Maraykanku awood ma u leeyahay in uu weeraro dalkan Afrikaanka ah ee uu Trump u dhaartay?

Madaxweyne Trump ayaa ku hanjabay in uu qaadi doono tallaabo ciidan oo ka dhan ah dalka Nayjeeriya, isaga oo ku eedeeyay dawladda dalkaas inay oggolaatay dilka dadka Masiixiyiinta ah.

Farriin uu ku daabacay boggiisa warbaahinta bulshada, Madaxweyne Trump wuxuu sheegay in Washington ay ciidamo u diri karto Nayjeeriya si ay ula dagaallanto waxa uu ugu yeedhay kooxo Islaami ah oo argagixiso ah oo geysta xadgudubyo.

Wuxuu sidoo kale ku hanjabay inuu joojin doono dhammaan gargaar kasta oo Maraykanku siiyo Nayjeeriya. Nayjeeriya hore ayay u beenisay eedaha sheegaya in Masiixiyiin si aan sabab lahayn loogu dilayo waqooyiga dalkaas oo inta badan ay Muslimiin deggan yihiin.

War uu Sabtidii ku qoray barta bulshada ee Truth Social, Mr. Trump wuxuu sheegay inuu amar ku siiyay Wasaaradda Difaaca ee Maraykanka inay bilowdo qorsheyn ku saabsan tallaabo laga qaadayo Nayjeeriya "haddii dawladda Nayjeeriya ay oggolaato in dilka Masiixiyiintu sii socdo," ayuu yidhi.

Madaxweynaha, oo loo soo magacaabay Abaalmarinta Nabadda Adduunka, ayaa sidoo kale hadallo adag ujeediyay dalka Nayjeeriya, isagoo yidhi "Maraykanku wuxuu duullaan ku qaadi doonaa dalka uu horey u sharaftiray."

Jimcihii, Trump ayaa ku qoray bartiisa X (Twitter) in "kumaan kun Masiixiyiin ah lagu dilayo Nayjeeriya, ayna masuul ka yihiin xagjiriinta Islaamiyiinta ah," isaga oo aan soo bandhigin wax caddayn ah.

Qaar ka mid ah siyaasiyiinta Maraykanka ayaa hore u sii huriyay shakigaas, iyadoo xildhibaan Chris Smith uu bishii Maarso ku baaqay in Nayjeeriya lagu daro liiska dalalka walaaca laga qabo.

Sidoo kale bishii Oktoobar, Senator Ted Cruz iyo wakiilka Riley Moore oo labaduba ka tirsan xisbiga Jamhuuriga waxay ku eedeeyeen dowladda Nayjeeriya inay qayb ka tahay dilalka Masiixiyiinta.

Tallaabadan ayaa dhiirrigelin siisay dadka sheegaya in Masiixiyiin lagu laayo Nayjeeriya, waxayna sii adkaysay codkooda, dalkaas oo hore ula daalaa dhacayay khilaafaad diimeed iyo qowmiyadeed oo weli saameyn ku leh siyaasadda maanta.

Nayjeeriya waxaa muddo dheer ka taagnaa rabshado joogto ah oo khubaro ay sheegeen in Masiixiyiin iyo Muslimiin labadaba si aan kala sooc lahayn loogu dilayo. Dowladda Nayjeeriya wali kama aysan soo bixin jawaab cusub oo ku aaddan hanjabaaddii Donald Trump.

Si kastaba ha ahaatee, madaxweyne Bola Axmed Tinubu, ayaa Sabtidii war uu ku qoray bartiisa X ku sheegay in sheegashadaasi aysan ka tarjumayn xaaladda dhabta ah ee dalka.

"Madax-bannaanida diintu waa tiir muhiim u ah aqoonsigeenna, wayna sii ahaan doontaa," ayuu yidhi Madaxweyne Tinubu.

Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Nayjeeriya ayaa sidoo kale Sabtidii war ay soo saartay ku beenisay eedaha Trump iyo sheegashada ah in Masiixiyiin lagu laayo Nayjeeriya.

"Dadka Nayjeeriya waxay xor u yihiin inay si buuxda u gutaan diintooda, ayna caqiidadooda u dhaqmaan iyagoo aan faragelin la kulmin," ayaa lagu dhahay bayaankaas.

Bayaanku wuxuu intaas ku daray in dowladdu, hoggaanka Madaxweyne Tinubu, ay dadaal xooggan ku bixineyso la dagaallanka argagixisada iyo ilaalinta nolosha muwaadiniinta si aan cunsuriyad ama takoorka diineed loo fiirinayn.

Dowladdu waxay sheegtay in Nayjeeriya ay sii wadi doonto wada shaqeynta ay la leedahay Maraykanka iyo beesha caalamka si loo xaqiijiyo nabad waarta.

Nayjeeriya waa dal ay Muslimiintu u badan yihiin waqooyiga, halka ay Masiixiyiin badani ku nool yihiin koonfurta.

Dalka waxaa muddo dheer ka jiray dhibaatooyin amni, gaar ahaan dagaalka Boko Haram oo kumannaan qof dilay, in ka badan laba milyan oo kalena ka barakiciyay waqooyi-bari ee dalkaas.

Sidoo kale Nayjeeriya waxay la daalaa dhacaysaa dhibaatada budhcadda dadka u afduubata lacag madax furasho ah oo ka jirta waqooyi-galbeed.

Waxaa sidoo kale jiro iska horimaad ka dhaxeeya beeraleyda iyo xoolo-dhaqatada waqooyi-bari ee dalkaas, kaas oo inta badan lala xidhiidhiyo diinta, maadaama beeraleyda badankoodu yihiin Masiixiyiin halka xoolo-dhaqataduna ay yihiin Fulaani Muslimiin ah.

