

Ingawa alishinda tena madaraka huko Freetown mwezi Juni mwaka jana, hakuapishwa hadi Oktoba kama APC, akisema udanganyifu katika uchaguzi wa kitaifa, alikuwa akikataa kushiriki katika aina yoyote ya utawala. Mkwamo huo ulikwisha tu kwa msaada wa wajumbe wa kikanda na Umoja wa Afrika.

Mabadiliko ya tabia nchi bado yapo kwenye ajenda ya Bi Aki-Sawyerr katika muhula wake wa mwisho madarakani. Lakini jambo moja anakiri kuwa "hakuona umuhimu " ni " namna kuwa na meya mwanamke limekuwa jambo lilikuwa mfano bora na kuwatia msukumo wanawake na wasichana wengi [ kuingia katika nyadhifa za uongozi]".

"Haikuwa katika mahesabu yangu, haikuwa hata katika mchakato wangu wa mawazo wakati nilikuwa nikigombea jukumu hili, lakini imekuwa sehemu muhimu sana kwangu kuelewa nimekuwa nani na ni athari gani nimekuwa nayo imenigusa sana."

Sierra Leone inashuhudia wanawake wengi katika siasa kuliko hapo awali, wengi wanasema kwa sababu ya Sheria ya Rais Maada Bio ya 2022 ya Usawa wa Jinsia na Uwezeshaji wa Wanawake, ambayo inaweka kiwango cha 30% cha wanawake bungeni, baraza la mawaziri na taasisi nyingine.

Wabunge wanawake sasa wanachangia asilimia 30 ya viti vilivyochaguliwa bungeni, mara mbili ya idadi tangu uchaguzi uliopita, wakati wabunge wanawake ni chini ya kiwango cha asilimia 28, ikiwa ni juu ya wastani wa Afrika Magharibi. Idadi ya robo ya wabunge wanawake tuliyopewa inasaidia , lakini haitoshi, anasema Bi Aki-Sawyerr.

Anasema anahofia "labda zaidi kuhusu kipindi cha mpito" na kwamba "uwezeshaji wa wanawake unahitaji kutoka moyoni".

Kuwa meya wa Freetown kumemfanya atambue wanawake wengine wengi hawakua na ujasiri aliofurahia kama msichana. "Kwa kuona mimi... Huwasaidia wanawake wengi kutambua kwamba hakuna kitu ambacho hawawezi kukifanya''

Imetafsiriwa na Dinah Gahamanyi