BBC-da oo ogaatay cabsida, khasaaraha iyo rejada caasimadda burbutay ee Suudaan ka dib guushii ciidamada

Wadnaha caasimadda lagu dagaalamay ee Khartuum ayaa hadda deggan, ka dib toddobaadyo uu dagaal ba'an oo magaalooyin ah ka socday magaalo madaxda Suudaan.

Waxaan gudaha galnay magaalada maalmo uun ka dib markii ciidamada Suudaan ay dib uga qabsadeen ciidamada Gurmadka Degdega ah ee RSF, taasoo soo afjartay duullaan lix bilood socday oo ay ku qaadeen bartamaha dalka.

Mar ay ahayd wadnaha ganacsiga iyo xarunta dowladda Suudaan, Khartuum hadda waa mid madaafiic gubtay.

Dib u qabsashada caasimaddu waxa ay u noqotay marxalad muhiim ah, dagaaladii sokeeye ee labadii sano ee u dambeeyay ka dhashay dagaal awoodeed oo u dhexeeyay ciidanka iyo RSF, waxaana lagu qiyaasay in ay ku naf waayeen ugu yaraan 150,000 oo qof.

Laakin – iyadoo damaashaadka ciidda ay ka muuqdaan waddooyinka caasimadda, dadka halkan joogana waxay u arkaan in dagaalku dhammaaday – mase cadda jihada uu dagaalku hadda aadi doono.

Waxaan aadnay madaxtooyada, oo ay RSF qabsatay horaantii dagaalka. Waxayna ahayd saldhig muhiim u ah dagaalyahannada.

Sagxadaha dhismaha waxaa daboolay burbur iyo quruurado jabay.

Kuraasta barkimaha leh ee mar loo isticmaali jiray shaqooyinka rasmiga ah waxay waxaa ka muuqda boodh, sawiro dhawr ah ayaa wali ku dul laalaada gidaarada.

Laakiin ku dhawaad wax kasta oo kale waa la bililiqaystay - xitaa fiilooyinka korantada ayaa laga soo saaray darbiyada.

Khasaaraha ugu daran ayaa ka jira afaafka hore ee dhismahaasi oo ay duqeeyeen diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee RSF wax yar ka dib markii ciidamada ay qabsadeen xaruntaasi.

Albaabka weyn ee laga soo galo waa burburay, dhiig engegan ayaa weli ka muuqda jaranjarooyinka, daaqadaha oo burburay ayaad ka dhex ka arkaysaa webiga Niil. "Runtii aad ayaan ugu farxay in aan joogo qasriga jamhuuriyadda," ayuu hal askari ii sheegay markii aan ku sii soconnay rooga cas ee murugadu hadhaysay.

"Waa markii ugu horeysay ee aan meeshan imaado, waxaanan sugay meeshan [sida] dadka reer Sudan guud ahaan, waxay rabeen inay xoroobaan, waxay calaamad u tahay sharafteenna."

Sidoo kale waa calaamad muhiim u ah awoodda ciidanka.

Ciidamada ayaa heeso iyo qoob-ka-cayaar dheelaya, farxadoodana waxa ay ku soo beegantay xilli ay bilaabatay ciida Muslimiinta. Maqaayad maxalli ah ayaa loogu sameeyay martisoor, ay ku tilmaameen geesiyaal badan oo caasimadda ku nool.

Laakiin guushooda waxa lagu helay qiimo adag.

Heerka burburka ee bartamaha Khartuum waa mid cajiib ah: wasaaradaha dowladda, bangiyada iyo dhismayaasha dhaadheer ee xafiisyada ayaa madoobaaday oo gubtay.

Laamiga garoonka caalamiga ah ayaa ah qabuuro ay ku aasan yihiin diyaarado la burburiyay, baasaboorkii iyo goobihii wax lagu baaro oo dambas huwan.

Si tartiib ah ayaanu u dhex maray, anagoo ku ka warwareegayna walxaha aan wali qarxin ee wadada.

Mid ka mid ah isgoysyada xubnaha jirka ayaa ku yaal meel taallo, laba madax ayaa si cad u muuqda. Qiyaastii 100m (328ft) ee wadada, jir ayaa hor yaal baabuur waxyeeloobay.