Xilligii xilkiisii hore, Madaxweyne Trump mar ayuu Nayjeeriya ku daray liiska dalalka walaaca laga qabo, balse madaxweynihii isaga beddelay, Joe Biden, ayaa liiskaas ka saaray sanadkii 2021.

Ma awood buu leeyahay Maraykanku?

Xilli kiiska Trump uu weli muran dhalinayo, khubaradu waxay ka doodayaan suurtagalnimada doorashada madaxtinimo ee Maraykanka iyo micnaha ay arrintu leedahay.

Dastuurka Maraykanka, Qodobka 8aad, wuxuu dhigaya in Congress-ku leeyahay awoodda "ku dhawaaqidda dagaal iyo dejinta sharciyada la xidhiidha qabsashada dhulka iyo badba"

Si kastaba ha ahaatee, Dastuurku wuxuu sidoo kale sheegayaa in Golaha Ammaanka Qaranku (National Security Council) uu leeyahay go'aanka ugu dambeeya ee ku saabsan tallaabo kasta oo amniga iyo nabadda caalamka la xidhiidha.

Dhanka kale, Qaramada Midoobay ayaa marar badan ku celcelisay inaan la oggolayn in xoog loo adeegsado dal kale, marka laga reebo isdifaacid.

Maxaa sharcigu ka dhigayaa weerarka dal kale?

Marka laga hadlayo waxa sharcigu ka dhigo weerarka dal kale, BBC-da ayaa la xidhiidhay Qareen Audu Bulama Bukarti, oo ah khabiir ku takhasusay sharciga iyo amniga Afrika, kaas oo sheegay in Maraykanku uusan lahayn awood sharci ah uu duulaan ku qaado Nayjeeriya isagoo aan fasax haysan.

Wuxuu yidhi: "Maraykanku xaq uma laha inuu weeraro Nayjeeriya, waayo Nayjeeriya waa dal madax-bannaan. Haddii aan eegno Axdiga Qaramada Midoobay, gaar ahaan qodobka koowaad, wuxuu si cad u dammaanad qaadayaa madax-bannaanida dal kasta wuxuuna mamnuucayaa in dal kale la weeraro."

Wuxuu intaas ku daray in ay si adag uga mamnuucan tahay sharciga caalamiga ah in Trump ku hanjabo weerar ama ficil militari oo uu ka fuliyo Nayjeeriya isagoo aan fasax haysan.

"Xitaa diyaaradaha Maraykanka haddii ay hawada Nayjeeriya soo galaan iyagoo aan oggolaansho haysan, waa fal sharci-darro ah," ayuu yidhi.

Afar talo oo uu siiyay dowladda Nayjeeriya

Qareen Bulama wuxuu sheegay in haddii Maraykanku si kas ah u soo fara-geliyo Nayjeeriya, arrimo badan dhici karaan, "maadaama ay waajib sharci ah tahay in dowladda Nayjeeriya ay ilaaliso xuduudaheeda iyo madax-bannaanideeda. Haddii Trump weeraro Nayjeeriya, waxaa khasab noqoneysa inay isdifaacdo."

Bulama wuxuu sheegay in tani ay adag tahay, maadaama Nayjeeriya ogtahay in Maraykanku ka awood badan yahay.

"Laakiin Nayjeeriya waxay u carari kartaa Qaramada Midoobay si ay uga codsato golaha ammaanka inuu cambaareeyo dhacdadaas oo uu Maraykanka amro inuu ka baxo dalka. Hase yeeshee, arrintaas ma sahlana, waayo xitaa haddii go'aankaas la meel mariyo, Trump wuu iska indhatiri karaa," ayuu yidhi.

Wuxuu intaas raaciyay: "Waxaan u maleynayaa in Trump aad u toos u hadlayo, waayo ma sahlana inuu weerar ku qaado Nayjeeriya isagoo aan oggolaansho haysan, marka laga reebo weerarrada hawada ee nooca laga fuliyo Ciraaq iyo Suuriya, kuwaas oo aan natiijo waarta dhalin. Congress-ka Maraykanka laftiisu wuu hor istaagi lahaa."

Talooyin uu siiyay Nayjeeriya:

Digniin: "Ha raacin Trump adigoo ku jawaabaya baraha bulshada, taasi waxay sii kicin kartaa."

Diblomaasiyad: "Dowladdu ha adeegsato waddooyin diblomaasiyadeed si ay ugu sharaxdo Trump iyo maamulka Maraykanka in dhibaatada amni ee Nayjeeriya ay saamayso Muslimiinta iyo Masiixiyiinta labadaba. Tirakoobyo, oo ay ku jirto mid aan helay intii aan samaynayay cilmi-baaristayda PhD, waxay muujinayaan in Muslimiinta la dilay ay tiro ahaan ka badan yihiin Masiixiyiinta, sidoo kale masaajidyo badan ayaa la bartilmaameedsaday marka la barbardhigo kaniisadaha."

Wacyigelin: "Dowladdu ha u sheegto shacabka in haddii Trump joojiyo gargaarka, sida daaweynta HIV ay taasi saameyn doonto dhammaan dadka Nayjeeriya, Muslim iyo Masiixi labadaba. Haddii sidoo kale la joojiyo iibka hubka, amniga guud ee dalka wuu daciifayaa."

La dagaallanka dayaca: "In kasta oo aan ognahay in dowladda aysan si ula kac ah dadka u oggolayn in la dilo, haddana waxaa jira dayac muuqda oo la dareemayo."