Dagaal ka dhaca Badda Cas 'ma laga fursan karaa'

Damaca Itoobiya ee ah inay deked hesho ayaa muddo ka taagnaa bariga Afrika.

Itoobiya ayaa dareenkeedu u weecday dhanka badda cas kadib markii ay Itoobiya iyo Somaliland kala saxiixdeen heshiis ku saabsan isticmaalka badda labo sano ka hor.

Waxay sheegtay in Itoobiya ay lama huraan tahay in ay dib u soo ceshato waxa ay ku andacoonayso in ay ka tirsan tahay Itoobiya ka dib markii ay ku wayday dekedda Casab ee ku taal badda cas khaladaad siyaasadeed.

Ra'iisul Wasaare Abiy ayaa khudbad uu ka jeediyay munaasabadda lagu daah furayay buugiisa "Dowladda Midnimada" wuxuu ku sheegay in Badda Cas ay ka mid yihiin , "waxaa hubaal ah in aan ka bixi doono ayuu go'doonka aan badda kaga jirno" ayuu sheegay.

"Itoobiya ayaa nabadda wax walba ka horraysiinaysa, waxay la dagaalamysa faqriga, waxay kaloo sameenysaa jidkay kaga bixi lahayd" ayuu sii raaciyey.

"Walaalaheen waa inay gartaan in tani ay lama huraan tahay oo ay isu diyaariyaan wada xaajood sida ugu dhaqsaha badan," ayuu yidhi.

Hadalkiisa laguma xusin magaca dalka, balse waxaa loo qaatay inuu yahay Eritrea.

Wasaaradda Gaashaandhigga Itoobiya ayaa marar badan soo saartay bayaanno. Hadal ay soo saareen laba maalmood ka hor ayeey ku sheegeen inay diyaar u yihiin in wax walba loo huro si loo xaqiijiyo danta qaranka Itoobiya.

"Ma jirto sabab lagu qanci karo oo aan ahayn , in dalka itoobiya la isku dayo in lagu sheego burcadnimo iyo in doonista Badda Cas ee itoobiya uusan sax ahayn sinaba" ayuu yidhi.

Eritrea ayaa si adag uga jawaabtay soo jeedinta Itoobiya ee ku saabsan badda cas.

Wasiirka Warfaafinta Yamane Gabrameskel ayaa hadal uu dhawaan soo saaray ku yidhi "Waxay Xisbiga Barwaaqo u socdaan meel khaldan. Masuuliyad daro ayaa ka muuqata" ayuu yidhi.

Dadka falanqeeya siyaasadda gobolka iyo dad yar oo ku dhow dhow dowladda Itoobiya ayaa saadaaliyay in dagaal uu yahay mid lama huraan ah haddii aysan Eritrea iyo Itoobiya heshiis ka gaarin xadka badda.

Xaalku ma dagaal baa? Dhibaatooyin gudaha ah ma keeni karaan khatar haddii Itoobiya dagaal gasho? Milatarigu ma u keenayaa Itoobiya natiijadda ay rabto?

Su'aalahaas ayaan ka waraysanay taliyihii hore ee ciidamada Itoobiya Jeneraal Yohannes Gabremeskel.

Jeneraalka ayaa ka mid ahaa saraakiishii ugu sarreysey ee ciidamada xoogga dalka intii uu socday dagaalkii Itoobiya iyo Ereteriya 25 sano ka hor. Waa nin yaqaan dagaaladda labada dal dhex maray.

Sida laga soo xigtay jananka, arrinta ku saabsan marinka badda ma aha wax hadda la soo qaaday.

"Mar hore ayaa la xanbaarsanaa fikirkan, waxa hadda cusub ayaa ah in dadka iyo dowladda ay si wada jir ah arrinta u wadaan," ayuu yiri.

"Hadda arrintu waa mid la isku raacsan yahay sida biyo xireenka GERD. "Hadda waa waqtigii ku habboonaa in arrinta la xalliyo," ayuu yidhi.

"Waa ku filannahay hawsha. inagoo gunuunacayna , hadalka kaliya ma sii wadi karno. Jiilka iyo hoggaamiyayaasha siyaasadda ayaa si siman u fakaraya . Waa laysku raacsan yahay waana loo baahan yahay, waqtiguna waa hadda".

"Su'aashu waxay tahay ma soo celinaa wixii aan horey u haysanay, arrinta ugu weyni ma ahan inaan cid kale wax ka qaadayno , balse waa inaan ka wada faa'iideysanaa" ayuu yiri Jeneraalku.

Dagaalku ma lama huraan baa?

"Dagaalku waa mid ba'an," ayuu yiri Jeneral Yohannes, oo rabitaankiisu uu yahay in Eritrea ay dhegaysato cadaadiska la saaray , oo ay si wadajir ah uga faa'iideysato marinka badda iyadoo loo marayo wadahadal iyo heshiis.

Laakiin haddii geeddi-socodka nabadda uu fashilmo, "dagaalku waa lama huraan," ayuu yidhi.

Sideed u fahamtay hadallada ka soo yeedhaya masuuliyiinta dawladda Itoobiya wakhtiyo kala duwan? Runtii ma go'aan adag baa in la saameeyo, lagu kiciyo siyaasadda gudaha? ayanu weydiinay jeneraalka Johannes.

"Qaar ayaa sheegaya in ay tahay in la faano, in la abuuro ajande, in la cabsi geliyo, sidaas maaha, siday ila tahay, way adag tahay in la maqlo oo la akhriyo dhibta jirta".