Tagitaanka kiiniisadda St Matthew's Cathedral, oo Ingiriisku dhisay 1908 iyo goob cibaado oo loogu talagalay dadka Masiixiyiinta ah ee laga tirada badan yahay ee waddanka, ayaa ahayd soo dhawayn dareen leh.

Saqafka sida quruxda u xardhan wali waa taaganyahay.

Dalool sare oo gidaar ka mid ah ayaa muujiyay halka uu madfac ka soo dhacay, iskutallaabtu ku soo dhacday.

Laakiin waxay u muuqatay mid aad uga wanaagsan dhismayaal badan oo aan aragnay.

Askari ka tirsan ciidamada oo nadiifinaya burburka dhulka ayaa inoo sheegay in qasaaraha ugu badan uu ka dhashay firir ka soo dhacay agagaarka kaniisada.

Qofna ma dumin "Guriga Ilaahay", ayuu yidhi, laakiin dagaalyahannada RSF waxay wasakheeyeen dhismaha iyagoo ku saxarooday.

Wuxuu sheegay in wiilkiisa uu dhashay maalintii ugu horeysay ee dagaalka, laakiin dagaalka aan joogsiga lahayn awgeed, uusan weli fursad u helin inuu guriga u tago oo uu soo arko cunuga.

Ciidamada ayaa sidoo kale qabsaday goobaha ay ku sugan yihiin ergada diblomaasiyadeed.

Markii uu dagaalku billowday, dalal iyo shirkado ayaa u tafa-xaytay sidii ay shaqaalaha uga saari lahaayeen.

Albaabka safaaradda Ingiriiska, waxaa gidaarka lagu dul qoray hal-ku-dheg RSF ah.

Muraayada aan xabadu karin ee dhismaha ayaa inta badan la hayaa, laakiin waxaa ka muuqda calaamado saamayn ah.

Meesha baabuurta la dhigto ee dhabarka, raxan baabuur ayaa taagan iyagoo burbursan

Waddada hareeraheeda, calanka UK ayaa sudhan jaranjarada dhismo burbursan oo wasakh ah.

Waa dagaalkii saddexaad ee sokeeye ee Suudaan ka dhaca muddo 70 sano ah, iyadoo siyaabaha qaarna ay uga sii daran yihiin kuwa kale – maadaama dagaallo hore ay uga dhaceen meelo kale oo dalka ah.

Laakin kani kala dhantaalay xudunta Sudan, siina xoojiyay kala qaybsanaanta, waxuuna muujiyay inuu kala qaybinayo qaranka.

Marka laga soo tago goobta uu dagaalka ka socdo, ayaa waxaa wadooyinka lagu soo daadiyay dabaaldegyo kala duwan oo loogu dabaal degayo Ciida.

Dadka halkan jooga dagaalku wuu dhammaaday, inkastoo uu meelo kale ka sii socdo.

Ciidanka ayaa lagu eedeeyay in ay gaysteen gabood fallo, waxaana wararku ay sheegayaan in tobanaan kun ay ka carareen dagaaladii maalmihii lasoo dhaafay. Laakin Khartuum, dadku waxay u dabaal dageen dhamaadka qabsashadii arxan darada ahaa ee RSF.

Niyadda ayaa sidoo kale aad u wacnayd jikada la wadaago ee xaafadda al-Jeraif West.

"Waxaan dareemayaa in dib la ii abuuray," ayuu yidhi Cismaan Al-Bashiir, isagoo indhihiisa ku iftiimiyay xaqiiqada cusub ka dib markii uu soo xigtay liiska dhibaatooyinka dagaalka. Waxa uu ii sheegay in uu Ingiriisigiisa ka bartay BBC World Service.

Duaa Tariq waa u dhaqdhaqaaqe dimuqraadiyadda, qayb ka ahayd dhaqdhaqaaqii 2019-kii afgambiyay hoggaamiyihii militariga Cumar Al-Bashiir, kaas oo xukunkiisa kali-talis ahaa uu socday ku dhawaad soddon sano.

Waxay diiradda saareysay sidii ay xaafadeeda uga badbaadi lahayd dagaalka.

"Waxaan u dabbaaldegaynaa ciidda markii ugu horreysay muddo laba sano ah," ayay tiri.