Dagaalku iska bilaw uun maaha wax badan ayaa ku xidhan, waxa aad sameyso marka aad u baahan tahay khiyaamo. Dadaal badan ayaa lagu bixinayaa sidii arrintan looga hortagi lahaa in dagaal qarxo" ayuu yiri.

"Dhanka kalena haddii aynu nidhaahno waxba yaanayn ku dhaawacmin badda, waa ikhtiyaar Kale arrintu lakiin dhan walba markaad eegto waa adag tahay".

'Madaxweynaha Ererteria Isiyaas waxaa laga yaabaa inuu si lama filaan ah u galo wadahadallo

Sarkaalkii hore ee ciidamada ayaa sheegay in dalabaadka Itoobiya ee ku aadan badda cas ay keeni karaan dagaal, isagoo intaa ku daray inay jirto fursad kale oo ay Itoobiya ku heli karto jawaab wanaagsan ka hor inta aysan dagaalka gelin.

"Si lama filaan ah Isiyaas ayaa laga yaabaa inuu soo galo doodda. Habdhaqanka Isiyaas si lama filaan ah ayuu isu beddeli karaa".

Intii uu socday dagaalkii Ethio-Eritrea, Isiyaas ayaa si lama filaan ah u bedelay mawqifkiisii, wuxuuna aaday heshiiskii Algiers", ayaa jeneraalku xasuustay.

"Waxa la yidhi, hadday cirka iyo dhulku isku laabmaan, haddii qorraxda la waayo , haddii xiddiguhu baabba'aan, ma dhacayso , sidoo kale waxaa jirta fursad aad si lama filaan ah halkan ugu soo noqoto si nabadda , waxaan jeclaan lahaa inay sidaas noqoto, jidka nabadda. Haddii kale, dagaal waa lama huraan".

Waxay aaminsan yihiin in in dagaal la galo uusan ahayn wax u wanaagsan Eritrea oo ku jirta duruufaha hadda jira.

Hadii aysan jirin wax jawaab ah oo dhanka Eritrea kasoo baxay oo ku aadan baaqa Ra'isul wasaare Abiy Axmed ee ku aadan wadahadal deg deg ah, dowlada Ethiopiana mowqifkeeda uu yahay mid dagaal, dagaalku ma bilaaban karaa dhawaan?

Dad badan oo falanqeeya siyaasadda iyo ciidamada ayaa saadaaliyay in dagaal uu soo socdo.

Burbur intee le'eg ayaa dhacaya haddii dagaal dhaco?

Jeneral Yohannes oo ka mid ahaa raggii u ololeynayay dagaalkii Itoobiya iyo Ereteriya ayaa sheegay inay khaladaad badan galeen xilligii dagaalkii hore.

Dhibaatooyinka ka dhex jira ciidamada Itoobiya ee kala qaybsanaanta ayaa abuuray aragtida ah in ciidanka Eritrea uu ka xoog badan yahay sida uu sheegay.

"Ma jiro dagaal wanaagsan iyo mid sahlan," ayuu yiri, isagoo intaas ku daray in waddamadda dibaddu aysan noqon doonin sidii hore, kuwa xumaanta wadaana aanay adkaan doonin.

Itoobiya waxay qiimo wayn ku bixisay dagaalkii sokeeye ee ka dhacay waqooyiga Itoobiya. Kumanaan kun oo askari ayaa naftooda ku waayey, hub badanina waa la burburiyey, hanti malaayiin doollar ahna waa la waayey.

Sidee bay Itoobiya uga soo kaban doontaa dagaalkii khasaaraha badan dhaliyay oo ay u gali doontaa dagaal kale?

Sida laga soo xigtay General John, dalku weli wuxuu leeyahay hufnaan ciidan oo weyn. Waxay kaloo ka soo kabsatay dagaalkii Waqooyiga.

"Ciidanku waa wanaagsan yahay oo dhib malaha. Dhibaatada ugu weyn ee ina haysata mar walba waa faham la'aanta siyaasadda gudaha."

"Waxaa jira quudhsi iyo sumcad dil lagu hayo ciidanka, waxaa wali jira ciidanka TPLF, iyo ciidanka Badhadhina".

Walaaca laga qabo in Itoobiya ay dagaal la gasho Eritrea ayaa la maqlayaa iyadoo maleeshiyaad ka tirsan mucaaridka ay weli ka dagaalamayaan gobollada Oromia iyo Amhara.

Waxaa kaloo su'aalo la iska weydiinayaa in dagaalku uu uga sii dari karo dhibaatooyinka gudaha ee Itoobiya.

General Yohannes ayaa sheegay in ay yar tahay in uu uga sii dari karo dhibaatooyinka gudaha maadaama uu haysto taageerada shacabka.

Waxaa jira warar sheegaya in dagaalyahannada WBO ay doorteen inay si nabad ah ku galaan meelo kala duwan oo Oromia ah.

Ciidamada difaaca Itoobiya ayaa sheegay in dhaqdhaqaaqa Fano ee gobolka Axmaarada ay gacanta ku hayaan, xasiloonina ay soo galayso.

Qaar ka mid ah falanqeeyayaasha siyaasadda, si kastaba ha ahaatee, waxay aaminsan yihiin in dagaal kale uu abuuri doono fursad in xiisadaha gudaha ay ka sii daraan iyo dhaawac dhaqaale.