"Qof walba wuu labbisan yahay, oo aan anniguba ku jirto naftayda! Waxaan la dareemay shucuur badan, sida inaan isku dayo inaan barto sida loo noolaado mar kale. Waxaan dareemeynaa xorriyad, waxaan dareemeynaa iftiin, xitaa hawadu way ka duwan tahay."

Duaa Tariq waxa ay ku dhibtoonaysay in ay jikooyinku sii shaqeeyaan intii uu dagaalku socday maadaama cuntadii ka dhammaatay, magaaladana ay bililiqeysteen RSF-ta, oo ay go'doomiyeen ciidamada iyo gargaarka Maraykanka oo jaray.

Cuntadu wali waa gabaabsi, laakiin hadda rejo ayaa jirta.

"Waxaan dareemayaa wax cajiib ah, waxaan dareemayaa ammaan, waxaan dareemayaa wax weyn, inkastoo aan gaajaysanahay," ayuu yiri oday da' ah, Kasim Agra.

"Waad ogtahay, waxba maaha, xorriyaddu waa waxa muhiimka ah.

"Sida aad aragtaan, waxa aan sitaa mobil," ayuu yidhi isaga oo u tilmaamaya taleefoon jeebkiisa ku jira. "Ma qaadan karaynin mobilka qiyaastii laba toddobaad ka hor."

Taasi waa wax ay dad badan oo ku nool qaybaha kala duwan ee Khartuum ay ii sheegeen - Taleefannada gacantu waxa ay ahaayeen halbowle u ah nolosha dibadda, iyo bartilmaameedka koowaad ee tuugada dagaalyahannada RSF-ta.

Agra waxa uu rajo ka qabay in Khartoum, iyo dalkuba ay soo kaban karaan.

"Waxaan u maleynayaa in dowladdu ay keeneyso maalgashadayaasha: Mareykanka, Sacuudiga, Kanada, Shiinaha, waxay dib u dhisi doonaan dalkan, waxaan aaminsanahay."

Xitaa haddii dib-u-dhiska baaxadda leh uu dhaco, way adag tahay in la qiyaaso in Khartuum ay sii haysanayso astaamaheed dhaqameed iyo qaab dhismeedyo kala duwan.

Dhawr ka mid ah haweenka ayaa sidoo kale ku dhawaaqay wax aan marar badan ka maqlay meelo kale - ugu dambeyntii way seexdaan mar kale, ka dib markii ay qaateen habeeno soo jeeda iyaga ka baqaya in bililiqada RSF.

Miisaanka cabsida iyo khasaaraha ayaa ah mid culus: sheekooyin badan oo ku saabsan xadgudubka, khatargalinta nolosha ah iyo khalkhalka ah ayaa jirta

"Carruurteena way tiiraanyoodeen," ayay tiri Najwa Ibraahim.

"Waxay u baahan yihiin dhakhaatiir dhimirka si ay u caawiyaan, walaashay waa macalin waxayna isku dayday inay la shaqeyso carruurta, laakiin kuma filna."

Ms Tariq waxay kaloo qabtaa su'aalo ku saabsan saameynta dagaalka: "Goorma ayay magaaladu noqon doontaa mid mar kale la geli karo, oo mar kale la furi doono?

"Iyo su'aal kale oo shakhsi ahaan annigoo miigane ah [activist] aan is weydiinaayo, maxaa ku dhici doona dhammaan xorriyadaha iyo xuquuqda aan helnay shantii sano ee kacaanka?" ayay waydiisay, iyada oo ka hadlaysa sannadihii ka dambeeyay markii Bashiir xilka laga tuuray, markaasoo dawlad rayid ah iyo mid milatari ay ka shaqaynayeen sidii dib loogu soo celin lahaa xukunkii rayidka ahaa.

"Sidee ku noqon doontaa mar kale bulshada rayidka ah, jilayaasha, dhaqdhaqaaqayaasha, u halgamayaasha xorriyadda? Ma hubo mustaqbalkayaga hadda."

Qofna ma hubo mustaqbalka Suudaan.

"Waxaan u ducaynaynaa dadka reer Darfur," ayay tiri Xaawa Abdulshafiya oo 16-jir ah, iyadoo ka hadlaysa galbeedka ay ku xooggan tahay RSF-ta, halkaas oo ay ka jirto dhibaatooyinka bani'aadamnimo ee ugu darran, lana filayo in diiradda dagaalku u wareego.

"Ilaahay ha xafido".